Qarabağ (Toponim)

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Qarabağ - Azərbaycan Respublikasının tarixi bölgələrindən birinin adı.


Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir.

Arsak əyalət adının təxminən X əsrdən sonrakı adıdır. İlk dəfə mənbələrdə 1284-cü ildən çəkilir. Bu ad X əsrdən əvvəllər mövcud idi.

Toponomik izahı[redaktə | əsas redaktə]

X əsrə aid ermənicə mənbədə bu adın türk dillərində guya rəng bildirən “qara“ və “ağ“ sözlərindən ibarət olması haqqında “sevayçı“ (“qara bağ“) ifadəsinə rast gəlinir. Qarabağ adının mənası haqqında indiyədək söylənilmiş bütün, o cümlədən onun qara (guya “çoxluq“ və “böyük“ və bağ (baxça) sözlərindən ibarət olmaqla “çoxlu bağlı-bağatlı yer“ fikri yanlışdır. M.Seyidov bu adın qara “başçı“, “böyük“ və bağ “xalqın bir hissəsi“ sözlərindən ibarət olduğunu yazmışdır. Qarabağ toponiminin xüsusilə -lar şəkilçisi ilə yayılma arealı onun tayfa (el) adı olduğunu göstərir. Qarabağlar (Gürcüstanda Kaspi r-nunda kənd adı), Qarabağ şəhər xarabalığı (Türkiyənin Qars əyalətinin Ərdahan mahalında), Türkiyədə Sürməli mahalının Diqar r-nu həm də Qarabağ adlanmışdır. Ağcaqala ("Kitabi-Dədə Qorqud" da çəkilir) da həmin Qarabağ adındandır. Osmanlı dövlətinin dövründə Qarabağ Ağcaqala sancaqlığının mərkəzi olmuşdur.İrəvan xanlığının ərazisində 8 Qarabağ, Qarabağın və Qarabağlı (Aşağı və Yuxarı Qarabağlar Naxçıvanda Qarabağlar, Tiflis quberniyasının Sıqnax qəzasında Qarabağlı dağkənd adı (yenə orada) və s. məhz Qarabağ tayfa adı ilə bağlıdır. "Qarabağ" adının mənşəyi mənası barədə fikirlər müxtəlifdir. Ə.Ələkbərov bu adı Qarqar tayfa adı ilə əlaqələndirmişdir. İlk dəfə Q.Ə.Qeybullayev Qarabağ adının peçeneqlərin Qarabağ tayfa adı ilə əlaqədar olduğunu sübut etmişdir. XIX əsrin I yarısında Gəncə qəzasında yaşamış bir maldar el Qarabağlar adlanırdı. Xanlar r-nunda Qarabağlar kənd adı həmin maldar elin adı ilə bağlıdır. Göyçay r-nunda Qarabağlar kəndi Qurt-Qarabağlar elinin adındandır. Naxçıvanda Qarabağlar kənd adı Kəngərli tayfasının bir qolunun adındandır. Tovuz r-nunda Qarabağlılar Qazax elinin Qarabağlı tirəsinin adındandır. Yuxari Qarabağ ərazisində peçeneq etnoniminin V əsrdən ermənicə yazılışda Pazkank (Pantskank), Bcan və b. formalarda əks olunması peçeneqlərin eranın əvvəllərindən Qarabağ ərazisində yaşadıqlarını göstərir. Qarabağda peçeneqlərin qədim mənbələrdə qeyd olunmuş Qarabağ, Kapan, Çur və Kola qolları ilə bağlı coğrafi ad çoxdur.[1]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Qarabağ xanlığı

Qarabağ

Xarici keçid[redaktə | əsas redaktə]

http://www.karabakh.az

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. B.Budaqov,Q.Qeybullayev Yuxarı Qarabağın Toponimləri 2005