Qafqaz zımbırtikanı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Zımbırtikan
Eryngium
EryngiumBourgatii.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Rozidlər
Sıra:Çətirçiçəklilər
Fəsilə:Çətirkimilər
Cins: Zımbırtikan
Elmi adı
Eryngium
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ITIS  
NCBI  
EOL  
GRIN  
IPNI 

Zımbırtikan (lat. Eryngium)[1]çətirkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.[2]

Синеголовник кавказский (С. биберштейна) — Caucasian eryngo (Bieberstein eryngo) [3]

Botaniki təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Hündürlüyü 30-50 sm olan göyümtül rəngli çoxillik ot bitkisidir. Tikanlıdır, kökü yoğun, gövdəsi budaqlıdır. Kökyanı yarpaqlar uzun saplaq üstündə olmaqla azacıq dərivaridir, tez solurlar. Gövdə yarpaqları dərivarı, oturaq, bölüklü və ya yarılmış, dişdişli tikanlıdır. Başcıqları 7-12 mm kürəvarıdir. Başcıq özündən 2-3 dəfə uzun, 4-6 xəttvari-lansetvari, tikanlı yarpaqa bükülmüşdür. Meyvəsi 5 mm, tinli, iti lansetvari pulcuqlarla örtülmüşdür. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir, avqust-sentyabr aylarında meyvə verir.[3]

Mənşəyi və yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Qafqaz zımbırtikanı kserofil coğrafi tipinin önasiya sinfinin iran-turan qrupuna aiddir. İran, Əfqanıstan, Orta Asiya və Qafqazda yayılmışdır. Qafqaz zımbırtikanı Naxçıvandan başqa Azərbaycanın bütün rayonlarında aşağı dağ qurşağından orta dağ qurşağına kimi (dəniz səviyyəsindən 1800 m qədər) bitir.

Ekoloji qrup və bitdiyi yerlər[redaktə | əsas redaktə]

Kserofitdir, dağ-bozqır bitkilik tipində rast gəlir. Quru qumsal və qilli yamaclarda çox vaxt edifikator rolunu oynayır və tünd-göy rəngdə ləkələr əmələ gətirir.

Kimyəvi tərkibi[redaktə | əsas redaktə]

Flavonoid, steroid, efir və piyli yağlarla zəngindir.

Təsiri və tətbiqi[redaktə | əsas redaktə]

Hind, İran və xalq təbabətində geniş tətbiq edilir. Dəri, babasil, skrofulyoz, anemiya və astsit xəstəliklərində istifadə olunur. Diuretik və tonusqaldırıcı təsirə malikdir.

İstifadə olunan hissələri[redaktə | əsas redaktə]

Müalıcə məqsədi ilə bitkinin yerüstü hissəsi və kökü istifadə edilir. İstifadə formaları dəmləmə və cövhər formasındadır.

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsinin, Samur-Dəvəçi ovalığının, Qobustanın rayonlarında aşağı dağ qurşağından orta dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Quru qumlu və gilli yamaclarda bitir.[4]

Digər faydalı xüsusiyyətləri və istifadəsi[redaktə | əsas redaktə]

Cavan yarpaqlar İranda tərəvəz kimi istifadə olunur. Əhali arasında zımbırtikan “pis gözdən” qoruyan vasitə hesab edilir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
  2. Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
  3. 1 2 Mehdiyeva N.P. «Azərbaycanın dərman florasının biomüxtəlifliyi», Bakı, 2011
  4. Validə M. Əlizadə, Naibə P. Mehdiyeva,Vüqar N. Kərimov, Aidə Q. İbrahimova BÖYÜK QAFQAZIN BİTKİLƏRİ (Azərbaycan) Bakı 2019