Qalliya

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Qalliya imperiyasının ərazisi (260-cı il)

Qalliya (lat. Gallia; Fransızca: fr. La Gaule) —Qərbi Avropanın ilk dəfə Romalılar tərəfindən tanınan bir bölgəsiydi.Bugünkü Fransa, Lüksemburq,Belçikaİsveçrənin böyük hissəsi,və Şimali İtaliya,HollandiyaAlmaniyanın bir qismi,əsasən Reyn çayı hövzəsinin qərb sahillərində vaxtı ilə Keltlər yaşamışlar.Bura 494.000 km^2(191.000 mil^2) ərazini əhatə edirdi. Qay Yuli Sezara (e.ə 100-44) görə Qalliya 3 hissəyə bölünürdü:Kelt Qalliyası( lat.Gallia Celtica),Belçika (lat.Belgica) və Akvitaniya(lat.Aquitania).Arxeoloji olaraq Qalliyalılar M.Ö 5 ilə 1-ci əsrlərdə bütöv Qalliyaya və ayrıca olaraq Raetiya, Norik ,Pannoniya və Cənub-Qərbi Almaniyaya qədər uzanan La- Tene mədəniyyətinin daşıyıcılarıdırlar.M.Ö 2 ilə 1-ci əsrlərdə Qalliya Roma hökmranlığına girir.M.Ö 123-cü ildə Narbon Qalliyası,M.Ö 120-ci ildə isə Yuxarı Almaniya və Cənubi Qalliya Romalılar tərəfindən fəth edildi.Nəhayət Yuli Sezar Qallarlar apardığı 7 illik müharibənin (M.Ö 58-51) nəticəsi olaraq M.Ö 51-ci ildə Alesia savaşında Qall hökmdarı Versinqetoriksi məğlub edərək bütün Qalliyada hakimiyyəti ələ keçirmişdir.

[redaktə | əsas redaktə]

Kelt dillərinin zamanla yayılması

Yunanca və Latıncadan Galatia (ilk dəfə M.Ö. IV əsrdə Tauromen Timeyusun əsərində rast gəlinir ) və Gallia bir Kelt etnik terminindən Gal (a) -to- soyundan qaynaqlanır . Ellinist xalq etimologiyası Qalatiyalıların (Γαλάται, Galátai ) adını Gallilərin guya "süd-ağ" dərisi (γάλα, gála "süd") ilə əlaqələndirdi.

Din[redaktə | əsas redaktə]

Qalliya bayrağı(260-274)

Qallar insan təbiətini göllərə,çaylara,dağlara və digər təbii obyektlərə aid edərək onları ilahiləşdirirdi.Qalların savaş tanrısı Andraste idi.Onun yer üzündəki siması olaraq,onun ruhunu şahin daşıyırdı.Qallar şahini müqqəddəs quş hesab edir,və ona sitayiş edirdilər.Qalların dini rəhbərləri Druidlər idi. Druidlər meşələrdə və həm də məbədlərdə edilən insan və heyvan qurbanlarına rəhbərlik edirdilər.Druidlərin dini tətbiqləri sinkretik və əvvəlki bütpərəst ənənələrdən götürülmüşdür, ehtimal ki, Avropa kökləri var. Druidlər adi Qalliyalıların dininə nəzarət edir və aristokratların maarifləndirilməsindən məsul idilər. Qədim Qalliyada dünyəvi cəmiyyətdən də ayrılmaq mənasını verən ibadətçilər məclisindən kənarlaşdırma formasını tətbiq etdilər. Beləliklə, Druidlər Gallik cəmiyyətinin mühüm bir hissəsi idi. Britaniya istisna olmaqla, qədim Galiyanın ərazi torpaqlarının əksəriyyətindən Kelt dilinin demək olar ki, tam və sirli şəkildə itməsi.Fransa, Kelt druidlərinin Kelt şifahi ədəbiyyatının və ya ənənəvi müdrikliyin yazılı məktubuna sadiq qalmasına icazə verməməsi ilə əlaqələndirilə bilər.