Qustav Holst

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Qustav holst (ing. Gustav Holst; 21 sentyabr,1874 Böyük Britaniya) — ingiltərəli klassik musiqi bəstəkarı.

Gustav Holst.jpg

Haqqında[redaktə | əsas redaktə]

Uşaqlıqdan fiziki məhdudiyyətləri olan Qustav’ın gözləri zəif görsə də, heç kəs onun eynək taxmalı olduğuna diqqət yetirməmişdi, necə ki, bronxial astması olmasına baxmayaraq ailəsi tərəfindən laqeyd münasibət nəticəsində o da məcburi ev işlərinə cəlb edilmişdi. Pianino ifaçısı olmaq istəyi sağ qol əzələsində sinir iltihabına görə baş tutmadı və skripka ilə məşqlərə nifrət etməsi də məhz arzusuna əks olması idi. 1892-ci ildə iki pərdəli “Lendsdaun qalası” operattası onu, növbəti ildən xor ənənəsini daha yaxşı öyrənə biləcəyi və orqançı kimi işlədiyi Kotsvold kəndinə gətirir (1893). Trombon alətilə musiqini orkestral mahiyyətdə qavramağa çalışan Holst, atasının da maddi dəstəyilə Kral Musiqi Kollecində təhsil almağa başlayır və professional bəstəkarlığa atdığı ilk addımlarda digərlərilə rahatlıqla ünsiyyət qursa da, qənaətcilliyinə görə, nə siqaret çəkir, nə də içki içir, əksinə, vegeterian qidalanmaya üstünlük verir.

1895-ci ildə yazılan və heç vaxt səhnələnməyəcək olan “Ləğv etmə” operasından sonra bir ömür sürəcək dostu ilə tanış olur bəstəkarımız, Ralf V. Uilyams’la; onunla Uolt Uitman‘ın poeziyası, Bernard Şou‘nun mühazirələri və Uilyam Morris‘in (“Kotsvold” simfoniyası ithaf olunub, 1900) sosialist fikirlərini müzakirə edir, ən əsası bəstələrini bir-birlərilə bölüşürlər. Bu dövr həm də Qustav’ın hind fəlsəfəsi və sanskrit ədəbiyyatına olan düşkünlüyü ilə yadda qalır; nəticə olaraq 1899-cu ildə başlayıb 1906-cı ildə bitirdiyi “Sita” operası Ramayana eposuna əsaslanırdı. Quraqlıqla mübarizə aparan İndra allahının canlı portretini yaradan eyniadlı simfonik poemanın bitimindən (1903) iki il öncə Qustav Holst, gözəl soprano İzobel Harrison ilə evlənir…

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

İzobel’in surətlərini çıxardığı bəstələrinin nəşriyyatçılar tərəfindən geri qaytarılması ilə keçən səmərəsiz günlərdən sonra Xammersmitdəki Müqəddəs Pol adına Qızlar Məktəbində Musiqi Direktorluğu vəzifəsinə gəlir. 1907-ci ildə “Somerset rapsodiyası”nı yazması, bir il əvvəl kompozisiya müsabiqəsindəki acı məğlubiyyətini unutmaq cəhdləri idi. Uzunmüddətli iş yorğunluğu və depressiyadan xilas olmaq üçün həkiminin səyahətə çıxmaq məsləhətini Əlcəzair səhralarında velosiped sürməklə yerinə yetirir; rəngarəng təbiət yeni əsər üçün ilham mənbəyi olur: “Beni Mora”. İngiltərəyə qayıdışında 30 dəqiqədən bir qədər çox davam edən “Savitri” adlı opera üzərində işləməyə başlayır. 1908-1912-ci illər Qustav’ın sanskrit mətnlərlə işləməyinin ən pik ərəfələridir.

1911-ci ilin yayında işlədiyi Morli Kollecdə məşhur ingilis bəstəkarı Henri Pursel‘in “Gözəl Kraliça” adlı əsərinin performansına rəhbərlik edir. 1912-ci ildə “Carçı bulud” adlı xor işinin müvəffəqiyyətsizliyilə həvəsdən düşür və İspaniyaya, “Planetlər” ideyasının yaranma yerinə, istirahətə yollanır. Sonrakı aylarda həm müəllimlik, həm də bəstəkarlığa davam edən Qustav, Tüdorlar dövrü ingilis bəstəkarları ilə maraqlanmağa başlayır. İlk Dünya müharibəsinin başlanması zamanı (sağlamlığına görə hərbiyə qəbul olunmur) Uolt Uitman’ın “İki veteran üçün dəfn nəğməsi”nə musiqi bəstələyir; 3 il sonra dirijorluğunu edəcəyi “İsanın himni”ni (1917) yazır və nəhayət uğur qazanır. 1919-cu ildə yenə Uitman’dan “Ölümə ağı”nı işləyir. 1923-cü ildə orkestral məşq zamanı platformadan yıxılaraq başından aldığı kontuziya uzun müddət bəstəkarın həyatını normal keçirməsinə imkan vermir…

Amerikaya səfəri[redaktə | əsas redaktə]

Dəvət üzərinə getdiyi Miçiqan, Amerikada olarkən, eniqmatik süjet xəttinə görə birmənalı qarşılanmayan”Mükəmməl səfeh” operası öz ölkəsində səhnələşdirilir. Əsəb sisteminin pozulması ilə kütlədən uzaqlaşmağa çalışan Qustav, alqış səslərindən belə hürkməyə başlayır; gecələr yuxusuz qalan bəstəkar, urban həyatından maksimum kənarlaşır. 1925-ci ildə “Xoral simfoniya”nın uğursuzluğu; 1926-cı ildə Liverpul və Qlazqo Universitetlərində mühazirələr və ardınca “İlin səhəri” baletinin müvəffəqiyyəti. 1928-ci ildə premyerası baş tutan “Eqdon süpürgəsi” isə dinləyicilərin zövqünü oxşamasa da, Qustav indiyə qədər yaratdığı ən gözəl şeyin bu olduğunu deyir… 1929-cu ildə “Arzu şəhəri”nin premyerası anşlaqla keçsə də, Qustav Holst çox kədərli hiss edir. Qızının dediyinə görə atası konsertin son nömrəsi olan Şubert‘in kvintetindən sonra, “…təkcə musiqimi yox, həyatımı da itirdim. Nəyə görə nisbətən şən və yumor dolu şeylər yazmadım? Yalnız məzmunsuz və darıxdırıcı…” deyə gileylənir. 1932-ci ildə Harvard Universitetində mühazirələr təşkil edir. Qustav Holts 1934-cü ilin yaz vaxtlarında, həzm sistemində yaranmış xoranın əməliyyatından iki gün sonra vəfat edir. Bəstəkarın ölümündən sonra əsərlərinin dünya səhnələrində arxa plana keçməsi müşahidə olunur, yalnız birindən başqa, “Planetlər”… Qustav Holst “Planetlər”i 1914-cü ildə yazmağa başlamışdı. İlk olaraq “Mars”, arxasınca “Venera”, “Yupiter”, “Saturn”, “Uran”, “Neptun” 1915-ci ildə, “Merkuri” isə 1916-cı ildə tamamlandı. 7 hissədən ibarət olan süita, hər biri digərindən astroloji xarakter baxımından fərqlənən göy cisimlərindən ibarətdir; Qustav əsərinin ayrı-ayrılıqda deyil, bütünlüklə ifasının önəmini dəfələrlə vurğulamışdı. Emosiyaların çulğulaşdığı notlar hisslərin dəqiq ifadəsidir…