Qızılüzgəc

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Qızılüzgəc
}}
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Yarımaləm: Eumetazoylar
Bölmə: İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə: Sonağızlılar
Tip: Xordalılar
Yarımtip: Onurğalılar
Sinifüstü: Balıqlar
Sinif: Sümüklü balıqlar
Yarımsinif: Şüaüzgəcli balıqlar
Dəstə: Çəkikimilər
Fəsilə: Çəkilər
Cins: Qızılüzgəclər
Növ: Qızılüzgəc
Elmi adı
Scardinius erythrophthalmus Linnaeus, 1758
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ÜTMX   163613
MBMM   58319

Qızılüzgəc (lat. Scardinius erythrophthalmus) - qızılüzgəclər cinsinə aid balıq növü. Az saylı, yerli (aborigen) növdür.

Xarakterik morfoloji əlamətləri[redaktə | əsas redaktə]

Ağzı başın ucunda yerləşir və yuxarıya doğru yönəlmişdir. Üzgəcləri tünd qırmızı rəngdə olur. Cinsi dimorfizm zəif inkişaf etmişdir. Azərbaycan sularından ovlanmış qızılüzgəclərin uzunluğu 33 sm-ə, kütləsi isə 590 q-a qədər olur. [1]

Yaşayış yeri və həyat tərzi[redaktə | əsas redaktə]

Şirin su balığı olub çaylarda, su anbarlarında, şirinsulu körfəzlimanlarda yaşayır. Orta ömrün uzunluğu 6 ilə qədər olub, cinsi yetkinliyə 2 yaşında çatır. Fərdi inkişaf forması tam çevrilmə şəklindədir. Həyat sikli kürü-sürfə-körpə-yetgin fərd şəklində olur.

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanda Kür çayı hövzəsində Yevlaxa qədər olan göllərdə, Dəvəçi limanında, Kiçik Qızılağac körfəzində, YalamaXudat arasındakı çaylarda, su anbarlarında yayılmışdır.[2]

Sayı və limit faktorları[redaktə | əsas redaktə]

11 yarımnövü vardır. Azərbaycanda 1 növü (Scardinius erythrophthalmus) yaşayır. Su hövzələrinin çirklənməsi, təbii kürüləmə yerlərinin sıradan çıxması və digər antropogen amillər.

Cinsi statusu və çoxalma xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Çoxalması kürüləmə yolu ilə olur. Kürüsünü hissə-hissə su bitgiləri üzərinə tökür. Kürüləməsi suyun temperaturu 17.00 - 18.00C olduqda baş verir. Çoxalması aprel aylarının sonlarından may ayının sonralarına qədər davam edir. Reproduktivliyin forması kürü şəklində olur. Məhsuldarlığı 36.8 minlə 147.0 min ədəd kürü arasında dəyişir. Reproduktivliyin periodu ildə bir dəfə olmaqla hər il, generasiyaların sayı orta ömrün uzunluğundan asılı olaraq 4-5 dəfə olur.

Rasionu[redaktə | əsas redaktə]

Qidasını yosunlar, ali su bitkiləri, balıq kürələri, su cücüləri və onların körpələri təşkil edir.

Biomüxtəliflikdə rolu[redaktə | əsas redaktə]

Biomüxtəlifliyin bir kompanentidir, yosunlar, su bitkiləri, su onurğasızları və s. ilə qidalanır, özü isə yırtıcı balıqların, sürünənlərin və balıqyeyən quşların qidasını təşkil edir.[3]

İnsan həyatına təsiri[redaktə | əsas redaktə]

Əmtəə keyfiyyəti olsa da, azsaylı olduğundan vətəgə əhəmiyyəti daşımır. Ziyanvericilik xüsusiyyətləri yoxdur.

Qəbul edilmiş və qəbul edilməsi vacib olan mühafizə tədbirləri[redaktə | əsas redaktə]

Balıqçılıq haqqında qanun qəbul edilmişdir. Su hövzələrinin çirkləndirilməsinin qarşısı alınmalıdır.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s. 620.
  2. Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 224 s. 96 -99.
  3. Казанчеев Е.Н. Рыбы Каспийского моря. М.: Легкая и пищевая промышленность, 1981, 168 с.
  4. Кулиев З.М. Рыбы Залива Кирова Каспийского моря. Баку, Элм, 1989, 184 с.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Sara siyənəyi

Qızılağac siyənəyi

Ağ qızılbalıq

Adi durnabalıq

Xəzər külməsi

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s. 620.
  2. Кулиев З.М. Рыбы Залива Кирова Каспийского моря. Баку, Элм, 1989, 184 с.
  3. Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 224 s. 96 -99.