Qrafik

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Qrafika, kompüter qrafikası(ing.graphics, ru.графика, компьютерная графика) - kompüter vasitəsilə yaradılan, saxlanan, yaxud emal olunan hər hansı görüntü, yaxud bununla bağlı olan xüsusi avadanlıqlar, proqram təminatı və proqramlaşdırma. İlk kompüterlərdə qrafik obyektlər yaratmaq üçün, demək olar ki, heç bir vasitə yox idi. O zamanlar ekrana yalnız simvollar: hərflər, rəqəmlər və xüsusi işarələr çıxarmaq olurdu. Lakin elə onda da proqramçılar kompüterdən “rəsm aləti” kimi istifadə etməyə cəhd edirdilər. Sonrakı kompüterlər artıq sadə görüntüləri: nöqtəni, düz xətti, çevrəni çəkə bilirdi. O zamankı monitorlar ağ-qara olduqlarından, kompüterdə yaradılan görüntülərin hamısı qrafik-rəssamların işlərini xatırladırdı. Rəssamlığın başqa janrlarından fərqli olaraq qrafik-rəssamların əsərləri, hər şeydən öncə, cizgilərin aydın çəkilişi ilə səciyyələnir. Məhz buna görə də o dövrün kompüterlərinin təsvir imkanlarını kompüter qrafikası (computer graphics) adlandırmağa başladılar. Lakin indi kompüterin köməyi ilə rəssamlar müxtəlif janrlarda əsərlər yarada bilsələr də, “kompüter qrafikası” anlayışı yenə də istifadə olunur. Görüntülərin formalaşma prinsiplərinə görə kompüter qrafikasını üç növə ayırırlar

  • rastr qrafikası (RASTER GRAPHICS);
  • vektor qrafikası (VECTOR GRAPHICS);
  • fraktal qrafika (FRACTAL GRAPHICS).

Kompüter qrafikasını başqa cür də təsnif etmək olar:

  • ikiölçülü qrafika (2D-qrafika);
  • üçölçülü qrafika (3D-qrafika).

Bugün kompüter qrafikasından bir çox sahələrdə istifadə olunur:

  • Elmi qrafika. Bu, kompüter qrafikasının tətbiq olunduğu ilk sahədir. Burada başlıca məqsəd elmi tədqiqat obyektlərini vizuallaşdırmaq (əyani göstərmək), hesablamaların nəticələrinin qrafik emal etmək, nəticələri əyani göstərməklə hesablama eksperimentləri aparmaq olmuşdur. Müasir riyazi proqram paketlərinin əksəriyyəti (məsələn, Maple, MatLab, MathCAD) hər hansı hesablamlar əsasında qrafiklər, səthlər və üçölçülü cismlər qurmaq imkanına malikdir.
  • İşgüzar qrafika. Kompüter qrafikasının bu sahəsi müxtəlif müəssisələrin işində tez-tez istifadə olunan illüstrasiyaların yaradılması üçün nəzərdə tutulub. Plan göstəricilərinin, hesabat sənədləşmələrinin, statistik məlumatların hazırlanmasında işgüzar qrafikadan istifadə olunur. Çox zaman bunlar qrafiklər, dairəvi və zolaqlı diaqramlar olur.
  • Konstruktor qrafikası. Mühəndis-konstruktorların işlərində istifadə olunur. Kompüter qrafikasının bu növü avtomatlaşdırılmış layihələşdirmə (computer-aided design, CAD) sistemlərinin başlıca elementidir. CAD sistemlərində qrafikadan layihələndirilən qurğuların texniki sxemlərinin hazırlanmasında istifadə olunur. Hesablamalarla əlaqəli qrafika əyani formada optimal konstruksiyanın, detalların ən münasib tərtibatının axtarışını aparmağa, konstruksiyadakı dəyişikliklərin nəticələrini proqnozlaşdırmağa imkan verir. Konstruktor qrafikası vasitəsi ilə istər ikiölçülü (proyeksiyalar, kəsiklər), istərsə də üçölçülü fəza görüntüləri almaq mümkündür.
  • Obrazların tanınması. Qrafik informasiyanın tanınması və təsnif olunması məsələsinin həlli süni intellektin yaradılmasında əsas problemlərdən biridir. Bugün kompüterlər vasitəsi ilə obrazların tanınmasına çox yerdə rast gəlmək olar: stadionların girişində futbol xüliqanlarının tanınması sistemləri; aero- və kosmik fotoşəkillərin analizi; çeşidləmə sistemləri və s. Mətnlərin skanerdən keçirilməsi və onların “fotoqrafiyasının” ayrı-ayrı simvollar yığınına çevrilməsi obrazların tanınmasına ən gözəl örnək ola bilər.
  • Təsviri incəsənət. Bu sahəyə qrafik reklamları, kompüter videofilmlərini, fotoqrafiyaların emalını, rəsmlərin, multiplikasiyanın yaradılmasını və s. aid etmək olar. Kompüter qrafikasının bu sahəsində Adobe Photoshop (rastr görüntülərin emalı), CorelDRAW (vektor qrafikasının yaradılması), 3ds max (üçölçülü modelləşdirmə) kimi proqramlar daha populyardır.
  • Virtual reallıq. Texniki vasitələrin köməyi ilə yaradılan və ətraf aləmi imitasiya edən sistemlər hələ ötən əsrdə mövcud idi. Hazırda virtual reallıq sistemlərindən müxtəlif trenajorlarda (avtomobil, təyyarə və kosmik trenajorlarda, mürəkkəb qurğularla işləməyi öyrənmək üçün trenajorlarda, döyüş trenajorlarında), mürəkkəb situasiyalı kompüter oyunlarında, eləcə də mürəkkəb, tez dəyişilən şəraitdə qərar qəbuletmənin strategiya və taktikasını mənimsəmək üçün nəzərdə tutulmuş öyrədici sistemlərdə istifadə olunur.
  • Rəqəmsal video. Rəqəmli formatda yazılmış canlandırılmış (animasiyalı) görüntülər getdikcə daha geniş yayılır. Buraya ilk növbədə kompüter şəbəkələri vasitəsi ilə ötürülən filmlər, eləcə də video-disklər (DVD), rəqəmsal kabel və peyk televiziyaları aiddir.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.