Qaraboğazgöl

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Qaraboğazgöl körfəzi
türkm. Garabogazköl Aylagy
Kara-Bogaz Gol from space, September 1995.jpg
41°21′01″ şm. e. 53°35′43″ ş. u.
Ölkə Türkmənistan Türkmənistan
Akvatoriyası
Tip Körfəz
Sahəsi 18,100 km²
Həcmi 128.800.000.000 m³
Sahil uzunluğu 730 km
Dərin yeri 4-7 m
Duzluluğu 310 
Qaraboğazgöl körfəzi xəritədə
Qaraboğazgöl körfəzi
Qaraboğazgöl körfəzi
Qaraboğazgöl körfəzi (Türkmənistan)
Qaraboğazgöl
körfəzi
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Qaraboğazgöl (türkm. Garabogazköl) — Xəzər dənizinin şərqində Türkmənistan ərazisində laqun məşəlli körfəz. Dənizlə dayaz və eni 200 metrə çatan eyni adlı boğazla birləşir. Onun sahəsi mövsümdən asılı olaraq dəyişir. Dərinliyi 4-7 metr arası dəyişir.

Körfəzin duzluluğu Xəzər dənizinə nisbətən daha yüksəkdir, 310 təşkil edir. Körfəzin duzluğunun yüksək olmasının səbəbi Mirabilit duzu ilə zənginliyidir.

Adının etimalogiyası[redaktə | əsas redaktə]

Qara boğaz gölü mənasını verir. Demək olar ki, Xəzərin suyunu özünə çəkərək buxarlandırır. Körfəz dənizçilərdə və köçərilərdə həmişə vahimə doğururdu. Hər zaman insanların təfəkküründə ölüm və zəhərli su kimi qalıb.

Bəzən körfəzi Ağ qızıl dənizi adlandırırlar. Səbəb onun zəngin mirabilit ehtiyatı ilə əlaqədardır.

Duzluğu[redaktə | əsas redaktə]

Xəzər dənizini körfəzlə birləşdirən dar Qaraboğazgöl boğazı

Az dərinlik körfəzin duzlu sularının yenidən dənizə qayıtmasına səbəb olur. Bununla da laqun Xəzərin duz balansına öz təsirini göstərir. Hər km³ dənizdən körfəzi 13-15 milyon ton müxtəlif duzlar axır. Hər il isə körfəzə 8–10 km³ su axır. Səviyənin yüksək olduğu vaxtlar isə bu rəqəm 25 km³ qədər qalxır.

1980-ci ildə Qaraboğazgölü Xəzər dənizindən ayıran damba dikilir. 1984-ci ildə isə dambada su buraxan qurğular inşa edilir. Bundan sonra körfəzin səviyyəsi bir necə metr aşağı enir. 1992-ci ildə isə damba partladılır[1]. Körfəzlə dəniz arasında əlaqə bərpa olunandan sonra səviyə əvvəlki vəziyyətinə qayıdıb. Bununla belə Mirabilit hasilatına ağır zərbə dəymişdir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Qaraboğazgölün təsviri.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]