Qafqaz xurması

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Merge-arrows.svg Bu məqalə Adi xurma məqaləsinə çox yaxındır və hər ikisinin eyni başlıq altında birləşdirilməsi mümkündür.

Qafqaz xurması - (lat. Diospyros lotus L.) Ebenakimilər – (Ebenaceae Guerke.) fəsiləsinə aid bitki növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Nəsli kəsilməyə həssas olanlar” kateqoriyasına aiddir – VU D2. Azərbaycanın nadir növüdür. [1][2]

Qısa morfoloji təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Caucasian persimmon - Diospyros lotus 07.jpg

Əlverişli bitmə şəraitində 40m-ə qədər hündürlükdə və 60-70 sm dimaetrində ağacdır. Yarpaqlarının uzunluğu 5-15 sm, eni 4-6 (10) sm olub uzunsov-yumurtavari, uzunsov-ellipsşəkilli və ya enli-lansetşəkillidir4 üst hissədən yaşıl, parlaq, alt hissədən bozumtul-yaşıl rəngli və çılpaqdır; saplağı qısa (1-1,5 sm), cod tüklüdür. Çiçək tacı qonur-qırmızı və tünd –çəhrayıdır. Meyvələri kürəvari və lətlidir, 10-20 mm dimaetrindədir. Hər meyvədə 2-10 ədəd toxum olur.[3]

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsussiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

May –iyun aylarında çiçəkləyir. Meyvələri sentyabr –noyabr aylarında yetişir. Tozlanması entomofildir. Toxumları və kök pöhrələri ilə çoxalır. Dəniz səviyyəsindən 1000 m yüksəkliyə qədər aşağı və orta dağlıq qurşağının qarışıq meşələrində yayılmışdır. Bəzən təmiz meşəlik yaradır. Əksər hallarda qarışıq meşələrin tərkibində biir. Yüngül allüvial rütubtəli torpaqları sevir. Dekorativdərman bitkisidir. Yaşıllaşdırmada, meşəsalma işlərində geniş istifadə oluna bilər. Balverəndir.[4]

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Lənkəran ovalığı (Lənkəran rayonu-İstisu, Bürcəli və Yuxarı Apo kəndləri, Astara rayonu –Siyaku, Maşxan kəndləri, Təngərudçay vadilərində), Lənkəranın dağlıq hissəsi ( Lerik -40-cı km, Yardımlı, Masallı rayonlarının meşələri), Böyük Qafqazın qərb (Zaqatala rayonu –Car, Makov, Əliabad, Matsex –Qəbizdərə, Misgər –Taxtalar, Yuxarı Çardaxlar, Gözbarax, Məzix kəndlər ətrafı meşələr); Alazan –Əyriçay vadisi (Balakən rayonu-Silbançay) və şərq hissəsi (İsmayıllı rayonu –Buynuz kəndi).[5][6]

Sayı və tendensiyası[redaktə | əsas redaktə]

Populyasiya azalmağa meyillidir, mənfi təsirlərə həssasdır.

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

Antropogen amillərdir (meşə torplarının əkin üçün istifadə edilməsi, ağacların qırılması və otarılma). 

Mühafizə tədbirləri[redaktə | əsas redaktə]

Hirkan Milli Parkında və Zaqatala Dövlət Təbiət Qoruğunda mühafizə olunur. 

Məlumat mənbəsi[redaktə | əsas redaktə]

http://dendrologiya.az/?page_id=112

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://redbook.az/?options=project&id=Qafqaz%20xurmas%C4%B1
  2. Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
  3. Флора Азербайджана, 1957
  4. Azərbaycan SSR-in Qırmızı Kiatbı, 1989
  5.  Səfərov İ.S., Əsədov K.S., 1984
  6. Mehdiyeva N.P., 2011