Qərbi Saxarada referendum üzrə BMT missiyası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Qərbi Saxarada referendum üzrə BMT missiyası
مينورسو, MINURSO
ərəb. بعثة الأمم المتحدة للإستفتاء في الصحراء الغربية
ing. United Nations Mission For The Referendum In Western Sahara
fr. Mission Des Nations Unies Pour L'organisation D'un Référendum Au Sahara Occidental
çin 联合国西撒哈拉全民投票特派团
rus. Миссия Организации Объединенных Наций По Проведению Референдуму В Западной Сахаре
isp. Misión De Las Naciones Unidas Para El Referéndum Del Sáhara Occidental
Yaranma tarixi 24 aprel 1991
Mərkəzi
minurso.unmissions.org
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar
MINURSO nəqliyyat vasitəsinin solunda, Qərbi Səhranın cənubunda 2017-ci ildə Frente POLISARIO postunun sağında.
MINURSO cars in Laayoune.

Qərbi Saxarada referendum üzrə BMT missiyası (ərəb. بعثة الأمم المتحدة لتنظيم استفتاء في الصحراء الغربية; fr. Mission des Nations Unies pour l'Organisation d'un Référendum au Sahara Occidental; isp. Misión de las Naciones Unidas para la Organización de un Referéndum en el Sáhara Occidental; MINURSO) — Mərakeş ilə Polisario Cəbhəsi arasındakı qarşıdurmada atəşkəsin yolunu açan Qəsəbə Planının bir hissəsi olaraq 1991-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Təhlükəsizlik Şurasının 690 saylı Qərarına [1] uyğun olaraq 1991-ci ildə qurulmuş, Qərbi Sahardakı Birləşmiş Millətlər Təşkilatının sülhməramlı bir missiyadır. Sahra Ərəb Demokratik Respublikası) mübahisəli Qərbi Sahara ərazisi üzərində (əvvəllər İspaniya Səhrası).

MINURSO-nun missiyası atəşkəsi izləmək və Qərbi Sahara xalqının Mərakeşlə inteqrasiya və müstəqillik arasında seçim etməsinə imkan verəcək Qəsəbə Planına uyğun olaraq referendum təşkil etmək və keçirmək idi. Bu, Səhravilər üçün öz müqəddəratını təyin etmək və beləliklə Qərbi Səhranın hələ bitməmiş dekolonizasiya prosesini başa çatdırmaq məqsədi daşıyırdı (Qərbi Səhra, BMT-nin müstəsna ərazilər siyahısında qalan son böyük ərazidir).

Mandat[redaktə | mənbəni redaktə et]

Birləşmiş Millətlər Təşkilatına görə, MINURSO "əvvəlcə həll planına əsasən səlahiyyət almışdı:

  • atəşkəsə nəzarət etmək;
  • ərazidə Mərakeş əsgərlərinin azaldılmasını yoxlamaq;
  • Mərakeş qoşunlarının və Polisario Cəbhəsi qoşunlarının təyin olunmuş yerlərdə saxlanmasına nəzarət etmək;
  • bütün Qərbi Sahara siyasi məhbuslarının və ya məhbusların sərbəst buraxılmasını təmin etmək üçün tərəflərlə addımlar atmaq;
  • Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi (BQXK) tərəfindən hərbi əsir mübadiləsinə nəzarət etmək;
  • Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı (BMMYK) tərəfindən götürüləsi bir vəzifə olan Qərbi Sahra qaçqınlarını geri qaytarmaq;
  • ixtisaslı seçiciləri müəyyənləşdirmək və qeyd etmək;
  • azad və ədalətli referendumu təşkil edir və təmin edir və nəticələrini elan edir;
  • partlamamış hərbi sursat və mina təhlükəsini azaltmaq[2].

Planlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bir müstəqillik referendumu əvvəlcə 1992-ci ilə planlaşdırılırdı, lakin səsvermə hüququ ziddiyyətləri səbəbindən keçirilmədi. Hər iki tərəf bir-birini prosesi təxirə salmaqda günahlandırdı. 1997-ci ildə Houston müqaviləsi prosesi yenidən başlatmalı idi, lakin yenidən uğursuz oldu. 2003-cü ildə, Hesablaşma Planını əvəzləyən Baker Planı başladıldı, lakin POLISARIO tərəfindən qəbul edilərək BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən yekdilliklə təsdiqlənsə də, Fas tərəfindən rədd edildi. Mərakeş, bölgədəki bütün sakinlərin referendumda səs vermək hüququna sahib olduğunu israr edir. 1975-ci il Yaşıl Yürüşündən sonra Fas dövləti məskunlaşma sxemlərinə sponsorluq etdi və minlərlə Mərakeşin Mərakeş tərəfindən işğal edilmiş Qərbi Səhraya (ərazinin 80% -i) köçməsinə cazibədar oldu. 2015-ci ilə qədər Mərakeşli köçkünlərin 500.000 əhalinin ən az üçdə ikisini təşkil etdiyi təxmin edildi.[3]

Hazırda bir referendum üçün bir plan yoxdur və atəşkəsin mövcudluğu sual altındadır.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. United Nations Security Council Resolution 690. S/RES/690(1991) 29 April 1991. Retrieved 2008-05-02. "MINURSO: Mandate". United Nations. Retrieved 12 March 2021.
  2. "MINURSO: Mandate". United Nations. İstifadə tarixi: 12 March 2021.
  3. Shefte, Whitney. "Western Sahara's stranded refugees consider renewal of Morocco conflict". the Guardian. 6 January 2015. İstifadə tarixi: 2 April 2018.

Ədəbiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Western Sahara: Anatomy of a Stalemate by Erik Jensen, former director of MINURSO (1995–1998) (ISBN 1-58826-305-3)
  • Peacemonger by Marrack Goulding, former director of UN peace-keeping missions (ISBN 0-8018-7858-6)

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]