Qaraqoyunlu hökmdarlarının siyahısı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Qaraqoyunlu hakimlərinin siyahısı — Qaraqoyunlu hökmdarları İran, İraq, Azərbaycan və Şərqi Türkiyənin bir hissəsini idarə ediblər. Qaraqoyunluların paytaxtı Təbriz şəhəri idi.

Hökmdarların siyahısı[redaktə | əsas redaktə]

Qurulma və bəylik dövrü[redaktə | əsas redaktə]

Titul Ad Hakimiyyət illəri Qeydlər
Bəy
بیگ
Bayram xoca
بیرم خواجہ
1374 - 1378
Bəy
بیگ
Qara Məhəmməd
قرا محمد ترمش
1378 - 1388
  • Bayram Xocanın qardaşı Qara Dursunun oğlu.[5]
  • 1382-ci ildə Sultan Əhməd Cəlairə qarşı qalxmış üsyanı yatırmağa kömək etdiyi üçün Əhməd Cəlair Qara Məhəmmədin hakimiyyətini tanıdı. Həmçinin Qara Məhəmməd Əhməd Cəlairin qızıyla evlənərək Cəlairilər ilə siyasi əlaqələrini möhkəmləndirdi.[6][7]
  • 1387-ci ildə Çapaqçur döyüşündə Əmir Teymurun qüvvələrini sıxışdıraraq geri çəkilməyə məcbur etdi.[8][9][10]
  • 1388-ci ildə Əmir Teymurun İrana qayıtmasından və Cəlairilər əyanları arasındakı qarışıqlıqdan istifadə edərək Təbrizi ələ keçirdi [11]
  • 1389-cu ildə Pir Həsən tərəfindən öldürüldü.[12]
Bəy
بیگ
Əbu Nəsr
ابو النصر
Qara Yusif
قرا یوسف نوین بن محمد
1388 - 1420
Əmir Teymurun Qaraqoyunlu ərazilərini işğal etməsi (1400 - 1405)

İmperiya dövrü[redaktə | əsas redaktə]

Titul Ad Hakimiyyət illəri Qeydlər
Bəy
بیگ
Əbu Nəsr
ابو النصر
Qara Yusif
قرا یوسف نوین بن محمد
1405 - 1420
  • 1402-ci ildə İldırım Bəyazid və Əmir Teymur arasında baş vermiş Ankara döyüşündən sonra Qara Yusif Osmanlı topraqlarını tərk edərək yenidən Suriyaya qayıtmağa qəra verdi. Həmin ildə Qara Yusif və müttəfiqi Əhməd Cəlair Məmlük sultanı Fərəcin əmri ilə həbs edildilər.[20]
  • Əmir Teymurun ölümündən sonra Məmlüklərin Suriya valisi Şeyx əl-Mahmudi Qara Yusifi azad etdi.
  • 1406-cı ildə Qara Yusif və Əhməd Cəlair Bağdadı ələ keçirdilər.[13]
  • Qara Yusifi qarşılamaq üçün Teymuri Əbu Bəkr 23 avqust 1406-cı Təbrizə daxil oldu. Oradan isə Naxçıvana yollandı. Həmin ildə baş vermiş Naxçıvan döyüşündə Qara Yusif Əbu Bəkri məğlub etdi və irəliləyərək Təbrizə daxil oldu.[21]
  • Qara Yusif 1408-ci ilin 21 aprelində Sərdrud döyüşündə Teymuri Miranşahı da məğlub edərək Azərbaycanı ələ keçirdi.[22][23]
  • 1409-cu ilin 18 dekabrında Sultan Əhməd Təbrizə elçi göndərərək Həmədan yaylağının ona verilməsini tələb etmişdi. Lakin Qara Yusif bu istəyi rədd etdi. Bu isə keçmiş müttəfiqlər arasında münasibətlərin pozulmasına gətirib çıxardı.[24]
  • 1410-cu ilin 30 avqustunda Təbriz yaxınlığında baş vermiş döyüşdə Əhməd Cəlair məğlub edildi. Beləliklə Bağdad mərkəz olmaqla İraq Qaraqoyunlular tərəfindən ələ keçirildi.[24]
Bəy
بیگ
Qara İsgəndər
قرا اسکندر بن یوسف
1420 - 1436
Bəy
بیگ
Əmir İsfahan
اسپند بن یوسف
1420 - 1445
Bəy
بیگ
Müzəffərəddin
مظفرالدین
Cahan şah
جہاں شاہ ابن یوسف
1436 - 1467
Bəy
بیگ
Həsənəli
حسن علی ابن جہاں شاہ
1467 - 1468
Ağqoyunlular tərəfindən hakimiyyətlərinə son qoyuldu
  • Sarı rəngdə verilmiş şəxslər Qaraqoyunlu xanədanlığının banisi mənasına gəlir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. F.Sümer, Kara Koyunlular, s. 40.
  2. Nəcəfli T.H. Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin tarixi müasir türk tarixşünaslığında.s.37
  3. Sümer, Kara Koyunlular, s. 43
  4. Hafız-ı Ebru, Zeyl-i Camiü’t-Tevarih-i Reşidî, nşr. Han Baba Beyanî, Tahran 1317/1938, s.203-204
  5. Karakoyunlular. Doğu Anadolu, Azerbaycan, İran ve Irak 'ta hüküm süren Türkmen hanedanı (135 1-1469).
  6. Şahin Fərzəlibəyli. Azəbaycan və Osmanlı İmperiyası,səh.6.
  7. Nuriyeva İradə Tofiq qızı. Azəbaycan tarixi (ən qədim zamanlardan–XXI əsrin əvvəllərinədək). səh.99.
  8. Tovına Metsobetsi'i's, History of Tamer(ane and His Successors, İng. tərc. R. Bedrosian), New York, 1987, s. 6 vd.
  9. Nizameddin Şamî, Zafername, çev. Necati Lugal, Ankara 1987 (2.baskı), s. 124
  10. F.Sümer, Kara Koyunlular, s. 49-50
  11. Nəcəfli T.H. Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin tarixi müasir türk tarixşünaslığında. səh. 38.
  12. F.Sümer, Kara Koyunlular, s. 53.
  13. 1 2 Nuriyeva İradə Tofiq qızı. Azəbaycan Tarixin (ən qədim zamanlardan–XXI əsrin əvvəllərinədək).s.100.
  14. S. Onullahi.XIII-XVII əsrlərdə Təbriz şəhəri (Sosial-iqtisadi tarixi).s.61.
  15. Nəcəfli T.H. Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin tarixi müasir türk tarixşünaslığında.s.38.
  16. Şahin Fərzəlibəyli. Azərbaycan və Osmanlı imperiyası.s.5.
  17. F.Sümer, Kara Koyunlular, s. 59
  18. Sümer, Kara Koyunlular, s. 60
  19. Şahin Fərzəlibəyli. Azərbaycan və Osmanlı imperiyası.s.6.
  20. Hasan-ı Rumlu, Ahsenü’t-Tevarih, çev. M. Öztürk, Ankara 2006, s. 53-54.
  21. F.Sümer, Kara Koyunlular, s. 72-73
  22. Nəcəfli T.H. Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin tarixi müasir türk tarixşünaslığında.s.24.
  23. Nuriyeva İradə Tofiq qızı. Azəbaycan Tarixin (ən qədim zamanlardan–XXI əsrin əvvəllərinədək).s.100
  24. 1 2 Nəcəfli T.H. Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin tarixi müasir türk tarixşünaslığında.s.24.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]