Qaradağ xanlığı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Qaradağ xanlığı
17471808
Qaradağ xanlığı sərhədləri ilə
Qaradağ xanlığı sərhədləri ilə
StatusuXanlıq
PaytaxtıƏhər
Rəsmi dilləriAzərbaycan dili
Fars dili
Dini
İslam
İdarəetmə formasıMütləq monarxiya
SülaləQaradağlı eli
Xan 
• (1747-1763)
Kazım xan Qaradağlı (ilk)
• (1813-1828)
Məhəmmədqulu xan Qaradağlı (son)
Tarixi 
• Yaranması
1747
• Süqutu
1808
Ərazisi
Əhalisi
• Təxmini
Azərbaycanlılar
Sələfi
Xələfi
Əfşarlar (xanədanlıq)
Qacarlar

Qaradağ xanlığı1747-ci ildə yaranmış və Cənubi Azərbaycanda (indiki İran ərazisində) feodal dövlət olmuşdur. Mərkəzi Əhər şəhəri idi. Qərbdən Xoy xanlığı, Şərqdən Talış xanlığı, şimaldan Naxçıvan xanlığı, Qarabağ xanlığı, Cavad xanlığı, cənubdan isə TəbrizƏrdəbil xanlıqları ilə həmsərhəd idi.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Qaradağlı tayfası Səfəvilərin hakimiyyətə gəlməsində fəaliyyət göstərdiyindən I Şah İsmayıldan başlayaraq Qaradağ vilayətinin idarəsinə nail ola bilmişdi. XVI əsrdən XIX əsrin əvvəllərinədək Qaradağ vilayətinin idarəsi irsi olaraq müəyyən nəsil üzrə olmuşdu. Onlar həm də ruhani səlahiyyətlərinə malik idi. XVIII yüzilin əvvəllərində Səfəvi sülaləsi zəiflədiyindən hakim Kazım xan mərkəzi hakimiyyətə tabeçilikdən çıxmış, şah Sultan Hüseynin ehtiramına layiq görülən rus A.Volınskini Əhərə qoymamışdı. Nadir mərkəzi hakimiyyətə tabe olmayan xanın gözlərini çıxartdırmışdı. Nadirin ölümündən sonra Qaradağ xanlığı müstəqilləşmiş, Kazım xan Qaradağ xanı olmuşdu.

Kazım xan XVIII yüzilin ortalarında Qarabağ, Gəncə və Naxçıvan xanları ilə birlikdə Şəki xanlığına qarşı ittifaqa qoşulmuşdu. Bu ittifaq məqsədinə nail ola bilməmişdi. Qaradağ xanı Qarabağ xanlığına, Kərim xan Zəndə (1761), sonra isə Ağa Məhəmməd Qacara (1791) tabe olmuşdu.

Qaradağ xanı Abbasqulu xan XIX yüzilin əvvəllərində Pavel Sisianova məktub yazaraq Rusiyaya sadiq qalacağını bildirmiş, lakin 1804-1813-cü illər rus-İran müharibəsində Rusiyaya qarşı çıxmışdı.

Xanları[redaktə | əsas redaktə]

Hakimləri[redaktə | əsas redaktə]

Xanlığın hakim ailəsi Ustaclı türkmanlarının Toxmaqlı oymağına mənsub idi. I Şah Təhmasib tərəfindən Qaradağın irsi hakimləri kimi tanıdıqları Qızılbaş iyerarxiyasında 8-ci yeri tutdular,[1] onların ən qədim tanınmış əcdadı Sivasda anadan olmuş İlyas Xəlifə idi.

  • İlyas Xəlifə — (1500-??)
  • Şəmsəddin Xəlifə — (vəfatı 1603-cü il)
  • II İlyas Xəlifə — (vəfatı 1610-cu il)
  • Bürhanəddin Xəlifə — (1611-??)
  • II Şəmsəddin Xəlifə
  • Əhməd Xəlifə
  • Mahmud sultan
  • Bayandur sultan — (1701-??)
  • Məhəmmədqasım xan — (vəfatı 1721-ci il)
  • Əbdürrəzzaq xan — (1725-cildən sonra xan, Osmanlı İmperiyasının paşası; vəfatı 1729-cu il)
  • Kazım xan — (1730-1763)
  • Mustafaqulu xan — (1763-1782) və (1786-1791)
  • İsmayıl xan — (1782-1783) və (1791-1797)
  • Nəcəfqulu xan Qaradağlı — (1783-1786)
  • Abbasqulu xan — (1797-1813)
  • Məhəmmədqulu xan — (1813-1828) (vəfatı 1840-cı il)
  • Həsənliağa xan — (doğ.1820, vəf. 1847)
  • Həsənəli xan Qaradağlı — (1848-1929)
  • Məhəmmədhüseyn xan — (doğ.1827, vəf.1891)
  • Sadatqulu xan
  • Nəcəfqulu xan — (1783-1786) (vəfatı 1818-ci il)

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. I. P. Petrushevsky, Essays on the history of feudal relations in Azerbaijan and Armenia in the 16th - early 19th centuries, Leningrad State University, 1949

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]