Məzmuna keç

Qulamrza Süleymani

Vikipediya, azad ensiklopediya
Qulamrza Süleymani
fars. غلامرضا سلیمانی‎
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 24 dekabr 1964(1964-12-24)
Doğum yeri
Vəfat tarixi 17 mart 2026(2026-03-17)[1] (61 yaşında)
Vəfat yeri
Vəfat səbəbi hava zərbəsi
Hərbi fəaliyyəti
Mənsubiyyəti İran
Qoşun növü İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu
Rütbəsi
Döyüşlər
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Qulamrza Süleymani (fars. غلامرضا سلیمانی‎) (24 dekabr 1964, Farsan – 17 mart 2026[1], Tehran) — İran hərbçisi, İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) sırasındakı yüksəkrütbəli zabitlərdən biri və "Bəsic" hərbiləşdirilmiş könüllü qüvvələrinin komandanı.[2][3][4] O, 2026-cı il İran müharibəsi zamanı İsrailin endirdiyi zərbələr nəticəsində həlak olmuşdur.[5]

Erkən illəri və hərbi karyerası

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Qulamrza Süleymani 1964-cü ildə İranın cənub-qərbində yerləşən Çaharmahal və Bəxtiyari ostanının Farsan şəhərində anadan olmuşdur. O, hərbi karyerasına 1982-ci ildə, İran–İraq müharibəsi dövründə "Bəsic" qüvvələrində könüllü olaraq başlamış, müharibə illərində rota və batalyon komandiri rütbəsinə qədər yüksəlmişdir.[6][7][8][9]

Süleymani müharibənin müxtəlif döyüşlərində və əməliyyatlarında, o cümlədən "Fəthül-Mubin", "Beytül-Müqəddəs", ikinci Xürrəmşəhr döyüşü, "Ramazan" əməliyyatı, Hür Bataqlıqlar döyüşü və Bəsrənin mühasirəsi kimi mühüm hərbi hərəkatlarda iştirak etmişdir. O, 2019-cu ildən etibarən "Bəsic" təşkilatının komandanı vəzifəsini icra etmiş, bu mövqedə mövcud rejimin qanunlarının və ideallarının tətbiq olunmasında mühüm təsirə malik olmuşdur.[10]

Təhsili

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Süleymani İsfahan Universitetinin tarix fakültəsində bakalavr təhsili almış, həmçinin SEPAH-ın Komandirlik və Qərargah Universitetində komandirlik və nəzarət kurslarını tamamlamışdır. O, həm də İran tarixi ixtisası üzrə doktorantura pilləsində təhsil almışdır.

Nümayişlərin yatırılmasında rolu

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Qulamrza Süleymani 2019-cu ilin iyulundan 2026-cı ilin martına qədər "Bəsic" təşkilatının komandanı kimi fəaliyyət göstərdiyi dövrdə bu hərbiləşdirilmiş qurumun İran mülki vətəndaşlarına qarşı bir çox insan tələfatı ilə nəticələnən sərt tədbirlərdə iştirakına rəhbərlik etmişdir. Onun rəhbərliyi altında "Bəsic" sosial yönümlü bir təşkilatdan daxili iğtişaşları ölümcül güc tətbiq etməklə yatıran əsas qüvvəyə çevrilmişdir.[11][12]

Aban 98 nümayişləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Süleymani komandanlığı 2019-cu ilin noyabr nümayişlərindən qısa müddət əvvəl təhvil almış və həmin hadisələr zamanı "Bəsic" qüvvələri nümayişçilərə qarşı ölümcül güc tətbiq etmək üçün səfərbər olunmuşdur. İnsan hüquqları üzrə monitorinq qrupları onun rəhbərliyi altındakı "Bəsic" bölmələrinin kütləni dağıtmaq üçün binaların damlarında snayperlərdən və ağır pulemyotlardan istifadə etdiyini sənədləşdirmişdir. Mahşəhr qətliamı zamanı "Bəsic" və SEPAH qüvvələrinin nümayişçilərə qarşı sənaye tipli silahlardan atəş açdığı "bataqlıq qırğını"nda iştirakı müəyyən edilmişdir. "Amnesty International" təşkilatı yüzlərlə insanın ölümü ilə nəticələnən hadisələrdə "Bəsic"i əsas icraçı kimi göstərmiş və komandanlıq tərəfindən idarə olunan mərkəzləşdirilmiş "öldürmək üçün atəş aç" siyasətinin mövcudluğunu qeyd etmişdir.[11]

"Qadın, Həyat, Azadlıq" nümayişləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Məhsa Əmini etirazları zamanı Süleymaninin tabeliyindəki qüvvələrin "ölümcül güc tətbiqi modelindən" istifadə etdiyi qeydə alınmışdır.[13] Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İranda Faktların Araşdırılması Missiyasının məlumatına görə, "Bəsic" bölmələri nümayişləri yatırmaq üçün qırma tüfəngləri, avtomatlar və tapançalarla təchiz edilmiş, bu da 500-dən çox insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.[14] Süleymani, həmçinin nümayişçilərin gözlərini metal qırmalarla hədəf alan və yüzlərlə insanın daimi korluğuna səbəb olan "Bəsic" təhlükəsizlik mühafizəçilərinin fəaliyyətinə rəhbərlik etmişdir.[13]

2025–2026-cı illər nümayişləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

2025-ci ilin sonu və 2026-cı ilin əvvəlində ölkə daxilində yenidən alovlanan iğtişaşlar dalğası zamanı Süleymani "Bəsic" batalyonlarına ictimai meydanları təmizləmək üçün "bütün zəruri vasitələrdən" istifadə etmək göstərişi vermişdir.[12] 2026-cı ilin yanvar ayına olan hesabatlar Sistan və Bəlucistan, eləcə də Kürdüstan kimi ostanlarda "Bəsic" bölmələri tərəfindən döyüş sursatlarından istifadənin kəskin şəkildə artdığını göstərmişdir.[15]

Sanksiyalar

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Mülki vətəndaşların amansızcasına sıxışdırılmasında oynadığı rola görə Qulamriza Süleymani Böyük Britaniya, Kanada, Amerika Birləşmiş Ştatları, Monako və Avropa İttifaqı tərəfindən beynəlxalq sanksiyalara məruz qalmışdır. 2020-ci ilin oktyabr ayında Birləşmiş Krallıq "Sanksiyalar və Pulların Yuyulmasına Qarşı Mübarizə Aktı 2018" çərçivəsində sanksiyalar tətbiq etmişdir. Aktivlərin dondurulması və səyahət məhdudiyyətlərini nəzərdə tutan bu tədbirlər onun mülki vətəndaşlara qarşı amansız repressiyalardakı rolu ilə əlaqədar tətbiq olunmuşdur.[16]

2022-ci ilin oktyabr ayında Kanadanın "Xüsusi İqtisadi Tədbirlər (İran) Qaydaları" çərçivəsində sanksiyalar tətbiq edilmişdir. Anti-rejim nümayişləri zamanı insan hüquqlarının genişmiqyaslı və sistemli şəkildə pozulmasına görə tətbiq edilən sanksiyalar aktivlərin dondurulmasını, silah və maliyyə əməliyyatlarına qoyulan qadağanı, həmçinin onun Kanadaya girişinin qeyri-mümkün elan edilməsini əhatə etmişdir.[17]

2021-ci ilın dekabr ayında ABŞ Maliyyə Nazirliyi 13553 saylı İcra Sərəncamına əsasən, "Bəsic" adından birbaşa və ya dolayısı ilə fəaliyyət göstərdiyinə görə Süleymanini Xüsusi Təyin Olunmuş Vətəndaşlar (SDN) siyahısına daxil etmişdir. Nəticədə, onun ABŞ yurisdiksiyasındakı bütün aktivləri dondurulmuş və ABŞ şəxslərinin onunla əməliyyatlar aparması qadağan edilmişdir.[18][19][20]

2021-ci ilin aprel ayında Süleymani İranda çoxlu sayda mülki vətəndaşın itkisi ilə nəticələnən 2019-cu ilin noyabr nümayişlərinin zorakılıqla yatırılmasındakı roluna görə Avropa İttifaqı Şurası tərəfindən sanksiyaya məruz qalmışdır. Bu tədbirlərə səyahət qadağası və aktivlərin dondurulması daxil edilmişdir.[21][22]

İsrailə münasibəti

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Qulamrza Süleymani İslam Respublikasının İsrail dövlətini sıradan çıxarmaq yönümündəki fəaliyyətini "İnqilabın ikinci addımı" olaraq xarakterizə edilən ideoloji çərçivəyə uyğun şəkildə davam etdirəcəyini bəyan etmişdir. Süleymaninin fikrinə görə, yəhudilərin islama qarşı düşmənçiliyi bu dinin yarandığı ilk dövrlərdən bəri mövcud olmuşdur.[23]

"İnqilabın ikinci addımı" İranın Ali Rəhbəri Əli Xamenei tərəfindən 2019-cu ildə İran İslam inqilabının 40 illiyi münasibətilə irəli sürülmüş bir konsepsiyadır. Bu doktrina regionda Qərb və İsrail nüfuzuna qarşı davamlı müqaviməti vurğulayır. Xamenei 2015-ci ildə verdiyi bənzər bir bəyanatda İsrailin 25 il ərzində məhv edilməli olduğunu bildirmiş və bu fikir sonradan yüksəkrütbəli İran rəsmiləri tərəfindən tez-tez təkrarlanmışdır.[23]

Qəzzə müharibəsi ilə bağlı Süleymani 2024-cü ilin noyabr ayında iddia etmişdir ki, İsrail HƏMAS ilə davam edən münaqişə səbəbindən iqtisadi tənəzzüllə üz-üzədir. O, Livanda fəaliyyət göstərən "Hizbullah" da daxil olmaqla, İran tərəfindən dəstəklənən silahlı qruplaşmaların İsrail qüvvələri ilə, demək olar ki, hər gün sərhədyanı qarşıdurmaları davam etdirdiyini qeyd etmişdir. HƏMAS-ın 2023-cü il 7 oktyabr hücumundan sonra Yəmən, Suriya və İraqda fəaliyyət göstərən iranpərəst qruplar tərəfindən də İsrailə qarşı əlavə hücumlar həyata keçirilmişdir. Süleymani bu prosesləri 1979-cu il inqilabının davamı kimi qiymətləndirmiş, sionist rejimin hərbi cəhətdən məğlub olduğunu irəli sürmüşdür.[24]

O, həmçinin İsraili geri dönülməz bir tənəzzül mərhələsində olan dövlət kimi göstərməyə yönəlmiş beynəlxalq media kampaniyasının vacibliyini vurğulamışdır. Süleymani dünya ictimaiyyətinin bu rejimin çökdüyünə inandırılmalı olduğunu və rəqəmsal məkanda sionist rejimin məğlubiyyəti barədə mesajların davamlı olaraq yayılmasının zəruriliyini ifadə etmişdir.[24]

Sui-qəsd

[redaktə | vikimətni redaktə et]

2026-cı il 17 mart tarixində İsrail Müdafiə Qüvvələri (SAYAL) dəqiq kəşfiyyat məlumatlarına əsaslanaraq, Süleymaninin Tehranın mərkəzində təşkil edilən hədəfli hava zərbəsi nəticəsində öldürüldüyünü elan etmişdir.[25][26] İsrail Müdafiə Qüvvələri məlumatına görə, yerli sakinlərin təqdim etdiyi kəşfiyyat məlumatları əsasında Süleymani və onun müavini Seyid Qasım Kərişinin gizləndiyi iddia edilən meşəlik ərazidəki çadır hədəf alınmış və hər ikisi həlak olmuşdur.[27][28] İranın dövlət mediası sonradan Süleymaninin ölümünü təsdiqləmişdir.[5]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. 1 2 Who was Gholamreza Soleimani, killed commander of Iran’s Basij forces? (ing.). Al Jazeera English. (18 mart 2026-cı ildə arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 mart 2026).
  2. ↑ "Leader appoints deputy Chief-of-Staff, Basij commander". Mehr News Agency. 2 iyul 2019. 15 iyun 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyul 2019.
  3. ↑ "Ayatollah Khamenei names new military commanders". Tehran Times. 2 iyul 2019. 6 iyul 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyul 2019.
  4. ↑ "Leader appoints new military commanders". IRNA. 2 iyul 2019. 17 mart 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyul 2019.
  5. 1 2 "Commander of Iran's paramilitary Basij force killed, Iranian state media says". Reuters (ingilis). 18 mart 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 mart 2026.
  6. ↑ "General Soleimani: A weak and puppet Iran is what the British want and desireسردار سلیمانی: ایرانِ ضعیف و دست‌نشانده، مطالبه و مطلوب انگلیسی‌هاست". www.mehrnews.com. 13 fevral 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 noyabr 2025.
  7. ↑ "General Soleimani's account of the Israeli attack on the Basij Mostazafin organizationروایت سردار سلیمانی از حمله اسرائیل به سازمان بسیج مستضعفین". www.mashreghnews.ir. İstifadə tarixi: 9 noyabr 2025.
  8. ↑ "Who is General Gholamreza Soleimani? سردارغلامرضا سلیمانی کیست؟". mag.noorgram.ir. 10 noyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 noyabr 2025.
  9. ↑ "(Read more about Gholamreza Soleimani on Wikimedia Commons) در مورد غلامرضا سلیمانی در ویکی تابناک بیشتر بخوانید". www.tabnak.ir. 10 fevral 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 noyabr 2025.
  10. ↑ "Iran: Gholamreza Soleimani | Gulf States Newsletter". www.gsn-online.com. 15 iyun 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 iyun 2025.
  11. 1 2 Amnesty International. "Iran: Details of 304 deaths in crackdown on November 2019 protests" (ingilis). 20 may 2020. İstifadə tarixi: 18 mart 2026.
  12. 1 2 "Who is Gholamreza Soleimani, the commander of Iran's Basij forces?". Al Jazeera. 17 mart 2026. İstifadə tarixi: 18 mart 2026.
  13. 1 2 Human Rights Watch. "Iran: Security Forces Using Lethal Force in Protest Crackdown" (ingilis). 5 oktyabr 2022. İstifadə tarixi: 18 mart 2026.[ölü keçid]
  14. ↑ United Nations Human Rights Council. Report of the Independent International Fact-Finding Mission on the Islamic Republic of Iran (Hesabat). OHCHR. 8 mart 2024. 30 aprel 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 mart 2026.
  15. ↑ Amnesty International. "Iran: Massacre of protesters demands global diplomatic action to signal an end to impunity". 14 yanvar 2026. 29 yanvar 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 mart 2026.
  16. ↑ "UK announces sanctions against Iran's morality police". The Guardian (ingilis). 10 oktyabr 2022. ISSN 0261-3077. İstifadə tarixi: 9 iyun 2025.
  17. ↑ Earle, Dickinson Wright-L. Jemark; Poliwoda, Dan; Hulton, Wendy G. "Canada Sanctions Iranian Officials for 'Systematic Human Rights Violations'". Lexology (ingilis). 6 oktyabr 2022. 12 oktyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 iyun 2025.
  18. ↑ "U.S. imposes sanctions on people in Iran, Syria and Uganda, citing rights abuses". Reuters. 7 dekabr 2021. 29 mart 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 may 2026.
  19. ↑ "Global Magnitsky Designation; Iran-related Designations; Syria Designations; CAATSA – Iran-related Designations". U.S. Department of the Treasury (ingilis). 27 yanvar 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 dekabr 2021.
  20. ↑ "Treasury Targets Repression and the Undermining of Democracy". U.S. Department of the Treasury (ingilis). 4 mart 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 dekabr 2021.
  21. ↑ Emmott, Robin. "EU sanctions elite Iran commander, seven others over 2019 protests". Reuters (ingilis). 12 aprel 2021. 23 dekabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 dekabr 2021.
  22. ↑ "EU sanctions Iranian security officials over 2019 protest crackdown". Middle East Eye (ingilis). 17 mart 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 iyun 2025.
  23. 1 2 "Iranian Paramilitary Commander Repeats Threat To Destroy Israel". www.iranintl.com (ingilis). 7 dekabr 2023. 18 fevral 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 iyun 2025.
  24. 1 2 "IRGC general says US and Israel defeated, as propaganda war continues". www.iranintl.com (ingilis). 19 noyabr 2024. 21 noyabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 iyun 2025.
  25. ↑ "Israel claims to have assassinated commander of Iran's Basij militia unit". Al Jazeera (ingilis). 17 mart 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 mart 2026.
  26. ↑ "Live updates: Israel claims it killed Iran security chief Ali Larijani". NBC News (ingilis). 17 mart 2026. 17 mart 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 mart 2026.
  27. ↑ Bob, Yonah Jeremy; Stein, Amichai. "IDF kills Iran's Ali Larijani, Basij commander in largest targeted strikes since Khamenei". The Jerusalem Post. 17 mart 2026. 17 mart 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 mart 2026.
  28. ↑ Lieber, Dov; Faucon, Benoit; Raice, Shayndi. "Israel Is Hunting Down Iranian Regime Members in Their Hideouts, One by One". The Wall Street Journal. 17 mart 2026. 18 mart 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 mart 2026.
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Qulamrza_Süleymani&oldid=9096361"