Qarmaqvarı şam
| Qarmaqvarı şam | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
.jpg) | ||||||
| Elmi təsnifat | ||||||
|
Domen: Klad: Ranqsız: Aləm: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Şöbə: Sinif: Yarımsinif: Dəstə: Fəsilə: Yarımfəsilə: Cins: Növ: Yarımnöv: Qarmaqvarı şam |
||||||
| Beynəlxalq elmi adı | ||||||
|
||||||
| ||||||
Qarmaqvarı şam (lat. Pinus sylvestris var. hamata) — bitkilər aləminin i̇ynəyarpaqlılar şöbəsinin i̇ynəyarpaqlılar sinfinin i̇ynəyarpaqlılar dəstəsinin şamkimilər fəsiləsinin şam ağacı cinsinin adi şam növünə aid bitki yarımnövü.
Arealı
[redaktə | vikimətni redaktə et]Albaniya, Bolqarıstan, Yunanıstan, Krım, Şimali və Cənubi Qafqaz, Türkiyə və keçmiş Yuqoslaviya ərazisində yayılmışdır.
Botaniki xarakteristikası
[redaktə | vikimətni redaktə et]Hündürlüyü 25 m olan gövdəli ağacdır. Çətiri piramida formalı və ya yumrudur. Gövdənin aşağı hissəsinin qabığı tünd-qonur rəngli, dərin yarıqlı, yuxarısında qırmızı-sarı, budaqları boz, cavan budaqları açıq-sarıdır. Yarpaqları cod, duz və az əyilmiş, göyümtüldür, uzunluğu 2-7 sm və eni təxminən 0,2 sm-dir. Qozaları konusşəkilli, assimmetrik, kənar pulcuqları zəif dişlidir. Qozaları tək-tək və ya 2-4 ədədi bir yerdə yerləşir. Parlaq, oval-şar şəkillidir, əvvəlcə yaşıl, sonra qonur-qırmızı olur. Böyümənin axırında qonur-boz rəngdə olur. Aşağı əyilir, uzunluğu 1,5-5,5 sm və qaidəsində eni 2-4 sm-dir. Pulcuqları qırışlı qalxanlıdır. Belə ki, qarmaqvarı şam bir çox bioloji, ekoloji və morfoloji əlamətlərinə görə adi şama oxşayır. 1961-ci ildən sərbəst növ kimi ayrılmışdır. Bakı Nəbatat bağında və Mərdəkan dendrarisində qarmaqvarı şam mədəni şəraitdə becərilir. Toxum verməsi 10 yaşdan başlayır, 1 ildən sonra yetişir. Toxumla çoxalır, qışa davamlılığı yüksəkdir. Əvvəllər şamın bu növü adi şamın növ müxtəlifliyi hesab edilirdi. Qozaların sarı-qonur olması ilə adi şamdan fərqlənir. Gözəl tünd-yaşıl iynəyarpaqları qışda saralmır.
Azərbaycanda yayılması
[redaktə | vikimətni redaktə et]Azərbaycanda təbii halda Böyük Qafqazda, Kiçik Qafqazın şimalında, Göygöldə, Zəyəm çayının sol sahilində bitir. Abşeronda yeni salınan parklarda, bağlarda rast gəlinir.
Sinonimləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]Homotipik sinonimləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Pinus hamata (Steven) Sosn.
- Pinus sosnowskyi Nakai
- Pinus sylvestris subsp. hamata (Steven) Fomin
Heterotipik sinonimləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Pinus armena K.Koch
- Pinus armena var. parviflora Fomin
- Pinus caucasica (Medw.) N.Busch
- Pinus hamata f. frutescens Fomin
- Pinus hamata var. kochiana (Klotzsch ex K.Koch) Fomin
- Pinus kochiana Klotzsch ex K.Koch
- Pinus kochiana var. parviflora (Fomin) Grossh.
- Pinus montana var. caucasica Medw.
- Pinus sylvestris var. argentea Steven
- Pinus sylvestris f. argentea (Steven) Beissn.
- Pinus sylvestris subsp. armena (K.Koch) Fomin
- Pinus sylvestris var. armena (K.Koch) Fitschen
- Pinus sylvestris var. compacta Akkemik
- Pinus sylvestris f. compacta Kandemir & Mataraci
- Pinus sylvestris subsp. kochiana (Klotzsch ex K.Koch) Eliçin
- Pinus sylvestris var. kochiana (Klotzsch ex K.Koch) Fomin
- Pinus sylvestris var. subalpina Fomin