Qaflantı Qız körpüsü

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Emojione1 1F3DB.svg
Qaflantı Qız körpüsü
Kizil Hauzen Bridge 2013.jpg
37°19′12″ şm. e. 47°49′12″ ş. u.
Ölkə
Şəhər Miyanə
Yerləşir Qızılüzən çayının üstündə
Aidiyyatı Böyük Səlcuq imperiyası
Tikilmə tarixi XII əsr
Üslubu Səlcuqlu memarlığı
Qaflantı Qız körpüsü (İran)
Locator Dot2.gif
Qaflantı Qız körpüsü
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Qaflantı Qız körpüsüMiyanədə Qızılüzən çayının üzərində yerləşən XII əsrə adi tarixi memarlıq abidəsi.[2]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Güney Azərbaycanın çoxsaylı körpüləri içərisində ən bəllisi və ən mükəmməli Miyanədən Cənubda, Qızılüzən çayı üstündə salınmış və hicri VI əsrin (miladi XII əsr) əzəmətli abidədir. Onun üstündə olan və müxtəlif dövrlərdə aparılmış təmir işlərinə aid kitabələrdən birində bildirilir ki, körpünü hicri 933–cü ildə (miladi 1527) Şah Bəyim təmir etdirmişdir. Araşdırmaçılar körpünün el arasında Qız körpüsü adıyla tanınmasını bu mərmər kitabə ilə izah edirlər. Qaflantı dağının (farslar körpünü Qaflan kuh adlandırırlar) ətəyində olduğundan körpü elmi ədəbiyyatda Qaflantı körpüsü adı ilə tanınmışdır.[3]

Yüksək texniki-bədii həllinə görə İslam memarlığı araşdırmaçıları Qaflantı Qız körpüsünü Ön Asiyada körpüsalma sənətinin incisi sayırlar.[4] Qaflantı körpüsünün mərkəzi tağı 1946 – cı ildə geri qaçan "fədai başçılarının" nadan göstərişi ilə dağıdılmış və bu nadir memarlıq əsəri bu günəcən zədəli, yarıuçuq vəziyyətdə qalmaqdadır.

Memarlıq xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Qaflantı körpüsünün dayaqları möhkəm daşdan hörülmüş, iri aşırımlı üç tağı və kiçik ara tağları bişmiş kərpicdən çox böyük ustalıqla qurulmuşdur. Tağlararası səthlərin də hamısı kərpiclə üzlənmişdir. Ən hündür orta tağ üstündən körpü sahilə doğru endiyindən "qozbel" biçim almışdır.

Qaflantı körpüsündə də Azərbaycan memarlığında tez-tez rast gəlinən, iri tağ aşırımları arasında kiçik tağ gözləri qurulmuşdur. Bir çox cəhətdən əlverişli olsa da, bu ara açılımlar tağ dayaqlarını bir qədər zəiflədirdi. Memar bu konstruktiv xətanı aradan qaldırmaq üçün ara açırımların yanına dayaqlar artırmışdır. Tağla bir hündürlükdə olan bu dayaqlar piramidal sonluqla bitir. Körpüyə əlavə möhkəmlik verən, seli istiqamətləndirən bu qoşa dayaqlar həm də onun memarlıq kompozisiyasında güclü tutum plastikası və özümlü bədii ritm yaratmışdır. [5]

Şəkillər[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Monuments database — 2017.
  2. "پل دختر ميانه (azərb. Orta əsrlərə aid Qız körpüsü‎" (fars. ). tabriz.ir.
  3. "پل دختر میانه (قیزکورپوسی) از بنا تا انهدام + تصاویر" (fars. ). miana.ir (14 mart 2015).
  4. Cəfər Qiyasi. Nizami dövrü memarlıq abidələri. — Bakı: İşıq nəşriyyatı, 1991. — Səhifələrin sayı: 264. — Səh.: 139.  — ISBN 5-89650-334-2.
  5. Cəfər Qiyasi. Nizami dövrü memarlıq abidələri. — Bakı: İşıq nəşriyyatı, 1991. — Səhifələrin sayı: 264. — Səh.: 174.  — ISBN 5-89650-334-2.