Qazaxıstan atı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Qazax atı
SB - Kazakh man on horse with golden eagle.jpg
Digər Adları Qazax atı
Cinsin istiqaməti Əsasən minik, ətlik-südlük
Ölçüləri 131-138 sm, beli enlidir
Yetişdirildiyi yer Qazaxıstan
Xalq seleksiyası
Çoban qazax atıTobet iti.

Qazax atı[1][2] — çöl atı olaraq müasir Qazaxıstan ərazisində formalaşmışdır. Qazax xalqının sleksiya yolu ilə yetişdirməsi nəticəsində meydana gəlmişdir. Hazırda belə ölkə daxilində yetişdirilir.

Atları əsasən yerli çobanlar tərərindən saxlanılır. Onlar əsasən qoyun sürülərinin idarə edilməsinə cəlb edilir.

Yaranması[redaktə | əsas redaktə]

Növün yaranması müstəlif mərhələlərdən keçmişdir. Başqa cinslərin təsirinə məruz qalmışdır. Bəzi alimlər qazax atlarının monqol atlarından törədiyini bildirirlər. Onları formalaşmasında Monqol və Ərəb atları bir başa iştirak etmişdir. Rus işğalından sonra atların genefonduna ağır zərbələr dəymişdir. Belə ki, bu atlar rus atları ilə qarışdırılmışdır.

Əhəmiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Qazax atları minik, yarış və ətlik-südlük istiqaməlidir. Qızıl Orda dövlətinin ərazisinə daxil ərazilərdə tarixən istər Monqol atı istəsə Qazax atından istifadə edilirdi. Qazax xalqı onların ətindən istifadə edirlər. Südündən isə hazırlanan içkiyə Kumıs adlandırılır. Bəzən qazax atları arasında yarış atlarına rast gəlinir. Xüsusi ilə uzaq məsafələrə yarışlarda yüksək dözümlülük göstərərək qalibiyyətə səbəb olur. Onlar müxtəlif məsafə yarışlarına belə cəlb edilirlər. Qazax atları istər Qazaxıstanın bölgəlır arasında yaranan iqlim fərqliliklərindən dolayı müxtəlif tiplərə və papulyasiyalara bölünmüşdür. Bu tiplərin formalaşmasında monqol və Axal təkə atları da öz rolunu oynamışdır. Adaev, Cebe, qərbi qazaxıstan, mərkəzi qazaxıstan və nayman tip və papulyasiyasını göstərmək olar. Bütün tiplər sərbəst dolaşırlar. Çöl, yarımsəhra və səhra şəaitinə dözümlüdürlər. Bağlı məkanda saxlanılmır. Onlar çöl bitkiləri ilə bəslənirlər. Qış ayları 40 sm qarın altında olan otlarla qidalanırlar.

Xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Qazax atları qısa boyludur və əzələli mədən ururuluşuna sahibdir. Boyunları 131 - 138 sm olur. Bədənin çəpinə ölçüsü 140 — 144, sinə həlqəsinin ölçüsü 156 — 164 sm təşkil edir. Çəkisi adətən 320 — 360 kq olur. Gün ərzində 8-9 litr süd verə bilir. Qazax atları şaxtaya davamlı olması ilə seçilirlər. Dözümlü canlılardır. -45°S qədər şaxtalara belə dözə bilirlər. Bu şaxtalara hər at tab gətirə bilmir. Dözümlü olmaları onların uzaq məsafələrə qaçışlara cəlb olunmasına səbəb olur. Xüsusi ilə 25 km məsafə yarışlarında effektivdir. Onlar monqol atları ilə müqayisədə onlar iri, şaxtaya dözümlü və ətli olurlar. Onlar digər atlara nisbətdə daha çox kumıs verirlər. Hazırda sayları 600,000 olaraq qiymətləndirilir[3]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Большая Советская Энциклопедия, Казахская лошадь.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Қазақстан Энциклопедиясы
  2. "Kazakh". Breeds of Livestock. Oklahoma State University.
  3. Bongianni, Maurizio (1988). Simon & Schuster's Guide to Horses and Ponies. Simon & Schuster, Inc. p. 164. ISBN 0-671-66068-3.