Qurban Abbasov (neftçi)

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
QURBAN ABBASOV
Qurban Abbasov.JPG
Doğum tarixi 26 oktyabr 1926(1926-10-26)
Doğum yeri Payız, Babək, Naxçıvan, Azərbaycan Azərbaycan SSR
Vəfat tarixi 14 sentyabr 1994 (67 yaşında)
Vəfat yeri Bakı, Azərbaycan Azərbaycan
Dəfn yeri
Vətəndaşlığı
Təhsili
Fəaliyyəti mühəndis, siyasətçi
Mükafatları Sosialist Əməyi Qəhrəmanı SSRİ dövlət mükafatı
"Lenin" ordeni "Lenin" ordeni "Oktyabr İnqilabı" ordeni "Oktyabr İnqilabı" ordeni "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı "Şərəf Nişanı" ordeni "Şöhrət" ordeni (Azərbaycan)

Qurban Abbasov və ya Neftçi Qurban - (tam adı: Abbasov Qurban Abasqulu oğlu) (26.10.1926 Naxçıvan MR — 1994 Bakı ş.) — fəxri neftçi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1959), SSRİ-nin fəxri neftçisi, SSRİ Dövlət Mükafatları Laureatı (1951), Azərbaycan Dövlət Mükafatları Laureatı və Əməkdar mühəndisi (1972)

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Xalq arasında Neftçi Qurban adı ilə məşhur olan Qurban Abasqulu oqlu Abbasov 26 oktyabr 1926-cı ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonunun Payız kəndində anadan olub[1]. Əmək fəaliyyətinə 1944-cü ildəArtyomneft trestində fəhlə kimi başlayan Qurban Abbasov, sonra Azərneft Birliyinin qazma idarəsində qazmaçı, buruq ustası, Gürgənneft NMİ-nin şimal qazma sahəsi idarəsinin rəisi vəzifəsində işləyib[2].

Əmək fəaliyyətini davam etdirərək, Neft və qaz quyularının qazılması ixtisası üzrə AzNKİ-nun neft-mədən fakültəsini bitirmişdir.

1951-ci ildə 25 yaşlı qazmaçı usta Qurban Abbasov alim, geoloq, mühəndislərlə birgə Neft Daşlarının kəşfinə görə I Dərəcəli Stalin Mükafatına layiq görülüb. O, 9 dəzgahı olan sahəyə rəis təyin olunur. Həmin sahədə hər bir dəzgahın qazma sürətini 1400 m-ə çatdırmağa nail olub. 1958-ci ildə o, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Qızıl Ulduzu ilə təltif edilib. 1967-1980-cı illərdə – Xəzərdənizneftkəşfiyyat trestinin müdiri, Xəzərdənizneft İB-nin baş direktor müavini, Neft Daşları NQÇİ-nin rəisi, 1980-1983-ci illərdə -Xəzərdənizneftqazsənaye ÜİB-nin baş direktoru, 1988-1992-ci illərdə Xəzərdənizneft İB-nin baş direktoru, 1992-ci ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin baş müşaviri vəzifələrində çalışmışdır.

Q.A.Abbasov açıq dənizdə neft və qaz çıxarılmasının ilk təşkilatçılarından biridir. Şelf-1 tipli yarımdalma Üzən qazıma qurğularının Xəzər dənizi şəraitində mənimsənilməsində onun xüsusi xidmətləri olmuşdur. Bu qurğular 200 metrlik dəniz dərinliyində işləyə bilmiş, Kaveroçkin adına (indiki "Çıraq" yatağı) yatağı kəşf etməyə və yeni dərin perspektivli strukturlarda kəşfiyyat işləri aparmağa imkan yaratmışdır.

Q.A.Abbasovun bilavasitə rəhbərliyi altında dərin dəniz stasionar özüllərin inşasının istehsalat bazası yaradılmış, Xəzər dənizinin dərin sahələrində stasionar özüllərin quraşdırma işlərinin prinsipcə yeni üsulu işlənib hazırlanmışdır. Q.A.Abasovun 28 Aprel, Kaveroçkin adına, 26 Bakı Komissarı adına, Oktyabr İnqilabı adına kimi iri yataqların kəşf edilməsindəki xidmətlərinin dəyəri yoxdur. 28 Aprel isə - həqiqətən neftçi Qurbanın yetişdirməsidir. Titan-2 üzən kranı onun adını daşıyır.

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Neftçi Qurban cəsarətli insan kimi dənizlə mübarizədə öz daxili «mən»ini qoruya bilib, neçə-neçə fırtınalar, qəzalar, uçqunlar görmüşdü. Neftçi Qurban rəhbər işçi kimi də ən qorxulu vaxtda, hətta dəqiqələrin, saniyələrin çox şeyi həll etdiyi anlarda özünü itirməz, təmkinini pozmaz, kollektivə arxalanar və qalib gələrdi. Bax, budur xarakter. Dəniz də öz qəd-rini bilir, hər adama ram olmur, yalnız güclülərin qarşısında baş əyir, təslim olur. Onun haqqında danışılan əfsanələrdən biri də o idi ki, Qurban Abasov Neft Daşlarında buruq ustası işləyən zaman, soyuq payız günlərindən birində dənizə düşmüş çox qiymətli qazma baltasını çıxarmaq üçün, heç kəsə imkan vermədən, özü dənizə atılaraq, həmin baltanı çıxartdı və iş davam etdi. Sonralar bu hadisə neftçilər arasında bir qəhrəmanlıq rəmzi kimi danışılardı. 1977-ci ildə Qurban Abasovu Neft Daşlan NQÇİ-nin rəisi təyin etdilər. Qurban Abasovla mənim tanışlığım 1958-ci ildə Bakı Neft Texnikumunun Neft Daşlanndakı filialına əvezetmə yolu ilə rəhbərlik etdiyim zaman olmuşdur. O, texnikumda oxuyurdu. Özü də əla oxuyurdu. 1959-cu ildə diplom işini əla qiymətlə müdafiə edib, texnik-qazmaçı sənətinə yiyələndi. Bir neçə ildən sonra ADNA-nı da uğurla bitirdi. Sonralar, hərdən kefi yaxşı olanda, «5 dəqiqəlik»də məndən soruşardı: Necə oxumuşam texnikumda? Mən də deyərdim ki, yaxşı. O da gülərək: «vot tebe na» - deyərək əlavə edərdir «Yaxşı yox, əla oxumuşam». Yaxşı yadımdadır, Neft Daşlannda dənizin dibinə vurulmuş dirəklər üzərində buruq briqada üzvləri üçün sahəsi 14 m2 olan ev tikildi, radiostansiya quruldu və sahillə əlaqə yaradıldı. Bu iş -1 saylı ilk quyunun qazılması qazma ustası, sonralar Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı almış Mixail Kaveroçkinlə birlikdə 23 yaşlı Qurban Abasova həvalə edilmişdi. 24 iyun 1949-cu ildə 1 nömrəli quyunun qazılmasına başladılar. 7 noyabr 1949-cu ildə 942 m dərinlikdən - Qala lay dəstəsindən ilk neft fontan vurdu. Quyunun gündəlik neft hasilatı 100 tondan artıq idi. Bu fontan neft sənayesi tarixində dəniz nefti erasının əsasını qoydu. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, yataqda 1 saylı quyu iıə yanaşı 2 saylı quyunun qazılması üçün açıq dənizdə özülün tikilməsi, vışkanm quraşdırılması davam etdirildi və onun qazılması da gənc buruq ustası Qurban Abasova tapşırıldı. 7 noyabr günü insan qəhrəmanlığının misilsizliyinə görə xalqın dilində Möcüzələr adası, Dünyanm səkkizinci möcüzəsi, Polad dirəklər üzərində şəhər və s. təşbehlərlə adlandırılan əfsanəvi Neft Daşlarının doğum günü kimi tarixə daxil oldu. Qara Daşlar bundan sonra Neft Daşlan adlandırıldı. Dəniz neftçilərinin nümunəvi qəhrəmanlıqları, cəsaretliyi, mərdliyi, mühəndislərin və ustalann fədakarlığı, onlann keçirdikləri yuxusuz gecələri, təbii həyat hadisələri ilə cəsarətlə vuruşmaları coşqun Xəzəri fəth etməyə imkan verdi. Beləcə, unikal dəniz şəhəri yaradılmağa başlandı. Dirəklər üzərində yaradılan bu şəhər xalqımızın mərdlik və qəhrəmanlıq salnaməsinə xariqələr dolu parlaq səhifələr yazmışdır. Qurban Abasov NQÇİ-yə rəhbərlik etdiyi müddət ərzində müsbət dəyişikliklər əldə edildi. Belə ki, idarənin əsas göstəricisi olan neft hasilatı planı hər il yerinə yetirildi. 2 il yarımda plandan əlavə 200 min tondan artıq neft hasil edildi. Bu göstəricilərin əldə olunması üçün bilavasitə onun rəhbərliyi ilə idarədə bir sıra mürəkkəb texniki, texnoloji tədbirlər həyata keçirildi. İlk növbədə, qazlift sistemində əsaslı dəyişikliklər və təmir işləri aparıldı, qaz-kompressor stansiyalannda, BTES-da yenidənqurma işləri aparıldı, əmtəə çənləri parkında, istehsalat üçün vacib olan bir çox obyektlərdə, estakada və meydançalarda böyük həcmdə təmir-bərpa işləri görüldü, qaz itkilərinin qarşısı alınaraq yığılan qazın miqdarı, demək olar ki, iki dəfə artırıldı. Qazma və tikinti idarələrinin işinin sürəti və səmərəliliyi artırıldı. Üç ədəd beşmərtəbəli yataqxana binası və beşmərtəbəli inzibati idarə binası tikilib istismara verildi. Qurban Abasovun təşəbbüsü ilə Azərbaycanın ulu öndəri hesab olunan Heydər Əliyevin göstərişi əsasında Nazirlər Sovetinin qərarı ile Neft Daşlarının əməkçilərinin Xəzərdə gördükləri qəhrəmanlıq xariqələrini əbədiləşdirmək üçün 1980-ci ildə Çivanov qəsəbəsində park salındı. Parkda hündürlüyü dörd metr olan beş nəhəng heykəl ansamblı yaradıldı. Onlardan biri də Neftçi Qurbanın prototipi idi. 40-dan çox fəhlə və mühəndislərin ala-bəzək materiallardan quraşdırılmış obrazları yaradılmışdı. 2004-cü ildə Neft Daşlannm 55-ci ildönümü ərəfəsində parkın sahəsi genişləndirilərək təzə dekorativ ağaclar əkildi, böyük memarlıq işləri görüldü, Heydər Əliyevin mərmər daşdan yonulmuş büstü qoyuldu və Neft Daşlan əməkçilərinin müraciəti əsasında parka Heydər Əliyevin adı verildi. Beləliklə, bu park əməkçilərin sevimli istirahət yerinə çevrildi. Respublikamızda yaşayan çoxmillətli insanlar arasında qardaşlıq, dostluq və qarşılıqlı ünsiyyət yaradılmasında o, həmişə yaxından iştirak etmişdir. Qurban Abasovun böyük səyi nəticəsində Bakı şəhərində üç ədəd 9 mərtə¬bəli kooperativ bina alınaraq, Neft Daşlan əməkçilərinə paylandı. Bu nəhəng işləri iki il yanmda ancaq əfsa¬nəvi insan - Neftçi Qurban görə bilərdi. Gördü də. O, sabahı düşünən rəhbər idi. Bizi inan- dınrdı ki, Neft Daşlan xalqımıza çox lazımdır, hər cəhətdən onun ömrünü uzatmalıyıq: həm texniki, həm də sosial, intellektual, mədəni, mənəvi-etik və s. baxımdan onu qorumalıyıq. Məlumdur ki, Neft Daşlannda tikilən bəzi obyektlər dənizin fiziki, kimyəvi və küləyin təsiri nəzərə alınaraq, layihəyə görə 25-30 ilə hesablanır, sonra isə istismara yaramadığından istehsalatdan silinir. Neftçi Qurban 1980-ci ildə neftqazsənaye» Birliyinin rəisi təyin edildik-dən sonra öz cəsarətli ideyalarını həyata keçirməyə başladı. Qurban Abasovun neft sənayesindeki ən böyük, şərəfli, tarixi xidmətlərin¬dən biri də məşhur «Günəşli» yatağının kəşfiy¬yatının, abadlaşdınlmasmın, işlənməsinin təşkilidir. O, bu yatağın mənimsənilməsinin bütün mərhələlərində işlərə bilavasitə rəhbər¬lik etmişdir. Neftçi Qurban yatağın abadlaşdı¬rılması zamanı Xəzərdə ilk dəfə istifadə olun¬muş bütün elmi-texniki təkliflərin tətbiqi üçün bütün məsuliyyəti öz üzərinə götürürdü: monoblok tipli dayaq bloklarının inşası, onların üzmə üsulu ilə böyük su tutumlu barjda nəqli, üst tikililərin sənaye üsulu ilə sahildə hazırlanması; «Günəşli» yatağında inşa olunmuş 14 dəniz stasionar platformasından on biri Neftçi Qurbanın bilavasitə rəhbərliyi ilə inşa olunub. Bunlardan 8 Ne-li platforma dənizin 14? m də¬rinliyində inşa olunmuşdur. Bu da Xəzər dənizi üçün hələlik rekord dərinlikdir. Göstərilən platformalardan 200-ə qədər quyu qazılmışdır. İndiki «Günəşli» yatağı hər gün 15-16 min ton neft hasil edərək, respublikada hasil olunan neftin 65%-ni, qazın isə 60%-ni verir. Maraqlı bir faktı qeyd etmək istəyirəm ki, bütün bu göstəriciləri həyata keçirmək üçün Qurban Abasov 200-dən çox müşavirə keçirmişdir. Həmçinin «Azəri», «Çıraq», «Kəpəz» kimi yataqların kəşfi, Neft Daşlan ilə Dübəndi arasında diametri 377 mm olan 64 km-lik və diametri 500 mm olan 64 km-lik 2 sualtı neft xəttinin çəkilişi, Neft Daşlarında dünyada ana¬loqu olmayan 48000 Kvt gücündə qazturbinli istilik elektrostansiyası tikilməsi, «Bahar» yatağında neft və qazın yığılmasında optimal sxemin yaradılması və s. kimi yenilikləri sadalamaqla qurtarmır.

Qurban Abasov hələ sağlığında özünə neftçilərin, onu yaxından tanıyanların qəlbində mənəvi abidə ucaltmış və iftixar hissi ilə ürəklərə köçmüşdür. O, nəinki zirvələrə ucalmaq, həm də bu zirvədə dayanmaq nümunəsini mə¬harətlə göstərə bilmişdi. Qurban Abasov bir sıra görkəmli elm və istehsalat xadimləri ilə dostluq və işgüzar əla¬qələri saxlayırdı, o cümlədən A.X.Mirzəcanzadə, S.A.Vezirov, S.A.Orucov, Ə.C.Əmirov, Ə.B.Süleymanov, B.M.Məmmədov, B.Ə.Hacıyev, F.İ.Səmədov, X.B.Yusifzadə, N.K.Baybakov, P.P.Quluzadə, N.X.Babayev və b. ilə.

Haqqında[redaktə | əsas redaktə]

Mən özüm ömrümün 47 ilini Neft Daşların¬da işləmişəm, orada çalışan «nəhəng» insan¬larla çiyin-çiyinə dəniz fırtınalarına sinə gərmişəm. Bu insanların arasında, geniş mənada, bəşəri dəyərlərə arxalanan böyük şəxsiyyətlər olub. Onlardan biri Qurban Abasov idi. O, özünə hakimliyin ifadəsi olan xarakter sahibi kimi özünü sübut edə bilmişdi. F.Dostoyevski deyirdi ki, insan xarakteri yalnız müs¬təsna hallarda, qeyri-adi şəraitdə tam üzə çıxır. Dənizin təlatümlü anlarında insan xarakterini sərt sınağa çəkən «amansız cəllad» olduğuna, zənnimcə, heç kəs şübhə etməz. Neçə-neçə mərd insan ömrü qurban gedib dəniz dalğala¬rında, fırtınalar ağuşunda. Dəniz mənim üçün mübarizə rəmzi olub, dənizə qalib gəlməyi bacaranlar isə əsl qəhrəmanlardır. Neft Daşlan insan xarakterini bütün çılpaqlığı ilə ən sərt sınağa çəkən məkandır. Dəniz cuşa gələndə insan təbiətinin bütün qaranlıq nöqtələrinə işıq salır, onun bütün güclü və zəif cəhətlərini olduğu kimi üzə çıxanr.

Mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

Ölkə qarşısında böyük xidmətlərihə görə Qurban Abasov SSRİ Dövlət mükafatı laureatı, SSRİ-nin fəxri neftçisi, Sosialist Əməyi Qəh¬rəmanı, Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı lau¬reatı, Azərbaycan SSR-in əməkdar mühəndisi fəxri adlarına layiq görülmüş, 2 dəfə Lenin, «Qırmızı Əmək bayrağı», «Oktyabr İnqilabı» və «Şöhrət» ordenləri ilə təltif olunmuşdur. Qurban Abasov Sovet İKP-nin 22, 24, 25 və 27-ci qurultaylarının nümayəndəsi, AKP MK-mn üzvü, Asiya və Afrika ölkələri Həm¬rəylik Komitəsi Rəyasət Heyətinin üzvü ol¬muşdur. 0,4 dəfə SSRİ Ali Sovetinin və 4 də¬fə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. Tale onun da yolunun üstünə dünyanın ən- gəllikləri elə-belə çıxarmırdı. Onu həyatın ən çətin sınaqlarından keçirirdi. Bir tərəfdə şöh¬rət, digər tərəfdə kədər. Görünür, tale Neftçi Qurbanın simasında böyük bir Şəxsiyyət, bö¬yük bir İnsan yaratmaq istəmişdi. Yaratdı da. Yeganə oğlu Oqtay ADNA-m bitirib. Neft Daşlan Qazma İdarəsinin rəisi işləyib. Dəniz neftçiləri arasında böyük hörmətə malik olub. ADNA-mn aspiranturasını bitirib. Dissertasiya müdafiə edərək texnika elmləri namizədi alimlik dərəcəsi adına layiq görülüb. Bir sıra elmi məqalənin, ixtiraların müəllifidir. Çox təəssüf ki, cavan ikən dünyasım dəyişib. Neftçi Qurban öz həyatım yaşayıb getdi. Böyük bir işıq, bütöv bir Yaxşı kişi kimi işıqdan işığa keçdi və Nur olaraq dünyadan köçdü. Şərəfli ömür yolu keçmiş, gənc nəsillərin parlaq və nümunəvi həyat məktəbinə Çevril¬miş, xalqını, vətənini ürəkdən sevən, əsl və¬təndaş, məşhur neftçi Qurban Abasovun əziz xatirəsi qəlbimizdə əbədi yaşayacaqdır.[3]

"Neft Daşları" dəniz yatağının kəşfi və mənimsənilməsinə görə 1951-ci ildə Abbasov Q.A. SSRİ Dövlət Mükafatı, 1972-ci ildə isə maili quyuların qazılmasına görə Azərbaycanın Dövlət Mükafatına layiq görülmüşdür. Neft və qaz sənayesində əldə etdiyi böyük nailiyyətlərə görə o, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, həmçinin "Azərbaycanın neft ustası", "SSRİ Əməkdar neftçisi", "Azərbaycanın əməkdar mühəndisi" adlarına layiq görülmüşdür. Ölkə qarşısında böyük xidmətlərinə görə SSRİ-nin fəxri neftçisi, 2 dəfə Lenin, Qırmızı Əmək Bayrağı, "Şərəf Nişanı", "Oktyabr İnqilabı" ordenləri və medalları ilə təltif edilmişdir. Neftçi Qurban özünün dənizdəki iş fəaliyyətinin 50 illik yubileyini qeyd edərkən Azərbaycanın ən yüksək mükafatını – Şöhrət ordenini alan ilk neftçi olmuşdur.

Xatirəsi[redaktə | əsas redaktə]

  • Azərbaycan xalqı öz əfsanəvi qəhrəmanın adını əbədiləşdirmək üçün üzən krana "Neftçi Qurban" adı vermişdir.
  • Lökbatan qəsəbəsində onun adını Mədəniyyət sarayı, küçə, məktəb, körpü daşıyır. Bayıl qəsəbəsində adına küçə var
  • Tələbə və aspirantlar üçün "Neftçi Qurban" təqaüdü təsis edilmişdir.
  • Neftçi Qurban (film, 1970)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. ABBASOV QURBAN ABBASQULU OĞLU
  2. Qurban Abbasqulu oğlu Abbasov
  3. Bayram Bayramov. Neft Daşları - tufanlar qoynunda həyat