Qara magiya
Qara sehr və ya Qara magiya — bir insana və ya heyvana zərər vurmaq məqsədilə müxtəlif üsullarla göstərilən mənfi təsirlər fəaliyyətidir. Bu məqsədlə müxtəlif növ magik praktikalardan istifadə olunur.[1]
Zərər yetirmək üçün ilk növbədə müxtəlif sehrlər, lənətlər, mum fiqurlar və gəlinciklərdən (məsələn, vudu gəlincikləri) istifadə olunur. Maq (baxıcı) obyektə təsir göstərmək üçün öz fövqəltəbii gücündən dolayı yollarla — qurbana məxsus olan və ya onunla təmasda olmuş digər əşyalardan istifadə etməklə yararlanır.[2]
Ezoterik baxışlara görə, əgər şəxs magik praktikalarla məşğul olursa, özünə qarşı müdafiə qura bilər. Lakin magiya ilə praktiki məşğul olmayan, sadəcə onun nəzəriyyəsini öyrənən sıravi insanlar bu növ təsirlərdən mühafizə olunmaq üçün peşəkar magiya mütəxəssislərinə (maqlara) müraciət edirlər.
Bununla belə, bir çox maqlar dünyanı qara və ağ rənglərə bölmürlər, buna görə də fəlsəfi mənada magiyanın qara növünün mövcud olmadığını müdafiə edirlər. Bu cür fərqləndirmələr çox vaxt sıravi insanların anlayışları ("ağ magiya" və "qara magiya") daha rahat qavraması üçün süni şəkildə yaradılır. Okkultizmdə bu növ fəaliyyətlər "qara" deyil, daha çox "destruktivi (dağıdıcı) magiya" adlandırılır.[3]
İfadənin mənşəyi
[redaktə | vikimətni redaktə et]İngilis dilində "qara magiya" ifadəsinin məlum olan ilk istifadəsi Edmund Spenserin "Pərilər kraliçası" (ing. The Faerie Queene) epik poemasında qeydə alınmışdır. Müəllif burada latın dilindəki niger ("qara") sözünün təsiri altında necromantia ("nekromantiya") termininin orta əsr variantı olan latınca nigromantia kəlməsindən törəmiş müasir "nigromancy" terminini ingilisləşdirmişdir.[4]
Poemada deyilir:
"Çünki onu əsarətdə saxlayan o zalım, Qara magiyanın güclü sehrləri sayəsində, Zindana qərq edir onun zəif bədənini, Bir çox qorxunc hisslər onun müdafiəsinə işarə edir." (III Kitab, XI Nəğmə)[5]
Kütləvi mədəniyyətdə
[redaktə | vikimətni redaktə et]Qara magiya ilə əlaqədar olan və ya qara magiya kimi təsvir edilən konseptlər ədəbiyyatın, kinematoqrafiyanın və kütləvi mədəniyyətin digər sahələrinin mütəmadi istifadə etdiyi mövzulardandır. Nümunələr:
- "Şeytan peyda olur" (1934) — Dennis Uitlinin (ing. Dennis Wheatley) qara magiya mövzusuna həsr olunmuş məşhur romanı.[6]
- "Rozmarinin körpəsi" (1968) — mərkəzi mövzusu qara magiya və okkultizm olan qorxu romanı.[7]
- "Cadugərlik" (The Craft, 1996) — ağ magiya ilə məşğul olmağa başlayan, lakin sonradan şəxsi mənfəətləri üçün qara magiya rituallarına üz tutan dörd rəfiqədən bəhs edən qorxu filmi.
- Harri Potter kitab seriyası (1997–2007) — bu əsərlərdə qara magiya sehrləri və lənətləri "qaranlıq sənətlər" (ing. Dark Arts) adlanır və tələbələrə onlardan hifz olunmaq yolları öyrədilir. Bu seriya əsasında filmlər (2001–2011) də çəkilmişdir.
- "Şerlok Holms" (2009) — Qay Ritçinin rejissorluğu ilə çəkilmiş eyniadlı trilogiyanın ilk filmində süjet xətti qara magiya elementləri üzərində qurulsa da, filmin sonunda bunların əslində elmi fırıldaq olduğu üzvə çıxır.
- Rusiyanın Ukraynaya hərbi müdaxiləsi zamanı (2022-ci ildən etibarən) Rusiya dövlət mediası rəsmi Kiyevi hərbi sahədə qara magiyadan istifadə etməkdə ittiham etmişdir. Xüsusilə, Oleksiy Arestoviç rus ordusuna qarşı cadugər və baxıcıları yığmaqda, Ukrayna əsgərləri isə "qan magiyası" vasitəsilə silahları ovsunlamaqda günahlandırılmışdır.[8]
- 2024-ci il istehsalı olan "Konotop cadugəri" (ukr. Конотопська відьма) — FILM.UA tərəfindən çəkilmiş, qisas alan qədim bir cadugərin hekayəsindən bəhs edən Ukrayna qorxu filmidir.[9]
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ Bailey, Michael D. Magic and Superstition in Europe: A Concise History from Antiquity to the Present (ingilis). Rowman & Littlefield. 2007. ISBN 978-0742533875.
- ↑ Davies, Owen. "Understanding the History of Magic and Witchcraft". Journal of Social History (ingilis). 45 (2). 2012: 312–325.
- ↑ Graf, Fritz. Magic in the Ancient World (ingilis). Harvard University Press. 1997. ISBN 978-0674541535.
- ↑ "black magic". Oxford English Dictionary (ingilis). İstifadə tarixi: 22 may 2026.
- ↑ "The Faerie Queene: Book 3: Canto XI". sacred-texts.com. 5 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 may 2026.
- ↑ Wheatley, Dennis. The Devil Rides Out (ingilis). Hutchinson. 1934.
- ↑ Levin, Ira. Rosemary's Baby (ingilis). Random House. 1967.
- ↑ "Магия, ведьмы və "сатанизм": как российская пропаганда ищет мистику в войне с Украиной" (rus). BBC Russian Service. 2022. İstifadə tarixi: 22 may 2026.[ölü keçid]
- ↑ "The Witch of Konotop: Horrors of War". FILM.UA Group. 2024. 22 may 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 may 2026.
Biblioqrafiya
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Bergstrom, Lisa A. "Nigromancy in the Later Middle Ages". Inquiries. 3 (6). 2011.
- Kosloki, Philip. "What is a "Black Mass"?". Aleteia. 9 oktyabr 2018. İstifadə tarixi: 21 yanvar 2020.
- Luck, Georg. Arcana Mundi: Magic and the Occult in the Greek and Roman Worlds: A Collection of Ancient Texts (2nd). The Johns Hopkins University Press. 2006.
- Mathews, Chris. Modern Satanism: Anatomy of a Radical Subculture. Greenwood Publishing Group. 2009. ISBN 978-0313366390.
- Pegg, Carole. Mongolian Music, Dance, & Oral Narrative: Performing Diverse Identities. University of Washington Press. 2001. ISBN 978-0295981123.
- Petersen, Jesper Aagaard. Contemporary religious Satanism: A Critical Anthology. Ashgate Publishing, Ltd. 2009. ISBN 978-0-7546-5286-1.
- Şablon:Cite encyclopaedia
- Thorndike, Lynn. A history of magic and experimental science. New York: Macmillan. 1923. ISBN 978-0231088008.
- Turner, Kevin B. Sky Shamans of Mongolia: Meetings with Remarkable Healers. North Atlantic Books. 2016. ISBN 978-1583949986.