Rəşid bəy İsmayılov

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Rəşid bəy İsmayılov
Rəşid bəy Əsəd bəy oğlu İsmayılov
Rəşid bəy İsmayılov.jpg
Doğum tarixi
Doğum yeri İrəvan şəhəri
Vəfat tarixi
Vəfat yeri Arxangelsk vilayəti
Fəaliyyəti publisist

İsmayılov Rəşid bəy Əsədbəy oğlu (1877, İrəvan1942, Bakı) – Azərbaycan pedaqoqu, publisisti, ədibi, tarixçisi, ictimai və dövlət xadimi. Kərim bəy İsmayılovun qardaşı

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

  • Rəşid bəy Əsəd oğlu İsmayılov 1877-ci ildə İrəvanda çarizm dövrünün keçmiş məmuru, nüfuzulu bəy ailəsində anadan olub.
  • İrəvan müəllimlər seminariyasını bitirib.
  • Ailəsi sonradan Nuxa şəhərinə (Şəkiyə) köçmüşdür.
  • 1902-1906-cı illərdə isə Tiflisdə yaşayıb. R.İsmayılovun fəlsəfi dünyagörüşünün formalaşmasında sıx bağlı olduğu Tiflis ədəbi-ictimai mühiti böyük rol oynayıb.
  • 1905-ci ildə İrəvan müəllimlər seminariyasını bitirəndən sonra Tehrana yola düşür və 1917-ci ilə qədər orada yaşayır.
  • 1915-ci ildə Rəşid bəy Tver prokuroru Dmitri Trubetskinin qızı ilə evlənir. Bu evlilik onun bank işindən qovulması, qaldığı mənzilin əlindən alınması ilə nəticələnir. Bu hadisədən sonra öz məktəbini açmışdır.
  • 1917-ci ildə Bakıya qayıdır və 1926-cı ilə qədər burada yaşayır.
  • 1928-1930-cu illərdə Tiflisdə yaşayır.
  • 1938-ci ildə repressiyaya məruz qalır və 1942-ci ildə naməlum şəraitdə Arxangelsk vilayətinin Solovetski islah əmək düşərgəsində vəfat edir.
  • Ölümündən sonra 1962-ci ildə bəraət alır. [1]

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

  • 1903-cü ildə "Şərqi-Rus" qəzetində fəaliyyətə başlamışdır. Bu fəaliyyəti ona Cəlil Məmmədquluzadə, Məhəmməd ağa Şahtaxtinski, Əhməd bəy Ağayev (Ağaoğlu), Ömər Faiq Nemanzadə, Əlimərdan bəy Topçubaşov kimi görkəmli simalarla tanış olmaq imkanı verir.
  • "Şərqi-Rus" qəzeti bağlandıqdan sonra "Novaya obazreniya" qəzetində işləyir və "Müsəlman həyatı", "Yaxın Şərq" şöbələrinə rəhbərlik edir.
  • "Sankt-Peterburqskiye vedomosti" qəzetində də məqalələr dərc etdirir. Bəzi arxiv materiallarına görə R.İsmayılov bu qəzetin də əməkdaşı olub.
  • Bir ildən çox müddətdə o "Tifliskiy listok" qəzetində işləyir. Bu müddət ərzində geniş proqramlı "Təzə zaman" (Novaya vremya) qəzetini nəşr etdirməyi düşünür. Bu məqsədlə o 1905-ci il 3 may tarixində Qafqaz canişininə Azərbaycan əhalisinin doğma dildə dövrü mətbuata ehtiyacı olması məzmununda müraciət ünvanlayır. Lakin, 19 may tarixində Qafqaz canişinin dəftərxanasının senzura komitəsi R.İsmayılovun ictimai-siyasi baxışları haqqında yetərli məlumat olmamasını əsas gətirərək bu müraciətə rədd cavabı verir.
  • 1906-1916-cı illərdə Tehranda rus progimnaziyasının direktoru işləyir.
  • O eyni zamanda Tehranda Rus bankının mühasibinin köməkçisi vəzifəsini icra edir.
  • 1908-1912-ci illərdə İranda Rusiya Maliyyə Nazirliyinin nümayəndəsinin katibi olur.
  • İranda olduğu müddətdə fars dilini və xəttatlıq sənətini öyrənir. O, eyni zamanda türk və fransız dillərini də öyrənir, tez-tez bu dillərdə yazaraq tərcümələr edir.
  • 1918-ci ildə "Hümmət" təşkilatına üzv olur. Həmin ildə təhqiqat komissiyasında əvvəlcə müavin, daha sonra da təmsilçi vəzifəsinə təyin edilir.
  • Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qurulduqdan sonra dövlət quruculuğunda fəal şəkildə iştirak edir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Nazirlər Şurasında məsul vəzifə tutur. 1919-cu ildə Fətəli xan Xoysakinin baş nazirliyi dövründə dəftərxana rəisi işləyir.
  • Araz-Türk respublikasının parlament üzvü idi. Naxçıvana erməni təcavüzündəb zərər görən insanlara pul paylanılması üçün göndərilən nümayəndə heyəti tərkibində o da vardı.
  • Cümhuriyyətin süqutundan sonra Bakıdakı 18 nömrəli məktəbdə tarix müəllimi işləmişdir.
  • 1920-ci ildə Azərbaycanın bolşeviklər tərəfindən işğalından sonra inqilabi tribunalın nümayəndəsi də təyin edilib.
  • 1922-ci ildə yad element kimi partiya sıralarından uzaqlaşdırılır.
  • 1928-ci ildən 1930-cu ilə qədər Tiflisdə yaşayır. Burada Kənd Təsərrüfatı bankının inspektoru işləyir.
  • 1934-cü ildə "zərərli şəxs" kimi həbs edilir, lakin 6 aylıq məhkumluq həyatından sonra azad edilir.
  • 1935-1937-ci illərdə Xəzər Dəniz Gəmiçiliyində müxtəlif vəzifələrdə işləyir. 1937-ci ildə isə Bakı şəhərində Voroşilov rayonunda 1 saylı məktəbdə rus dili müəllimi işləyir. [1]

Repressiya illəri[redaktə | əsas redaktə]

  • 13 sentyabr 13 sentyar tarixində xarici kəşfiyyat agenti kimi "əksinqilabçı milliyyətçi təşkilat"da iştirakda təqsirləndirilərək həbs edilir. O Moskvaya göndərilərək bir müddət Butirski həbsxanasında saxlanılır.
  • R.İsmayılov 15 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmiş və minlərlə müsavatçı sırasında Solovetski düşərgəsinə göndərilmişdir.[1]

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Avropa rəsmi-adəti, Tiflis. 1903, 26 s.
  • Müxtəsər Qafqaz tarixi və Zaqafqaziyada zühur edən məşhur türk ədib və şairlərin müxtəsər tərcümeyi-halları. Tiflis, 1904, 51 s.
  • Qafqazın qısa tarixi və Azərbaycan tatarlarının ədəbiyyatı. Tiflis, 1916
  • Azərbaycan tarixi. Bakı, 1923 (ərəb əlifbası ilə).

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 3 Керимова Т.С. Из истории Национальной Академии наук Азербайджана. Баку: Тахсил, 2005, с. 400-403