Quba üsyanı (1920)

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Quba üsyanı
Əsas münaqişə: Azərbaycanda Sovet işğalına qarşı üsyanlar
Tarix 1920
Yeri Quba qəzası
Səbəbi Ölkənin işğalı
Nəticəsi Üsyan bolşeviklər tərəfindən yatırılıb
Münaqişə tərəfləri

Flag of Azerbaijan.png Cümhuriyyət ordusunun zabitləri və yerli əhali

Red Army Star 1918.png XI Qızıl Ordu

Komandan(lar)

Həmdulla əfəndi Əfəndizadə

Əliheydər Qarayev Levan Qoqoberidze

Tərəflərin qüvvəsi

Məlum deyil

Məlum deyil

İtkilər

Məlum deyil

Məlum deyil

Quba üsyanı1920-ci ildə Qubada Sovet işğalına qarşı baş vermiş üsyan.[1][2]

Haqqında[redaktə | əsas redaktə]

Avqustun 23-də Quba qəzasında Küzün kəndinin əhalisi silahlı üsyan qaldırdı.[3] Onlar kənddə iki nəfər milisi öldürdülər və yeni hakimiyyətə itaətsizliklərini bəyan etdilər. Üsyanın qarşısını almaq üçün qəza komitəsi kəndə 4-cü süvari alayından 45 nəfərlik (30 nəfər süvari, 15 nəfər piyada) dəstə göndərdi. Lakin dəstə üsyanı yatıra bilmədi və çoxlu itki verdi. Dəstədən yalnız 6 nəfər xilas oldu. Qubanın hərbi komissarı Küzün kəndində sovet hakimiyyətinin bərpa olunması üçün bir taqım və pulemyotçu göndərdi. Avqustun 26-da Küzün kəndinin üsyançıları ilə sovet qüvvələri arasında yeni döyüş oldu. Kənd əhalisi bu dəfə də sovet qüvvələrinə ciddi müqavimət göstərdi. Avqustun 29-da Qubanın 4 verstliyində sovet qüvvələri ilə üsyançılar arasında yeni vuruşma baş verdi. 100 nəfərlik sovet qüvvələri xeyli itki verdilər. Avqustun sonu - sentyabnn əvvəllərində üsyançıların silahlı dəstəsi tam formalaşmışdı. Cümhuriyyət ordusunun podpolkovniki Əfəndiyevin rəhbərlik etdiyi dəstədə türk zabitləri də vardı. Üsyançılar xeyli pulemyot və beşaçılan tüfəng əldə etmişdilər. Sentyabrın 3-də səhər saat 7-də üsyançılar Dəvəçi-Xaçmaz üzərinə hücum etdlər. Onların qarşısına 7-ci süvari dəstəsi çıxarıldı. Gərgin döyüşdən sonra sovet-bolşevik döyüşçüləri mövqelərini qoruyub saxlaya bildilər.[1]

Quba ərazisində mövcud olan güclü dəstələrdən birinə də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin keçmiş deputatı Həmdulla əfəndi Əfəndizadə[4] rəhbərlik edirdi.[5] Sovet rejimi üçün təhlükəli xarakter alan bu üsyanlar Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin 1920-ci il sentyabrın 9-da keçirilən plenumunda ciddi müzakirə edilmişdi. Plenum Quba üsyanını yatırmaq üçün Əliheydər Qarayev və Qoqoberidzeni ora ezam etmək barədə qərar qəbul etdi. Üsyan sentyabrın birinci ongünlüyünün sonlarına qədər davam etdi. Çətinliklə yatırılan Quba üsyançılarının böyük silahlı dəstələrindən birinin rəhbəri Həmdulla əfəndi Şamaxı ilə sərhəd olan yüksək dağ kəndlərinə çəkildi. Üsyançı kəndlər isə bolşeviklərin nəzarəti altına keçdi.[1]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 3 "Quba üsyanı". Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 352. ISBN 9952-417-44-4.
  2. Sevda İsmayıllı (12 aprel 2018). "Ordu bu səbəbdən cümhuriyyəti qoruya bilmədi (18-ci yazı)". azadliq.org. 22 aprel 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 fevral 2020.
  3. "Şimali Azərbaycan Sovet hakimiyyəti illərində (1920-1991)". a-r.az. 14 fevral 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 fevral 2020.
  4. "Quba üsyanı". Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. I. Bakı: "Lider". 2004. səh. 350. ISBN 9952-417-14-2.
  5. C.A.Albantürk (13 fevral 2020). "Həmdulla əfəndi Əfəndizadə - 150". hurriyyet.org. 14 fevral 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 fevral 2020.