Qafqaz zerintiyası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Qafqaz zerintiyası
}}
Elmi təsnifat
Aləmi:Heyvanlar
Yarımaləm:Eumetazoylar
Bölmə:İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə:İlkağızlılar
Ranqsız:Ecdysozoa
Tip:Buğumayaqlılar
Sinif:Həşəratlar
Dəstə:Pulcuqluqanadlılar
Növ: Qafqaz zerintiyası
Elmi adı
Allancastria caucasica
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı

Qafqaz zerintiyası (lat. Allancastria caucasica və ya lat. Zerynthia cericyi caucasica) - Zerintiyalar cinsinə aid kəpənək növü.

Təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Qanadların açılmış halda ölçüləri 50 – 60 mm-ə çatır. Qanadlar üstdən açıq sarı rəngdə olub, üzərində qara, qırmızı, mavi ləkələrdən ibarət mürəkkəb naxış vardır. Naxışın kənarı qaradır. Pupdan yenicə çıxmış kəpənəklərdə qanadların rəngi ağdan parlaq sarıyadək dəyişir. Arxa qanadlarda kiçik quyruq vardır. Kəpənəyin qarıncığı açıq rəngli tükcüklərlə örtülüdür, yanlarda narıncı rəngli üçbücaq naxışlar vardır.[1]

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Bolqarıstan, Türkiyə, Yunanıstan, Suriya, Kiçik Asiya, Qafqazda yayılmışlar. Ölkəmizdə Böyük Qafqazın dağ ətəklərinin cənub yamacları (Balakən, Zaqatala, Qax, Şəki) rast gəlinir.[2]

Həyat tərzi[redaktə | əsas redaktə]

Dağətəyi enliyarpaqlı meşələrin qalın, çiçəkli ot bitkilərinin bitdiyi kənarları. Kəpənəklər may və iyunun əvvəllərində uçuşur, əsasən çiçəkləyən pişikotu bitkisi ilə qidalanır, sürətlə uçurlar. İyunun ilk günlərində Qafqazın endemiki olan zəravənd – Aristolochia iberica F. Et M. Bitkisi üzərinə yumurta qoyur. Yumurtadan çıxan tırtıllar iyun –iyul aylarında bu bitki ilə qidalanır. İyulun əvvəllərində tırtıllar müxtəlif sığınacaqlarda puplaşır və puplar burdaca qışlayır. İldə bir nəsil verir. Kəpənək və tırtıllar cücüyeyən quşlar tərəfindən tələf edilir.[3]

Sayı[redaktə | əsas redaktə]

Bu növ Türkiyə ərazisində nəsli kəsilmiş hesab olunur. Azərbaycanda çox az rast gəlinir. Qax rayonunda R.Əffəndi tərəfindən 4 kəpənəyi qeydə alınmışdır. Son illərin tədqiqatları zamanı qeydə alınmamışdır.

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

Kəpənəyin yaşadığı biotoplarda ev heyvanlarının otarılması, ot çalımı bu ərazilərin bitki örtüyünün vəziyyətinə mənfi təsir göstərir. Kəpənəyin qida bitkilərinin məhv edilməsi tırtılların və pupların zərər çəkməsinə səbəb olur. Turizm infrastrukturlarının yaradılması, meşələrin qırılması, landşaftların dəyişdirilməsi də yerli populyasiyaların sıxışdırılmasına gətirib çıxarır.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər[redaktə | əsas redaktə]

İUCN-nin Qırmızı siyahına, Rusiya Federasiyasının Qırmızı kitabınaAzərbaycanın Qırmızı kitabının I nəşrinə daxil edilmişdir.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər[redaktə | əsas redaktə]

Kəpənəyin yaşayış ərazilərində qorunan sahələrin yaradılması vacib şərtlərdəndir. Bu quru otların yandırılmasının, çalınmasının, meşələrin qırılmasının qarşısının alınması üçün ciddi tədbirlərin görülməsi.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan Qırmızı Kitabı 1989.il
  2. Azərbaycanın Qırmızı Kitabı, Bakı, II cild, 2013
  3. Рябов М.А. Чешуекрылые Кавказа. Животный мир СССР, т.V, М.–Л., изд-во АН СССР, 1958, с. 351 - 475;
  4. Миляновский Е.С. Фауна чешуекрылых Абхазии // Тр. Сухум. опытн. ст. эфиромасл. культур. Сухуми, 1964.190 с.;
  5. Эффенди Р.М. Высшие чешуекрылые Азербайджана. Автореф.дис.канд.биол. наук. Баку, 1971, 24 с.;
  6. Коршунов Ю.П. Каталог булавоусых чешуекрылых (Lepidoptera, Rhopalocera) фауны СССР. – Энтомологич.обозрение, т. LI, вып. 1-2, 1972, с. 136 - 154, 352 - 368.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Nordman apollonu

Adi apollon

Şəfəqsaçan

Oxim qızılı kəpənəyi

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan Qırmızı Kitabı 1989.il
  2. Azərbaycanın Qırmızı Kitabı, Bakı, II cild, 2013
  3. Эффенди Р.М. Высшие чешуекрылые Азербайджана. Автореф.дис.канд.биол. наук. Баку, 1971, 24 с.;