Quba-Xaçmaz iqtisadi-coğrafi xüsusiyyatləri

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar


Quba-Xaçmaz xəritəsi

Rayon haqqında[redaktə | əsas redaktə]

Respublika ərazisinin 8%-i tutan Quba-Xaçmaz iqtisadi-coğrafi rayonu Böyük Qafqazın şimal-qərbdən Rusiya federasiyasının Dağıstan Muxtar Respublikası, cənub-qərbdən Baş Qafqaz silsiləsi, şərqdən Xəzər dənizi ilə əhatələnir.Tərkibinə siyəzən, Şabran, Quba və Qusar rayonları daxildir. Quba-Xaçmaz iqtisadi coğrafi bölgəsi dağlıq zona olduğundan zəngin flora və faunası ilə fərqlənir.Bu rayonun Şahdağ və Babadağın əhatəsində olması mülayim iqlim tipinin formalaşmasına, zəngin flora və fauna üçün əlverişli şərait yaratmışdır.

Relyefi[redaktə | əsas redaktə]

Cənub və Qərbdə dağlıq (Baş Qafqaz silsiləsinin şimal-şərq yamacı,Yan silsilənin cənub-şərq hissəsi), şimal və şərqində düzənliklərdən (qusar maili düzənliyi, Samur-Dəvəçi ovalığı) ibarətdir.Dəniz sahilindəki əraziləri okean səviyyəsindən 28 m-ə qədər aşağıdadır. Maksimal hündürlüyü 4466 m (Bazardüzü dağı) təşkil edir. Yura, Tabaşir, Paleogen, Neogen və Antropogen çöküntüləri yayılmışdır.Mineral bulaqlar və geoloji təbiət abidələri ilə zəngindir.(Qalaaltı mineral suyu,Beşbarmaq dağı,karst mağaraları və s.)

Çayları[redaktə | əsas redaktə]

Qusarçay, Qudyalçay, Qaraçay, Vəlvələ, Gilgilçay, Şabran, Dəvəçi, Taxtaçay, Qaradəhnə və s-dir. İki çayın-Qusarçay (106 km) və Qudyalçayın (101 km) uzunluğu 100 km-dən çoxdur.ən böyük gölü Şabran rayonunun, Xəzər sahili ərazisindəki şirin sulu göl-bataqlıq olan Ağzıbirçala gölüdür.(sahəsi 1.5 km²)

Torpaq örtüyü[redaktə | əsas redaktə]

Əsasən, allüvial-çəmən, boz-qonur, qəhvəyi, dağ şabalıdı, qəhvəyi və qonur dağ-meşə, çimli dağ-çəmən torpaqları və onların yarımtipləri yayılmışdır.[1]

Samur-Yalama

Bitki örtüyü[redaktə | əsas redaktə]

Yüksək dağlıqda subalp və alp çəmənliklərindən yay otlağı, dağətəyi və düzənlik hissəsindəki çəmənliklərdən isə qış otlağı kimi istifadə olunur.Dağ meşələri geniş yer tutmaqla bərabər, ərazinin cənub hissəsində, Xəzər dənizi sahilində düzən meşələri vardır.Hal-hazırda ərazinin meşələrinin ümumi sahəsi 131 654 ha, o cümlədən meşə ilə örtülü sahəsi 119 571 ha təşkil edir. İqlimi ovalıq və düzənlikdə yayı quraq keçən mülayim isti və quru bozqır, yüksək dağlıqda dağlıq tundra tiplidir.İl ərzindəki günəş parıltısının miqdarı 2200-2400 saatdır. Ən soyuq ayın orta temperaturu baxımından qışın sərtliyi ərazi üçün yumşaq(0; -5° C), çox yumşaq (2.5-0° C)və həddən çox yumşaq (5-2.5°C)şəraitdə keçir.İsti dövrlərdəki (aprel-oktyabr) mümkün buxarlanma 200-600 mm tərkibindədir. İyun-sentyabr aylarında quraqlıq keçən günlərin sayı 0.5-5 gün ətrafında tərəddüd edir.Küləyin orta illik sürəti 2-dən az, 2-6 m/san olur.İqlim kontinentallığızəif, mülayim və orta kontinentallıq intervalında səciyyələnir.İl ərzində şaxtasız dövrün davamiyyəti 100-250 gün, havanın temperaturunun 0°C -dən aşağı olan günlərin sayı isə Siyəzən və Şabranda 10-100, Xaçmazda 10-50, Qubada 10-100, Qusarda isə 50-150 və çox gün təşkil edir. İl ərzində qar örtüyü olan günlərin sayı 10-160 gün olub Siyəzəndə 10-80 və az, şabranda 10-80, Xaçmazda 10-20, Quba və Qusarda isə 20-160 gün olur. Yüksək kurort-rekrasiya potensialına (dənizkənarı iqlim kurortları, balneoloji kurortlar, dənizkənarı iqlim müalicə və rekrasiya yerləri) malikdir.[2]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

QUBA-XAÇMAZ İQTİSADİ-COĞRAFİ RAYONU

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Məmmədov Q.Ş.,Xəlilov Heydər Əliyev torpaq islahatlarının Azərbaycanın 20 illik inkişaf tarixindəki rolu.Bakı: Əkizlər, 2011
  2. Abutalıbov M.H., Hacıyev V.C.Azərbaycanın bitki örtüyü. Bakı: İşıq, 1976.

Xəritə müəllifləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Budaq Budaqov
  • Qərib Məmmədov

Şəkillərin müəllifləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Vüqar Kərimov
  • Vahid Fərzəliyev
  • Elman Yusifov