Qnom

Heinrix Şlittin qnom təsviri (1923-cü il).

Qnomlar (ing. Gnome) — Avropa folklorunda, orta əsrlər əsatirlərində və intibah dövrü sehrbazlığında yer altında yaşayan, qiymətli xəzinələri, mədənləri hifz edən mifik cırtdan varlıqlar və yer (torpaq) ruhları.

Mənşəyi və terminologiya

"Qnom" sözünün kökü qədim yunan dilindəki "gnosis" (elm, bilik) və ya latın dilindəki "gnomus" (yer sakini, məxfi xəzinələrin yerini bilən) sözlərinə əsaslanır. Termin ilk dəfə XVI əsrdə məşhur İsveçrəli həkim və əlkimyaçı Parasels (Paracelsus) tərəfindən elmi və fəlsəfi əsərlərdə istifadə olunmuşdur. Parasels qnomları torpaq elementini ifadə edən və bərk süxurların daxilində, balıqların suda üzdüyü kimi rahat hərəkət edə bilən varlıqlar kimi təsvir etmişdir.

Mifoloji xüsusiyyətləri

Əfsanələrə görə, qnomlar yaşlı, qədim, bəzən beli bükülmüş, uzun saqqallı və əsasən parlaq rəngli (xüsusilə qırmızı) şiş uclu papaqlar geyinən kiçik humanoidlərdir. Onların əsas xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:

• Xəzinə keşikçiləri: Onlar yerin altındakı qızıl, gümüş və qiymətli daş-qaş mədənlərini insanlardan hifz edirlər.
• Sənətkarlıq: Alman mədənçi əfsanələrində qnomlar sehrli silahlar, zirehlər və zərgərlik məmulatları hazırlayan inanılmaz dərəcədə bacarıqlı dəmirçi və sənətkarlar kimi təsvir olunur.
• Günəş qorxusu: Bəzi Avropa inanclarına görə, gecə aktiv olan qnomlar günəş şüalarına məruz qaldıqda dərhal daşa çevrilirlər.

Bağ qnomları

XVIII əsrin axırlarından etibarən İsveçrə və Almaniyada evləri və bağları bədbəxtlikdən, pis ruhlardan hifz etmək məqsədilə gildən və ağacdan kiçik qnom heykəlləri hazırlanmağa başlanmışdır. Bu gün bütün dünyada məşhur olan "bağ qnomları" (ing. garden gnomes) həmin bu qədim Avropa mifologiyasının müasir mədəniyyətdəki qalığıdır.

Populyar mədəniyyətdə

Qnomlar müasir fentezi ədəbiyyatının (məsələn, C. R. R. Tolkinin əsərləri), rol oyunlarının (Dungeons & Dragons, World of Warcraft) və cizgi filmlərinin əsas xarakterlərindən biridir.