Qafan rayonu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Disambig.svg Bu məqalə Qafan rayonu haqqındadır. Qafan şəhəri üçün Qafan səhifəsinə baxın.
Qafan rayonu
Kafan District (1989).png
Əhali 13 243[1] (1989) nəfər
Yaranma tarixi 09.09.1930

Qafan rayonuErmənistan SSRErmənistan Respublikası ərazisində 1930-1995-ci illər aralığında mövcud olmuş rayon. Mərkəzi Qafan şəhəri idi.

Hal-hazırda Ermənistan Respublikasının inzibati-ərazi bölgüsünə görə Qafan adlı rayon yoxdur. Qafan şəhəri isə Sünik mərzinin mərz mərkəzidir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

1930-cu il sentyabrın 9-da yaradılıb. Ərazisi 1345 km²-dir. Rayon mərkəzi respublika tabeli Qafan şəhəridir. Rayon mərkəzindən İrəvan şəhərinə olan məsafə 320 km-dir.

Etimologiyası[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanda Qaf dağının olması və bu dağın içərisində odlu Simurq quşunun yaşaması haqqında əfsanə və əsatirlər var. Qafqazın adının da buradan götürüldüyü güman edilir. Qafan sözü də "Qafın yerləşdiyi ərazi" anlamını verir. Qafan rayonu ərazisində Qaf dağı əslində hündürlüyü 3904 m olan Qapıcıq dağıdır.

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Rayon ərazisi üç tərəfdən Bərgüşad, Zəngəzur və Meğri dağ silsilələri ilə əhatələnib. Oxçuçay çayı rayon boyu axıb keçir.

1988-ci ilə qədər azərbaycanlıların yaşamaqda davam etdikləri və həmin il tərk etməyə məcbur olduqları yaşayış məntəqələri: Gığı, Kirs, Kürüt, Kərd, Mahmudlu, Pəyhan, Gəhləşin, Aşağı Pürlü, Yuxarı Pürlü, Acıbac, Qovşud, Zeyvə, Müsəlləm, Yuxarı Girədağ, Aşağı Girədağ, Açağu, Dəvrus, Qaradığa, Xələc, Oxtar, Cibili, Yuxarı Gödəkli, Aşağı Gödəkli, Bəydaş, Yuxarı Dəvrus, Hünüd, Novruzdar, Qatar, Atqız, Çaykənd, Qafan, Sarıdərə, Pirimni, Davidbəy, Sünük savxozu, Şəhərcik qəsəbəsi.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət heyətinin müxtəlif fərmanları ilə rayon üzrə dəyişdirilmiş tarixi yer adları:

Qədim türk adı İndiki adı Dəyişdirilmə tarixi
Dəymədağlı Şrvenants ...
Kilsəkənd Sraşen ...
Kürdkənd Lernadzor ...
Sirkətas Xrdants ...
Axtaxana Xladak ...
Xladak Dzorastan 01.06.1940
Mahmudlu Çaykənd 01.06.1949
Kütqum Gehanuş 29.06.1949
Zeyvə David-bek 29.06.1949
Maqauz Kaxnut 29.06.1949
Pirməzrə Katnarat 29.06.1949
Dördnü Antaraşat 29.06.1949

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Əhali qırğınları[redaktə | əsas redaktə]

  • Qatar – 1905-ci ildə kəndi dağıdıb, əhalisini qılıncdan keçirmişlər. 1918-ci ildə 5200 nəfər əhalisi olmuşdur. 1904-cü il təvəllüdlü Qatar kəndinin sakini Babayev Lətif Xudaverdi oğlunun dediklərindən: “1918-ci il qırğını yaxşı yadımdadır. Təpədən dırnağa silahlanmış erməni quldurları bizə qaçmağa da imkan vermirdilər. Ancaq ona çalışırdılar ki, bizi qırsınlar evləri talasınlar. Sonra məlum oldu ki, camaatımızın 50 faizini yox emişlər”. 1922-ci ildə öz kəndlərinə dönmək istəyən qatarlıları öz kəndlərinə buraxmayıb, onlara Qafan şəhərində yaşamaq imkanı verdilər. 1988-ci ildə isə vurub çıxardılar.[2]
  • Oxçu – 1918-ci ildə 2000-dən artıq əhalisi olmuşdur. Dekabrın 11-də Andranikin başçılığı ilə barışıq, sülh adıyla məscidə toplayıb qapını bağladıqdan sonra od vurub yandırmışlar. Çağırışa getməyən Mustafa adlı adam salamat qalmış və bu hadisəni danışmışdır. O demişdir: “Andranikin törədiyi bu faciə tarixdə ən böyük qətliamdır. Uşağa, qadına, qocaya, cavana məhəl qoymadan kəndin camaatını çox insafsızlıqla məhv etdirdi” Oxçu bundan sonra erməni kəndi olmuşdur.[3]

Şəxsiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Arif Əfəndiyev (10 oktyabr 1948, Qafan, Ermənistan SSR) — azərbaycanlı alim, kimya elmləri doktoru, baş elmi işçi.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность населения союзных республик СССР и их территориальных единиц по полу: Армянская ССР (по переписи 1989 года) — Еженедельная демографическая газета Демоскоп Weekly". http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg1.php. İstifadə tarixi: 29 iyul 2015. Arxivləşdirilib.
  2. Eldar İsmayıl, "Zavallı ermənilər, yoxsa zalım ermənilər...", Bakı, 2014.
  3. Eldar İsmayıl, "Zavallı ermənilər, yoxsa zalım ermənilər...", Bakı, 2014.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]