Qvardiya ölür, lakin təslim olmur!

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
General Pyer Kambronn.1816-cı ilin miniatürası. Sifətinin sol tərəfində Vaterloo döyüşündə aldığı yaranın izləri bilinir.

“Qvardiya ölür, lakin təslim olmur!” (fr. La Garde meurt mais ne se rend pas!) – Fransa İmperator qvardiyasının (Birinci Fransa İmperiyası ) I piyada polkunun komandiri olan Pyer Kambronn tərəfindən söylənilmiş məşhur ifadə. Hesab olunur ki, bu ifadə 1815 -ci il 18 iyun tarixində baş vermiş Vaterloo döyüşündə ingilislərin təslim olmaq təklifinə cavab olaraq söylənilmişdir.

İfadənin tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax: Vaterloo döyüşü

1815 -ci il 20 mart tarixində Napoleon Bonapart ona sadiq qalan tərəfdaşı Kambronnu divizyon generalı rütbəsini vermək istəyəndə, o bu vəzifədən ciddi şəkildə imtina etmişdir. Onda 13 aprel tarixində imperator ona İmperator Qvardiyasının I piyada polkunun komandiri vəzifənə yenidən qaytarır. Məhz bu polkla o tarixə düşmüşdür. Lakin bəzi mənbələr onu səhvən diviziya komandiri adlandırırlar. 1815-ci il 18 iyun gününün sonunda fransızların Hebxart Leberext fon Blüxerin başçılığı altında olan Prussiya ordusu yürüşünün taleyi artıq həll olunmuşdur. Kambronn hər tərəfdən düşmən qüvvələri ilə əhatə olunduqdan sonra o, düşmənin təslim olmaq təklifinə kəsinliklə imtina etmiş və öz polkunun II batalyonu üçün kare tikdirir. İngilis toplarının və batalyon silahlarının zapalmları ilə fransız qoşunu demək olar tamamilə məhv edilir. Kambronn özü başından güllə yarası almış və huşsuz şəkildə əsir götürülmüşdür.

Əfsanəvi ifadəyə çevrilmiş bu ifadə ilk dəfə döyüşdən bir həftə sonra 1815-ci il 24 iyun tarixində Journal général de France qəzetində « La garde impérial meurt et ne se rend pas» (“İmperator qvardiyası ölür, lakin təslim olmur” ) kimi çap olunmuşdur.

Kambronn özü isə ani anda məşhurlaşan ifadəsi haqda artıq əsir olarkən öyrənmişdir. O digər zabitlərlə ünsiyyət zamanı onun belə bir cavabı xatırlamadığını bildirmişdir. Onun sözlərinə görə yaxınlaşan ingilislər fransızca "Təslim olun, qrenaderlər, təslim olun !" ("Rendez-vous, grenadiers, rendez-vous!") qışqırırmışlar. Bu zaman o, onlara qvardiya haqda yox, “başqa bir şey” haqda cavab verdiyini bildirmişdir. Bununla yanaşı o, yaxınlaşan düşmənin çıxırtısına cavab verdiyini, həmçinin könüllü şəkildə əsir düşməyə hazırlaşmadığını heç vaxt təkzib etməmişdir.

1848-ci ildə Kambronnun anadan olduğu Nant şəhərində ucaldılmış heykəli. Postamentində məşhur “Qvardiya ölür, lakin təslim olmur!" ifadəsi yazılmışdır.

1830 -ci ildə Nant da təşkil olunmuş banketdə Kmabronn məşhur ifadə haqda suala belə cavab vermişdir: “Mən daha az möhtəşəm sayılanı söyləmişdim, lakin ola bilsin ki, əsgəri enerjisi ilə söylənildiyindən belə alınmışdır.”

Sonralar fransız jurnalistləri şəxsi araşdırmalar aparmış və bu ifadənin Journal général de France qəzetində eyniadlı məqalənin müəllifi olan Balizon de Rujmon tərəfindən uydurulduğu qərarına gəlmişdilər. Lakin o, bu məqaləyə başlıq haqda heçnə uydurmadığını bildirmişdir. Buna baxmayaraq, ifadə fransız ordusunun cəsarətliliyini göstərici kimi işlədilməyə başlanılmışdır.

Bu ifadənin yayılmasında Nikol Şarle nin populyar litoqrafiyaları, xüsusən də « Vaterloo qrenaderi » litoqrafiyası çox böyük rol oynamışdır. Kambronnun şəxsi fikirləri artıq heç kimi maraqlandırmırdı və 1848 -ci ildə ona qoyulmuş abidədə məşhur “Qvardiya ölür, lakin təslim olmur! » «La garde meurt et ne se rend pas» yazılmışdır. Abidənin açılışından sonra general Klod-Etyen Mişel in oğulların məhkəməyə bildirmişdilər ki, məhz bu sözlər onun atasına məxsusdur. Buna görə bir sıra şahidlərin olduğunu da bildirmişdilər. Onların atası Klod-Etyen Mişel « köhnə qvardiyanın » diviziyasına komandanlıq etmiş və Vaterloo döyüşündə həlak olmuşdur. Lakin 1848 -ci ildə araşdırmaların aparılmasına yol verilməmişdir.

1862 -ci ildə Viktor Hüqo nun məşhur "Səfillər" romanı çap olunur. Bu romanında Hüqo Kambronn və onun işlətdiyi ifadə haqda qısaca qeyd etmişdir. Romanın çap edilməsindən sonra I Napoleon dövrünə olan maraq daha da gücləndi. Həmin ildə general Mişelin oğulları yenidən bu ifadənin onların atalarına məxsusluğu haqda iddia qaldırırlar. Aparılan araşdırmalar zamanı Fransanın şimalında yerləşən Vik kəndində Antuan Delo adlı keçmiş Napoleon qvardiyaçısı tapılır. 1862 -ci il 30 iyun tarixində Lill prefekti tərəfindən dəvət olunmuş marşal Patris de Mak-Maqon , general Messia və polkovnik Borel kimi şəxslərin şahid qismində iştirak etdiyi sorğu zamanı Delo döyüş günü Kambronnun «Qvardiya ölür, lakin təslim olmur » ifadəsini bir neçə dəfə işlətdiyini təsdiq etmişdir.

XX əsr də Kambronnun sözləri barədə məsələ iki əsas səbəbdən yenə qaldırılmışdır. Birinci olaraq, general Mişelin davamçıları və xələfləri davamlı olaraq bu sözlərin onların babalarına məxsus olduğunu iddia edirlər. İkincisi isə Kambronnun qəhrəmanlığının və bütün situasiyanın şübhə altına qoyulmasıdır. Belə iddia olunur ki, Kambronn heç nə söyləməmiş, sadəcə ingilislərə təslim olmuşdur.