Qasım-Comərd Tokayev

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Qasım-Comərd Tokayev
qaz. Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев
Kassym-Jomart Tokayev (2019-11-07) 01.jpg
bayraqQazaxıstan Respublikasının 2-ci prezidentibayraq
20 mart 2019-cu ildən
Sələfi Nursultan Nazarbayev
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Cenevrə Ofisi Baş direktorubayraq
12 mart 2011 — 16 oktyabr 2013
Sələfi Sergey Orconikidze
Qazaxıstanın 4-cü baş naziribayraq
1 oktyabr 1999 — 28 yanvar 2002
Sələfi Nurlan Balqimbayev
Xələfi İmanqali Tasmaqambetov
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 17 may 1953(1953-05-17)[1] (66 yaş)
Doğum yeri
Elmi fəaliyyəti
İş yeri
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Qasım-Comərd Kemel oğlu Tokayev (qaz. Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев; 17 may 1953(1953-05-17)[1], Almatı) — Qazaxıstanlı siyasətçi və diplomat. 16 oktyabr 2013-cü ildən 19 mart 2019-cu ilədək Qazaxıstan Senatının sədri vəzifəsini icra edib. 19 mart 2019-cu il tarixindən etibarən Qazaxıstan prezidenti vəzifəsini icra edir.[2][3] 11 yanvar 2007-ci ildən 15 aprel 2011-ci ilədək və 16 oktyabr 2013-cü ildən 19 mart 2019-cu ilə qədər ilədək Qazaxıstan Senatının sədri olmuşdur.[4] Tokayev 1 oktyabr 1999-cu ildən 28 yanvar 2002-ci ilədək Qazaxıstan Baş naziri, 12 mart 2011-ci il tarixdən 16 oktyabr 2013-cü il tarixində isə Cenevrədəki Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Qərargahının direktoru vəzifəsini icra etmişdir.

Karyerası[redaktə | əsas redaktə]

SSRİ[redaktə | əsas redaktə]

Atası Kemel Tokayev, İkinci Dünya müharibəsi veteranı və tanınmış bir Qazaxıstan yazıçısı idi. Anası Turar Şabarbayeva, Almatı Xarici Dillər İnstitutunda işləmişdir. 1970-ci ildə Tokayev Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutuna daxil olmuşdur. Beşinci ilində o, altı aylıq ÇinSovet səfirliyində təlim kurslarına göndərildi. Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutundan 1975-ci ildə məzun olduqdan sonra SSRİ Xarici İşlər Nazirliyinə qatılıb və Sinqapurdakı Sovet Səfirliyinə səfir kimi göndərilib. 1979-cu ildə SSRİ Xarici İşlər Nazirliyinə qayıdır. 1983-cü ildə Pekin Universitetində keçiriləcək təlim kursları üçün Çinə getdi. 1984-1985-ci illərdə Xarici İşlər Nazirliyində işləmişdir. Daha sonra Pekindəki Sovet səfirliyinə göndərildi, 1991-ci ilədək ikinci katib, birinci katib və məsləhətçi vəzifəsini icra etdi. 1991-ci ildə Moskvada SSRİ Xarici İşlər Nazirliyinin Diplomatik Akademiyasında yüksək səviyyəli diplomatlar üçün təlim kursuna daxil olmuşdur.

Qazaxıstan[redaktə | əsas redaktə]

1992-ci ildə Tokayev Qazaxıstan Respublikasının xarici işlər nazirinin müavini təyin edildi. 1993-cü ildə xarici işlər nazirinin birinci müavini, 1994-cü ildə Xarici İşlər Naziri təyin edildi. 1999-cu ilin mart ayında Baş nazir müavini vəzifəsinə yüksəldi. 1999-cu ilin oktyabrında parlamentin təsdiqi ilə Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə Baş nazir təyin edildi. 2002-ci ilin yanvarında istefa verdi, sonra Xarici İşlər Nazirinin dövlət katibi təyin olundu. Tokayev 2007-ci ilin yanvar ayına qədər Qazaxıstan Respublikası Parlamentinin Senatının sədri seçilməklə Xarici İşlər Naziri vəzifəsini icra etməyi davam etdirdi.

Tokayev on il boyunca Xarici İşlər Nazirliyi vəzifəsində olmuşdur (1994–1999, 2002–2007).

Xarici İşlər Naziri kimi, Tokayev nüvə silahının yayılmaması sahəsində aktiv rol oynamışdır. 19952005-ci illərdə Nyu-Yorkda Nüvə Silahlarının Yayılmaması haqqında Müqavilə üzrə Tədqiqat Konfranslarına qatılmışdı. 1996-cı ildə Nyu-Yorkda Yekun Nüvə Testi Yoxlama haqqında Müqaviləyə və 2005-ci ildə Semipalatinskdə Mərkəzi Asiyada Nüvə Silahları Azadlıqla Mübarizə Konvensiyasına imza atdı. O, Müstəqil Dövlətlər Birliyi və Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı Xarici İşlər Nazirləri Şurasının sədri seçildi. Tokayev Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasının 10 iclasına qatılıb.

O, “Fövqəladə və Səlahiyyətli səfir” diplomatik rütbəsinə malikdir.

Qazaxıstan Parlamenti Senatının sədri Tokayev 2008-ci ildə Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının (ATƏT) Parlament Assambleyasının vitse-prezidenti seçilib.

Qazaxıstanın siyasi sisteminə dair fikirləri: "Güclü prezident, nüfuzlu parlament, hesabatlı Hökumət" (Astanada keçiriləcək Parlament Konfransında demişdir; 24 noyabr 2014)

Torpaqların icarəyə verilməsi və torpaq satışı ilə bağlı mübahisəli dəyişikliklərə gəldikdə, Senatın spikeri Tokayev dedi:

" Kənd təsərrüfatı torpaqlarının xaricilərə satılmayacağına dair verdikləri əminlikləri vermək olmaz. Bu mühüm müddəanın qanunvericiliyin və digər vasitələrin həyata keçirilməsini təmin etməlidir, belə ki, kimsənin bu tələbi müxtəlif təhlükəli sxemlər vasitəsilə əvəz etmək fikri ilə qarşılaşa bilməməsi lazımdır. Və ən başlıcası, prezidentin torpaq üzərində milli yurisdiksiyaya olan tələbini, eləcə də onun səmərəli və rasional istifadəsini həyata keçirmək vacibdir "

Tokayev bu fikirləri 2016-cı il aprelin 29-da Senatda keçirilmiş parlament iclasları zamanı verib.

22 sentyabr 2017-ci il tarixli təhsil üzrə parlamentdə keçirilən dinləmələrdə, qaçqın dilinin latın yazılarına çevrilməsi məsələsində:

" Biz strateji əhəmiyyət daşıyan vəzifəni yerinə yetirmək məcburiyyətində qalmalıyıq: Latın əlifbasına keçid. Dövlət başçısının qeyd etdiyinə görə, Qazaxıstanın latın dilinə keçidi qlobal elm və təhsil sisteminə inteqrasiya etmək, mənəvi birliyimizi təmin etmək üçün bir addımdır. Bu işi düşüncə və tədricən "böyük sıçrayışlar" olmadan aparmalıyıq. Əsas odur ki, səhv etmək hüququmuz yoxdur. "

BMT[redaktə | əsas redaktə]

Qasım-Comərd Tokayev Sergey LavrovCon Kerri ilə

2011-ci ilin mart ayında Birləşmiş Millətlər Təşkilatının baş katibi Tokayevin, Cenevrədə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının baş qərargahının direktoru və BMT Silahsızlaşdırma Konfransının baş nümayəndəsi təyin olduğu elan edildi. Silahsızlaşdırma Konfransının baş katibi vəzifəsində çalışmışdır. O, həmçinin BMT-nin İsveçrədəki personalının təhlükəsizliyi və təhlükəsizliyi üçün təyin olunmuş rəsmi şəxsdir.

Tokayev siyasi elmlər doktorudur. O, beynəlxalq məsələlərlə bağlı 9 kitabın və çoxsaylı məqalələrin müəllifidir. Dünya İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvü, Münhen Təhlükəsizlik Konfransında Görkəmli Şəxslərin Panelinin üzvü, Sençjen Universitetinin fəxri professoru, Rusiya Federasiyası Xarici İşlər Nazirliyinin Diplomatik Akademiyasının fəxri professoru və doktoru, həmçinin Qəyyumlar Heyətinin üzvüdür. Cenevrə diplomatiya və beynəlxalq münasibətlər fakültəsinin fəxri dekanıdır. UNOG baş direktoru olaraq, Cenevrə Universitetindən "Academicus" mükafatını aldı. Rusiya Bioqrafiya Təşkilatının məlumatına görə, Tokayev "2018-ci ilin adamı" adlandırılıb.

Şəxsi həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Tokayev qazax, rus, ingilisçinfransız dillərini bilir. Qazaxıstanda və digər ölkələrdə bir neçə dövlət mükafatının sahibidir. 13 il Qazaxıstanın Stolüstü Tennis Federasiyasının prezidenti olmuşdur. Tokayev evlidir və övladı var.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 3 Munzinger-Archiv — 1913.
  2. "Kazakh President Nazarbaev Abruptly Announces Resignation". RadioFreeEurope/RadioLiberty (ingilis). İstifadə tarixi: 2019-03-19.
  3. "Nursultan Nazarbayev istefa verib". report.az. 19 mart 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 mart 2019.
  4. "Kairat Mami to be the new Senate Speaker". 26 yanvar 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 mart 2019.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Qasım-Comərd Tokayev ilə əlaqəli mediafayllar var.