Qeyri-maddi mədəni irs

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
"Qeyri-maddi mədəni irsin qorunması haqqında" Konvensiyanın loqotipi

Qeyri-maddi mədəni irs (ing. Intangible cultural heritage (ICH)) — YUNESKO-nun Ümumdünya irsi layihəsinə bənzər, lakin mədəniyyətin qeyri-maddi sahələrini əsas tutan konsepsiya. YUNESKO-nun 2003-cü il sentyabrın 29-dan oktyabrın 17-dək Parisdə keçirilən 32-ci sessiyasında qəbul edilmiş "Qeyri-maddi mədəni irsin qorunması haqqında" Konvensiya ilə tənzimlənir.

Həmin Konvensiya qloballaşma və sosial dəyişiklik proseslərinin insanlar arasında dialoqa şərait yaratması ilə yanaşı, həm də dözümsüzlük təzahürlərinə yol açdığı, qeyri-maddi mədəni irsin qorunması üçün vəsait çatışmazlığının bu irsin deqradasiyaya uğraması, yox olması və dağıdılması üçün ciddi təhlükə mənbəyi olduğu, bəşəriyyətin qeyri-maddi mədəni irsinin qorunmasının təmin edilməsi ilə əlaqədar yaşanan ümumi narahatlıq, insanlar arasında yaxınlaşmaya, mübadiləyə və qarşılıqlı anlaşmaya rəvac verən amil kimi qeyri-maddi mədəni irsin əvəzsiz rolu nəzərə alınaraq qəbul edilmişdir.

Tərif[redaktə | əsas redaktə]

Konvensiyada qeyri-maddi mədəni irsə belə tərif verilir:

İcmalar, qruplar və bəzi hallarda ayrı-ayrı şəxslər tərəfindən onların mədəni irsinin bir hissəsi kimi qəbul edilən təcrübələri, təqdimatları, ifadələri, bilik və bacarıqları, eləcə də bunlarla bağlı alətləri, əşyaları, maddi mədəniyyət abidələrini və mədəni məkanları bildirir. Nəsildən-nəsilə ötürülən belə qeyri-maddi mədəni irs daim icmalar və qruplar tərəfindən, onları əhatə edən mühitə cavab olaraq, onların təbiətlə və öz tarixləri ilə qarşılıqlı təsirindən asılı olaraq yaradılır və onlarda özünəməxsusluq və irsilik hissi formalaşdırır və bununla da mədəni müxtəlifliyə və insan yaradıcılığına hörmət edilməsinə yardım göstərir. Bu Konvensiyanın məqsədləri üzrə yalnız o qeyri-maddi mədəni irs diqqətə alınır ki, həmin irs insan hüquqları haqqında mövcud beynəlxalq hüquqi aktlara, eləcə də icmalar, qruplar və ayrı-ayrı şəxslər arasında qarşılıqlı hörmət və sabit inkişaf tələblərinə uyğun gəlmiş olsun.

Azərbaycanın qeyri-maddi mədəni irsi[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan 2006-cı il 2 oktyabr tarixində "Qeyri-maddi mədəni irsin qorunması haqqında" Konvensiyaya qoşulmuşdur.[1]

Hal-hazırda "Qeyri-maddi mədəni irs siyahısında" Azərbaycana aid 6 qeyri-maddi mədəniyyət nümunəsi var:[2]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://e-qanun.az/files/framework/data/12/f_12418.htm
  2. http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00311&topic=mp&cp=AZ

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]