Qafqaz quru qurbağası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Qafqaz quru qurbağası
}}
Elmi təsnifat
Aləmi:Heyvanlar
Yarımaləm:Eumetazoylar
Bölmə:İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə:Sonağızlılar
Tip:Xordalılar
Sinif:Suda-quruda yaşayanlar
Dəstə:Quyruqsuzlar
Fəsilə:Quru qurbağaları
Cins:Quru qurbağası
Növ: Qafqaz quru qurbağası
Elmi adı
Bufo verrucosissimus Pallas, 1814
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı

Qafqaz quru qurbağası (lat. Bufo verrucosissimus) [1], və ya Kolxida quru qurbağası[2] (lat. Bufo verrucosissimus) — Suda-quruda yaşayanlar sinfinə və Quru qurbağaları fəsiləsinin quru qurbağası cinsinə aid heyvan növü. Krasnodar diyarının qırmızı kitabına daxildir.

Xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Rusiyanın ən böyük suda-quruda yaşayanıdlr. Uzunluğu 170 mm-dir. Rəngi boz və ya parlaq-qəhvəyidir. Çömçəquyruqlar qara rəngdə olur. Yetkin olmayan qurbağalar narıncıdır. Azərbaycanın ən iri qurbağasıdır. Dərisi hamar qabarlıdır, üstdən boz və ya qəhvəyi rəngdədir (açıqdan tünd rəngə qədər müxtəlif çalarda), tünd xallıdır. Başda, həmçinin bədənin yanlarında və ya alt tərəfində tikancıqlar olur. Arxa ətrafların barmaqlarını birləşdirən qabarlar ikiqatdır. Parotidlərin üzərində tünd zolaq və ya tünd xallar olur, ya da olmur. Qarın tərəfi sarımtıl, zəif xallıdır. Erkəklərin rezonatorları yoxdur. Onlar dişilərdən xırda olub, bədənin uzunluğu 120 mm-ə qədər olur.

Arealı[redaktə | əsas redaktə]

Qərbi Qafqazın endemik növüdür. Arealı əsasən ön dağlıq və dağlıq əraziləri əhatə edir. Arealı cənubdan meşə zonası ilə əhatələnmişdir. Qafqaz quru qurbağası Rusiya, Gürcüstan, Azərbaycan, İranTürkiyədə yayılmışdır. İlk əvvəllər yarımnöv olaraq hesab edilirdi. Göl ətrafları, çay kənarları, gölməçələr və su tutarlarının kənarlarında müşahidə etmək olur. Gündüzləri nəmli yerlərdə, daş altlarında və oyuqlarda gizlənirlər. Gecə saatları isə ov edirlər. Bəzən onları mağaralarda belə görmək olar. Qidalanmasında əsasən onurğasızlar üstünlük təşkil edir.

Bufo verrucosissimus Ust'-Labunsk 03.jpg

Yaşayış yeri və həyat tərzi[redaktə | əsas redaktə]

Meşə sahəsinin sakinləridir. Həm düzənliklərdə, həm də dağlarda (1900 m-dək yüksəklikdə) rast gəlinir. Enliyarpaq, qarışıq və iynəyarpaqlı meşələrdə, kolluqlarda bağlarda, çəmənlərdə və bostanlarda, çox vaxt yaşayış məntəqələrinin yaxınlığında rast gəlinir. Adətən bir dəfə seçdiyi yerə bağlıdır. Toranlıq və gecə həyat tərzi keçirir. Ən çox axşam və səhər fəaldır. Gündüz daşların altındakı boşluqlarda, qırılmış ağac budaqlarının və çürümüş kötüklərin altında, quru ot tayalarında gizlənir. Sıx otluqlarda və tutqun havada gündüz də rast gəlinir. Çoxalmaq üçün martın sonunda və daha gec (dağlarda) durğun və ya zəif axarlı su hövzələrinə gedirlər. Erkəklər dişiləri həm quruda, həm də suda seçirlər. Cütləşmə düzənliklərdə adətən 10 gün, dağlarda isə avqusta qədər davam edir. 3 - 15 m uzunluğunda kürü qaytanları gecə suda olan daşlar, bitkilər üzərinə və s. qoyulur. Embrional inkişafı bir həftəyə qədər çəkir. Metamorfoz 50 günə qədər uzanır. Qabıqdəyişmə, ehtimal ki, ildə bir dəfə avqustun əvvəlində baş verir. Köhnə qabıq özü tərəfindən yeyilir. Əsasən quruda yaşayan cücülərlə (qarışqa, haf, taxıl biti, tırtıllar, ikiqanadlılar və s.), hörümçəklərlə, ilbiz, soxulcan və başqa onurğasızlarla qidalanırlar. Düşmənləri çox azdır. Yırtıcı məməlilər və quşlar bir qayda olaraq onları ovlamaqdan çəkinirlər. Təbiətdə ömrünün uzunluğu orta hesabla 10 ilə qədərdir. Cinsi yetkinliyə erkəklər 2 - 3, dişilər isə 3 yaşda çatırlar.

Sayları[redaktə | əsas redaktə]

Müxtəlif ərazilərdə 1000 metr maşrutda 20 başdan 1—5 arasına qədər ola bilir. 1980-х illərə qədər saylarında stabillik olmuşdur. Hazırda isə saylarında azalma vardır. Azalmanın səbəbləri: meşələrin qırılması, su tutarlarının kirlənməsi, gölməçələrin qurudulması, torpaqların intensiz olaraq əkin sahələrinə çevrilməsi və müəyyən dövrlərdə müşahidə edilən quraqlıqlar.

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

Su mənbələrinin qurudulması və çirklənməsi, avtomobil yollarında ölüm və meşələrin qırılması.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər[redaktə | əsas redaktə]

İUCN siyahısına NT kateqoriyası ilə daxil edilib. Zaqatala Dövlət Təbiət Qoruğunda mühafizə olunur.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər[redaktə | əsas redaktə]

Nadir və xeyirli növ olduğundan kənd və meşə təsərrüfatlarında qorunmasını təbliğ etmək vacibdir.


Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Красная книга Краснодарского края (животные) / Адм. Краснодар. края: [науч. ред. А. С. Замотайлов]. — Изд. 2-е. — Краснодар: Центр развития ПТР Краснодар. края, 2007. — 504 с.: илл.
  • Кузьмин С. Л. Земноводные бывшего СССР. Тов-во науч. изд. КМК, 1999. 298 с.
  • Орлова В. Ф., Туниев Б. С. К систематике кавказских серых жаб группы Bufo bufo verrucosissimus (Pallas) (Amphibia, Bufonidae) // Бюлл. Моск. о-ва испытателей природы. отд. биолог. 1989. 94. С. 13—24.
  • Tuniyev B. S. On the independence of the Colchis Center of Amphibian and Reptile Speciation // Asiatic Herpetological Research. 1990. 3. P. 67—84.
  • Tuniyev B. S. A systematic list of amphibians from alpides of the Caucasus and Middle Asia, with comments on their taxonomy // Advances in Amphibian Research in the Former Soviet Union. 1998б. 3. P. 43—75.
  • Туниев Б. С., Береговая С. Ю. Симпатрические амфибии тисосамшитовой рощи // Тр. Зоолог. ин-та АН СССР. 1986. 157. С. 136—151.
  • Tuniyev B. S., Beregovaya S. Yu. Sympatric Amphibians of the Yew-box Grove, Caucasian State Biosphere Reserve, Sochi, Russia // Asiatic Herpetological Research. 1993. 5. P. 74—84
  • IUCN 2004. 2004 IUCN Red List of Threatened Species. [1].
  • Tuniyev B. S., Nilson G. Modern situation and perspective of conservation of the herpetofauna in the Western Transcaucasia // Scientia Herpetologica. 1995. P. 357—360.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Кузьмин С. Л. Земноводные бывшего СССР. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2012. — 2-е изд. — С. 134. — 370 с. — ISBN 978-5-87317-871-1
  2. Красная книга Краснодарского края (животные) / науч. ред. А. С. Замотайлов. — 2-е изд. — Краснодар: Центр развития ПТР Краснодарского края, 2007. — С. 332. — 504 с. ISBN 5-98630-015-3