Qazın növləri

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

"Qaz"-ın növləri[redaktə | əsas redaktə]

 Qaz-maddənin aqreqat vəziyyətindən biri olub, hissəcikləri molekula gücünün cazibəsi ilə bağlı olmayıb, xaotik hərəkət edərək mümkün olan həcmi doldurur.

Şadlandırıcı qaz[redaktə | əsas redaktə]

Şadlandırıcı qaz (azotun hemoksidi). NO2 – xoş iyli, keyləşdirici vasitədir.

Hava qazı[redaktə | əsas redaktə]

Maddələrin qazşəkilli qarışığı, sənaye sobalarında yanacaq kimi işlədilir.

Generator qazı[redaktə | əsas redaktə]

Bərk yanacağı qaz genertorunda qazlaşdırma nəticəsində əldə olunan qazşəkilli maddələrin qarışığı.

Şəhər qazı (məişət qazı)[redaktə | əsas redaktə]

Təbii və digər yanıcı qazlardan ibarət maddələrin qazşəkilli qarışığı v ə adorontlar; məişətdə yanacaq kimi istifadə olunur.

Gurultulu qaz[redaktə | əsas redaktə]

İki hissə hidrogen, bir hissə oksigendən ibarət olan maddələrin qazşəkilli qarışığı; isitdikdə qığılcımdan partlayış verərək su buxarı əmələ gətirir; lampada yandırılaraq qaz qaynağında, metalları kəsməkdə, kvarsplatini əritməkdə istifadə olunur.

Yağlı qaz[redaktə | əsas redaktə]

Neft qazı, tərkibində metan, etan, bir qədər yüksək molekullu karbohidrogenlər və merkaptonlar olur.

Koks qazı[redaktə | əsas redaktə]

Daş kömürü kokslaşdırdıqda alınan qazşəkilli məhlul.

Kükürd qazı (SO2)[redaktə | əsas redaktə]

Rəngsiz, kəskin iyli qaz, atmosferin əsas çirkləndiricisi hesab olunur. Kükürd qazıturşulu yağışların əsas səbəbkarı hesab olunur.

Maye (duru) qaz[redaktə | əsas redaktə]

Neft qazı, əsas komponentləri propan, butan və bir qədər karbohidrogenlər hesab olunur.

Qarışıq qaz[redaktə | əsas redaktə]

Bərk yanacağın qazlaşdırılması, havasu buxarı qarışığından ibarət qazşəkilli məhlul.

Quru qaz[redaktə | əsas redaktə]

Neft qazı, tərkibi əsasən metan, az miqdarda etan və hidrogensulfiddən ibarətdir.  

Dəm qazı, karbon oksidi CO[redaktə | əsas redaktə]

Yanacağın tam yanmamasından əmələ gəlir. Dəm qazı insan üçün çox təhlükəlidir, belə ki, hemoqlobinlə  260  möşkəm birləşmə yaradaraq ondan oksigeni çıxarır, bununla da hemoqlobinin qan sistemində hərəkətinə mane olur. CO havada 0,08%dən artıq olduqda insan üçün ölümcül sayılır.

Karbon qazı[redaktə | əsas redaktə]

Karbon 4-oksidin başqa adı, karbonun baş oksidi; rəngsiz qazdır, sıxlığı 0,0019 q/sm3-dir, -56,6°C-də mayeləşir, 78,5°C-də d ə donur. Adi təzyiqdə -78,5°C-də mayeləşmədən birbaşa bərkiyib qaraoxşar ağ kütləyə (“quru buz”a) çevrilir. 2000°C-dən yuxarı temperaturda dissosiasiya olunaraq, karbon 2-oksidlə və oksigenə ayrılır. Suda nəzərə çarpacaq qədər (20°-də kütləcə 0,169%) həll olur və qismən reaksiyaya girib karbonat turşusu əmələ gətirir. Karbon qazı yanmır və yanmaya kömək etmir. Közərdilmiş kömürlə reaksiyadan (CO2 + C = 2CO) metallurgiyada geniş istifadə olunur. Mis 2-oksidin iştirakı ilə hidrogenlə reaksiyaya girib metana çevrilir. Havanın həcmcə 0,03%-i SO2-dir, hidrosferdə onun miqdarı 1,4 ⋅ 1014 tondur. Bitkilər fotosintez prosesində havadan CO2 alır. Karbon qazlı su, pivəşəkər istehsalında, “quru buz” hazırlanmasında, yanğının söndürülməsində və s. işlədilir. İnsanheyvan orqanizmində CO2 tənəffüsqan dövranının tənzimlənməsində iştirak edir. Havada karbon qazının normadan çox olması orqanizmə zəhərləyici təsir göstərərək, hipoksiyaya səbəb olur. Tərkibində 1,535 CO2 olan hava ilə uzun müddət (bir neçə gün) nəfəs aldıqda qusma və başgicəllənmə başlayır. Karbon 2 6%-dən çox olduqda isə tənəffüs yavaşıyır, ürəyin fəaliyyəti zəifləyir və həyat üçün təhlükəli vəziyyət yaranır. Belə hallarda zəhərlənmiş adamı havaya çıxarmaq və süni tənəffüs vermək lazımdı.[1]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. “Elm” nəşriyyatı. Bakı: 2003