Qarşı mədəniyyət

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Qarşı mədəniyyət (rus. Контркульту́ра, ing. Counterculture) — submədəniyyət növü. Mədəniyyətşünaslıq nöqteyi-nəzərindən, əks mədəniyyət, dominant mədəniyyətin dəyərlərini inkar edən bir cərəyandır.

Yaranması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Sosioloq Con Milton Yinger, "Qarşı mədəniyyət" termini 1960-cı ildə Amerika Sosioloji İcmalındakı "Qarşı mədəniyyət və subkultura" məqaləsində işlətmişdir. Yinger, hər hansı bir qrupun normativ sisteminin əsas elementi şəxsiyyət dəyişənlərinin qrup dəyərlərinin inkişafında və saxlanmasında bilavasitə iştirak etdiyi və onun normalarının yalnız münasibətlərə istinad etməklə başa düşülə biləcəyi bütün cəmiyyətin dəyərləri ilə ziddiyyət olduğu yerdə "əks-mədəniyyət" termini istifadə etməyi təklif etdi. ətrafındakı dominant bir mədəniyyətə sahib qruplar ”[1].

"Qarşı mədəniyyət" termini Amerikalı sosioloq Teodor Rozzak tərəfindən populyarlaşdı, o, bundan ənənəvi mədəniyyətə qarşı çıxaraq sənətdəki yeni meyllərə istinad etmək üçün istifadə etdi [2][3][4]. Əks etiqad, mövcudluğun duyğu-emosional təcrübəsini ön plana çıxardığı, idrakın spekulyativ-məntiqi metodları çərçivəsindən kənarda qalması ilə ziddiyyət təşkil etdi.

Qarşı mədəniyyət, bir qayda olaraq, yalnız dominant mədəniyyətin paradiqmasından fərqlənən bir paradiqmaya sahib deyil, eyni zamanda özünü dominant mədəniyyətə açıq şəkildə qarşı qoyur, dominant mədəni dəyərləri, normaları və mənəvi təməlləri şübhə altına alır, özünəməxsus norma və dəyərlər sistemini yaradır.

Əks mədəniyyət, 1960-cı illərin "gənclər inqilabı" nda, hippi hərəkatında və 1970-ci illərdə punk subkulturasında açıq şəkildə ifadə edildi.

SSRİ-də yeraltı anderqraund mədəniyyəti əks-mədəniyyət nümunəsi idi.

Yaranma prinsipi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Əks-mədəniyyət yalnız XX əsrin tanınmış və yuxarıda göstərilən gənclik hərəkatlarına deyil, çoxu üçün də xarakterik bir fenomendir. Dominant mədəniyyət cəmiyyətin bütün simvolik məkanını əhatə edə bilmir. Bu məkanın bir hissəsi alt və əks mədəniyyətlər arasında "bölünür". Müxtəlif tədqiqatlardakı bu əks-mədəniyyətlərə erkən xristianlıq [[5], digər dinlər, utopik komuniyalar və bolşevik hərəkatı daxildir [6].

Qarışı mədəniyyətə misal olaraq, qapalı və təcrid olunmuş bir mühitdə ideoloji doktrinaların daim formalaşdığı və dəyişdirildiyi, sözün həqiqi mənasında "tərsinə çevrilmiş" ümumilikdə qəbul edilmiş dəyərlər - dürüstlük, zəhmət, ailə həyatı və s.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. John Milton Yinger. Contraculture and Subculture. 25 (American Sociological Review). 1960.
  2. Gollin, Andrea. "Social critic Theodore Roszak *58 explores intolerance in new novel about gay Jewish writer". PAW Online. April 23, 2003. İstifadə tarixi: June 21, 2008.
  3. Roszak, Theodore, The Making of a Counter Culture: Reflections on the Technocratic Society and Its Youthful Opposition, 1968/1969, Doubleday, New York, ISBN 978-0-385-07329-5.
  4. F. X. Shea, S. J., "Reason and the Religion of the Counter-Culture", Harvard Theological Review, Vol. 66/1 (1973), pp. 95–111, JSTOR-3B2-X.
  5. Ирвинг Кристол Контркультуры Декабрь, 1994 // Русский журнал, 28.09.2009 г.
  6. "Основные типы культуры". 2010-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-02-19. (#parameter_ignored_suggest)

Ədəbiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]

rus dilində
digər dillərdə
  • Bennett, Andy. Reappraising "counterculture". Volume ! la revue des musiques populaires, n°9-1, Nantes, Éditions Mélanie Seteun. 2012. (#apostrophe_markup)
  • Curl, John (2007), Memories of Drop City, The First Hippie Commune of the 1960s and the Summer of Love, a memoir, iUniverse. ISBN 0-595-42343-4.
  • Freud, S. (1905). Three essays on the theory of sexuality. In J. Strachey (Ed. and Trans.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud. (Vol. 7, pp. 123—245). London: Hogarth Press. (Original work published 1905)
  • Gelder, Ken (2007), Subcultures: Cultural Histories and Social Practice, London: Routledge.
  • Goffman, Ken (2004), Counterculture through the ages Villard Books ISBN 0-375-50758-2
  • Heath, Joseph and Andrew Potter (2004) Nation of Rebels: Why Counterculture Became Consumer Culture Collins Books ISBN 0-06-074586-X
  • Gretchen Lemke-Santangelo (2009), Daughters of Aquarius: Women of the Sixties Counterculture. University Press of Kansas. ISBN 978-0700616336
  • Hall, Stuart and Tony Jefferson (1991), Resistance Through Rituals: Youth Subcultures in Post-war Britain, London: Routledge.
  • Hazlehurst, Cameron and Kayleen M. Hazlehurst (1998), Gangs and Youth Subcultures: International Explorations, New Brunswick & London: Transaction Publishers.
  • Hebdige, Dick (1979), Subculture: the Meaning of Style, London & New York: Routledge.
  • Paul Hodkinson and Wolfgang Deicke (2007), Youth Cultures Scenes, Subcultures and Tribes, New York: Routledge.
  • Macfarlane, Scott (2007),The Hippie Narrative: A Literary Perspective on the Counterculture, Jefferson, NC: McFarland & Co Inc, ISBN 0-7864-2915-1 & ISBN 978-0-7864-2915-8.
  • McKay, George (1996), Senseless Acts of Beauty: Cultures of Resistance since the Sixties. London Verso. ISBN 1-85984-028-0.
  • Nelson, Elizabeth (1989), The British Counterculture 1966-73: A Study of the Underground Press. London: Macmillan.
  • Isadora Tast (2009), Mother India. Searching For a Place. Berlin: Peperoni Books, ISBN 978-3-941825-00-0
  • Whiteley, Sheila. Countercultures: Music, Theories & Scenes. Volume ! la revue des musiques populaires, n°9-1, Nantes, Éditions Mélanie Seteun. 2012. (#apostrophe_markup)
  • Whiteley, Sheila. Countercultures: Utopias, Dystopias, Anarchy. Volume ! la revue des musiques populaires, n°9-1&2, Nantes, Éditions Mélanie Seteun. 2012. (#apostrophe_markup)
  • Whiteley, Sheila and Sklower, Jedediah (2014), Countercultures and Popular Music, Farnham: Ashgate Publishing, ISBN 978-1-4724-2106-7.
  • Yinger, John Milton (1982). Countercultures: The Promise and Peril of a World Turned Upside Down. New York: Free Press.