Qambay Vəzirov

Qambay Vəzirov
Qambay Məmməd oğlu Vəzirov
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi	19 avqust 1889
Doğum yeri	Gümrü, İrəvan quberniyası, Rusiya imperiyası
Vəfat tarixi	13 oktyabr 1937
Vəfat yeri	SSRİ
Vəfat səbəbi	repressiya
Vətəndaşlığı	Rusiya imperiyası→ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti→ SSRİ
Həyat yoldaşı	İzzət Qiyasbəyli
Təhsili	M. V. Frunze adına Hərbi Akademiya, İrəvan kişi gimnaziyası
Hərbi fəaliyyəti
Mənsubiyyəti	ADR Ordusu, Sovet Ordusu
Qoşun növü	dağ qoşunu
Xidmət illəri	1937-dən əvvəl
Rütbəsi	komdiv
Komandanlıq edib	77-ci dağatıcı diviziya
Döyüşlər	Basmaçılara qarşı mübarizə
Təltifləri

Qambay Məmməd oğlu Vəzirov (19 avqust 1899, Naxçıvan – 13 oktyabr 1937, SSRİ) — azərbaycanlı Sovet hərbi xadimi, 77-ci dağatıcı diviziyanın komandiri, general-mayor. Repressiya qurbanı. 1956-cı ildə, ölümündən sonra reabilitasiya olunmuşdur.

Həyatı

İlk (yeddiillik) təhsilini İrəvan kişi gimnaziyasında almışdır. 1918-ci ildə altı ay Türkiyədə işləmişdir. 1919-cu ildən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusunda xidmət etmişdir. Hərbiyyə məktəbini bitirdikdən sonra 1920–1922-ci illərdə Qazaxda, Cəbrayılda və Qarabağda sovet hakimiyyətinə qarşı çıxan daşnaklarla vuruşmuşdur.

Hərbi təhsili

Vəzirov 1922-ci ildə Moskvaya Frunze adına Hərbi Akademiyaya göndərilmişdir. Təhsilini başa vurduqdan sonra 1925-ci ilin avqustunda Azərbaycan Birləşmiş Hərbi Məktəbinin rəisi təyin olunmuş və burada işlədiyi iki ildə özünü təşəbbüskar komandir və qayğıkeş müəllim kimi göstərmişdir.

Döyüş yolu

1927-ci ildə Zaqafqaziya milli hərbi məktəbləri birləşdirildikdən sonra Vəzirov 3-cü Qafqaz atıcı diviziyasının, 1928-ci ildə isə Azərbaycan atıcı diviziyasının qərargah rəisi təyin edilmişdir. Azərbaycan atıcı diviziyası onun rəhbərliyi ilə 1929-cu ilin avqust-sentyabrında Əlahiddə Qafqaz ordusunun ilk manevrlərində uğurla iştirak etmişdi.

Vəzirov nümunəvi döyüş komandiri kimi, 1930–1932-ci illərdə Belorusiya hərbi dairəsi 111-ci atıcı alayının komandiri, eyni zamanda, Jizdra şəhər qarnizonunun rəisi vəzifələrində çalışmışdı. 1932-ci ildə o, Azərbaycan atıcı diviziyasının komandiri və komissarı təyin edilmiş, bilik və təcrübəsini respublikada hərbi kadrların hazırlanmasına həsr etmiş, "Qırmızı Ulduz" ordeni ilə təltif olunmuşdu.

Repressiya

Qambay Vəzirov 1937-ci il iyulun 27-də terrorçu-əksinqilabi milli təşkilatın rəhbəri olmasına dair saxta ittihamlar əsasında Bakıdakı mənzilində — Böyük Krasnopresnenskaya küçəsi, 15 ünvanında həbs olundu. Daha sonra Hacıkənddəki bağ evində və xidməti kabinetində axtarış aparıldı. Seyfi açıldı. Tərtib edilən akta əsasən seyfin içərisində qızıl saat; binokl; "Mauser" markalı tapança və 70 patron; "Brauning" markalı tapança; "FED" markalı fotoapparat; SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi üzvlüyü vəsiqəsi, Azərbaycan MİK üzvlüyü vəsiqəsi, Zaqafqaziya MİK və Bakı Soveti üzvlüyü vəsiqələri; "Qırmızı Ulduz" və "ZSFSR Qırmızı Əmək Bayrağı" ordenlərinin kitabçaları aşkarlanmışdı.

Vəzirov 1934-cü ildən Azərbaycanın əks-inqilabi millətçi təşkilatının üzvü və "Azərbaycan Milli Partiyası"nın üzvü olmaqda ittiham olunurdu. O, guya bir sıra digər təqsirləndirilənlərin ifadələri ilə ifşa olunaraq Azərbaycanı SSRİ-dən ayırmaq məqsədilə silahlı üsyan hazırlayan rəhbərlərdən biri hesab edilirdi. Onunla birlikdə onun doğma qardaşı, universitet dosenti Sədrəddin Vəzirov və əmisi oğlu, kənd təsərrüfatının xalq komissarı Heydər Vəzirov da həbs edildilər. Həmçinin diviziyanın təxminən 40 yüksəkrütbəli zabiti və hərbi komissarlıqların təxminən 20 əməkdaşı həbs olunaraq cinayət məsuliyyətinə cəlb edildilər.

Vəzirov Azərbaycan SSR Cinayət Məcəlləsinin 72, 73 və 21–6-cı maddələri ilə cinayət məsuliyyətinə cəlb edilmişdi. O, ilk dindirmədə bütün ittihamları inamla və qətiyyətlə rədd etmişdir. Lakin bu protokol işə tikilməyib. Sonradan qeyri-qanuni təsirlər (işgəncə) tətbiq edildikdən sonra ondan etiraf xarakterli ifadələr alınmışdır. Sonrakı dindirmələrdə ittihamları rədd etməsi haqqındakı protokollar da iş materiallarına əlavə edilməyib. İttiham aktını 3-cü dərəcəli dövlət təhlükəsizliyi komissarı Yuvelyan Sumbatov-Topuridze təsdiq etmişdir.

İşə SSRİ Ali Məhkəməsinin Hərbi Kollegiyasının səyyar iclasında baxılmış, iclas dövlət ittihamçısının, müdafiə tərəfinin və şahidlərin iştirakı olmadan qapalı keçirilmişdir.

İclasın sədri İvan Matuleviç demək olar ki, bütün "təqsirləndirilənlər"ə Azərbaycan SSR Cinayət Məcəlləsinin 64, 70 və 73-cü maddələri ilə ölüm hökmü çıxarmışdır. Qambay Vəzirov məhkəmənin hökmü ilə əmlakı müsadirə olunmaqla güllələnməyə məhkum edilmiş, hökm 13 oktyabr 1937-ci ildə icra olunmuşdur.

Həbsindən sonra, o, 3 avqust 1937-ci ildə "xalq düşməni" kimi Kommunist Partiyası sıralarından çıxarılmışdı.

Qambay Vəzirovun həyat yoldaşı İzzət xanım Qiyasbəyli 2 noyabr 1937-ci ildə həbs olundu və "xalq düşməninin ailə üzvü" kimi 8 il müddətinə azadlıqdan məhrum edildi. Cəzasını "ALJİR" (rus. "Акмолинский лагерь жён изменников Родины") düşərgəsində çəkdi.

Yeganə oğlu Yavuz da məhkum edildi. Böyük Vətən müharibəsinin əvvəlində o, Stalinə məktub yazaraq "Atamın günahını öz qanımla yumağa hazıram. Məni cəbhəyə göndərməyinizi xahiş edirəm" demişdi. Bundan sonra o, cəza batalyonunun tərkibində müharibəyə göndərildi və 1942-ci ildə Stalinqrad döyüşlərində həlak oldu.

SSRİ Ali Məhkəməsinin hərbi kollegiyasının 1956-cı il 28 iyul tarixli qərarı ilə Vəzirova ölümündən sonra bəraət verilmişdir.

Mükafatları

• "Qırmızı Ulduz" ordeni

Xarici keçidlər

• Везиров Гамбай Мамед оглы — rosgenea.ru Arxivləşdirilib 2012-05-09 at the Wayback Machine
• 33 yaşında general olan ilk azərbaycanlı