Qazaxlar (Füzuli)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Kənd
QAZAXLAR
A-Fuzuli.PNG
Füzuli rayonu
Ölkə Azərbaycan
Rayon Füzuli rayonu
Koordinatlar 39°24′19″N 47°19′12″E / 39.40528°N 47.32000°E / 39.40528; 47.32000Koordinatlar: 39°24′19″N 47°19′12″E / 39.40528°N 47.32000°E / 39.40528; 47.32000
Əhalisi 843 nəfər
Saat qurşağı UTC+04:00
Xəritəni aç/bağla
Qazaxlar (Füzuli) is located in Azerbaijan
Qazaxlar (Füzuli)

Qazaxlar — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.b

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Bəzən çoxları bu kəndin adı ilə,onun tarixi ilə maraqlanırlar.Deməliyəm ki,Qazax-Qazaxlar adında Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində 10-a yaxın irili-xırdalı coğrafi obyekt,yaşayış məntəqələri var.Bununla əlaqədar əski təfəkkürü,tarixi araşdırmaq lazımdır."Qazax" sözünün təhlili ilə əlaqədar türkoloqlar,türk dilli xalqlarının tarixini öyrənən slavyanlar tərəfindən çox saylı etimoloji aydınlaşdırmalar aparılmışdır.200 ilə yaxındır ki,bu sözün tədbiqi ilə məşğul olan tədqiqadçılar ortaq fikir nöqtəsi tapa bilmir.İki əsrdən çox öz araşdırıcılarına tabe olmayan "qazaq" söz adının sonradan qazandığı məna yükü kimi yox,türk dilli xalqların mifologiyası ilə vəhdətdə olan ilkin anlam dəyəri yönümündən təhlil etmək daha düzgün olar.Alimlər ilk dəfə "qazaq" sözünə 1245-ci ildə qıpcaqca-ərəbcə lüğətdə rast gəlmişdilər.Burada bu söz "yurdsuz","evsiz", "sərkərdan" mənasında işlənir.Məşhur 16-cı əsrin tarixçisi Mühəmməd Haydarın fikrinə əsasən yazırlar ki,Abdul Haydarın ölümündən sonra özbək ulusunda yaranan qanunsuzluqlar əhalinin ilkin yaşayış məntəqələrindən uzaqlaşmasına səbəb oldu.Bunun nəticəsində də evsizləri,yurdsuzları-qazaqlar adlandırıblar.Qəbilə birləşməsi baxımından yanaşılarsa,bu söz "muzdlu döyüşçü","qazanc üçun yurdun tərk edən" mənasını verən böyük rus alimi P.Butkovun bu qənaəti o qədər də kəsərli hesab edilmir.Bir qrup alim bu söz "qaz" və "ağ" kompnentlərinə ayıraraq "ağ qaz","azadlıq həvəsli quş" kimi biçmlənir.Sözün işlənmə tarixinə gəlincə,sözü X-XI əsrlə,ilkin variantını isə Firdovsinin adı ilə bağlayırlar.Maraqlı tədqiqat işləri aparan qazaq dilçiləri E.K.Koyçubayev və A.T.Kaydarov belə qənaətə gəlib ki,VI-VIII yüzillikdə Qazaxıstan çöllərinə gəlmiş türk qəbilələrindən azların yerli sakinlərlə ittifaqı yaranmış və onlar "ümumi qəbilə ittifaqı Qazığı yaratmışlar".Bu alimlərin fikrincə Qazax etnonemi böyük qəbilə başçısının adını bildirən iki müxtəlif mənalı etnik kompenentdən əmələ gəlmişdi."Qazax" sözünün birinci kompenentinə "Dədə-Qorqud" dastanında ən geniş formada rast gəlirik.Burada göstərilir ki,oğuzların "Qazlıq dağı"-deyə müraciət etdiyi obyekt çox uca bir dağ olmuşdur.Ümumiyyətlə "qaz" hissəsinin dastanda uca yüksəklik mənasında işlənməsi açıq-aydın göz önündədir."Qas-Qas" güldü ifadəsi də "ucadan güldü" mənasındadır."Ax" kompenentinə gəlincə isə tədqiqatçılar bunu "ağ" sözünün ilkin fonetik variantı kimi qəbul edirlər.Mirəli Seyidovun qənaətinə görə,"Qazax"-qasaq adlı qəbilə birləşməsi eramızın ilk yüz illiyində Qafqazda yaşamışlar.Ehtimala görə,eramızın əvvəllərində xəzərlərin ilk dəstəsi Qafqaza,o cümlədən Zaqafqaziyaya gələrkən onlarla birgə qazancların bir hissəsi də gəlmiş və müxtəlif bölgələrdə məskəm salmışdılar.Qazığın-qasaq variantı VII əsrdən əvvəl Sibirdə işləndiyi məlumdur.Bu bölgələrdən biri də indiki Qazax-Ağstafa ellərinin məskunlaşdığı Qazax rayonu və onların hissələri kimi Azərbaycanın müxtəlif bölgələrinə səpələnmiş və "Qazax","Qazaxlar" adı ilə kənd yaşayış məntəqəsi kimi formalaşmışdır ki,bu kəndlərdən biridə Füzuli rayonunun kəndidir-Malaqin-Qaryagin Füzuli ad silsiləsi ilə Qarabağın qan yaddaşına əbədi həkk olunan rayonun Araz boyu sıralanan gözəgəlimli kəndlərindən biri olan Qazaxlar kəndidir.Bu kənd o qədər böyük olmasa da tarixi çox qədimdir.Neçə yüz illər boyu bir ocağın başına toplaşan qazaxlılar tarixin bütün sınaqlarından mərd çıxıb.

Toponimikası[redaktə | əsas redaktə]

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 918 nəfər əhali yaşayır.[2] 2012-ci ilin fevralın 15-də Qazaxlar kəndinin əhalisinə yeni çəkilmiş boru xətti vasitəsilə ilk dəfə təbii qaz verilməsinə başlanmışdır. Kəndə təbii qazın verilməsi ilə əlaqədar həmin gün kəndə tədbir keçirilmişdir.[3]

İqtisadiyyatı[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427
  2. Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629
  3. ARDNŞ Xəbərlər arxivi - 2012 Fevral ayı