Rəşid bəy İsmayılov

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Rəşid bəy İsmayılov
Rəşid bəy İsmayılov.jpg
Doğum tarixi 1877(1877-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri İrəvan şəhəri
Vəfat tarixi 1942(1942-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri Arxangelsk vilayəti
Fəaliyyəti publisist

İsmayılov Rəşid bəy Əsədbəy oğlu (1877, İrəvan1942, Bakı) – Azərbaycan pedaqoqu, publisisti, ədibi, tarixçisi, ictimai və dövlət xadimi. Kərim bəy İsmayılovun qardaşı

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

  • Rəşid bəy Əsəd oğlu İsmayılov 1877-ci ildə İrəvanda çarizm dövrünün keçmiş məmuru, nüfuzulu bəy ailəsində anadan olub.
  • İrəvan müəllimlər seminariyasını bitirib.
  • Ailəsi sonradan Nuxa şəhərinə (Şəkiyə) köçmüşdür.
  • 1902-1906-cı illərdə isə Tiflisdə yaşayıb. R.İsmayılovun fəlsəfi dünyagörüşünün formalaşmasında sıx bağlı olduğu Tiflis ədəbi-ictimai mühiti böyük rol oynayıb.
  • 1905-ci ildə İrəvan müəllimlər seminariyasını bitirəndən sonra Tehrana yola düşür və 1917-ci ilə qədər orada yaşayır.
  • 1915-ci ildə Rəşid bəy Tver prokuroru Dmitri Trubetskinin qızı ilə evlənir. Bu evlilik onun bank işindən qovulması, qaldığı mənzilin əlindən alınması ilə nəticələnir. Bu hadisədən sonra öz məktəbini açmışdır.
  • 1917-ci ildə Bakıya qayıdır və 1926-cı ilə qədər burada yaşayır.
  • 1928-1930-cu illərdə Tiflisdə yaşayır.
  • 1938-ci ildə repressiyaya məruz qalır və 1942-ci ildə naməlum şəraitdə Arxangelsk vilayətinin Solovetski islah əmək düşərgəsində vəfat edir.
  • Ölümündən sonra 1962-ci ildə bəraət alır. [1]

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

  • 1903-cü ildə "Şərqi-Rus" qəzetində fəaliyyətə başlamışdır. Bu fəaliyyəti ona Cəlil Məmmədquluzadə, Məhəmməd ağa Şahtaxtinski, Əhməd bəy Ağayev (Ağaoğlu), Ömər Faiq Nemanzadə, Əlimərdan bəy Topçubaşov kimi görkəmli simalarla tanış olmaq imkanı verir.
  • "Şərqi-Rus" qəzeti bağlandıqdan sonra "Novaya obazreniya" qəzetində işləyir və "Müsəlman həyatı", "Yaxın Şərq" şöbələrinə rəhbərlik edir.
  • "Sankt-Peterburqskiye vedomosti" qəzetində də məqalələr dərc etdirir. Bəzi arxiv materiallarına görə R.İsmayılov bu qəzetin də əməkdaşı olub.
  • Bir ildən çox müddətdə o "Tifliskiy listok" qəzetində işləyir. Bu müddət ərzində geniş proqramlı "Təzə zaman" (Novaya vremya) qəzetini nəşr etdirməyi düşünür. Bu məqsədlə o 1905-ci il 3 may tarixində Qafqaz canişininə Azərbaycan əhalisinin doğma dildə dövrü mətbuata ehtiyacı olması məzmununda müraciət ünvanlayır. Lakin, 19 may tarixində Qafqaz canişinin dəftərxanasının senzura komitəsi R.İsmayılovun ictimai-siyasi baxışları haqqında yetərli məlumat olmamasını əsas gətirərək bu müraciətə rədd cavabı verir.
  • 1906-1916-cı illərdə Tehranda rus progimnaziyasının direktoru işləyir.
  • O eyni zamanda Tehranda Rus bankının mühasibinin köməkçisi vəzifəsini icra edir.
  • 1908-1912-ci illərdə İranda Rusiya Maliyyə Nazirliyinin nümayəndəsinin katibi olur.
  • İranda olduğu müddətdə fars dilini və xəttatlıq sənətini öyrənir. O, eyni zamanda türk və fransız dillərini də öyrənir, tez-tez bu dillərdə yazaraq tərcümələr edir.
  • 1918-ci ildə "Hümmət" təşkilatına üzv olur. Həmin ildə təhqiqat komissiyasında əvvəlcə müavin, daha sonra da təmsilçi vəzifəsinə təyin edilir.
  • Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qurulduqdan sonra dövlət quruculuğunda fəal şəkildə iştirak edir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Nazirlər Şurasında məsul vəzifə tutur. 1919-cu ildə Fətəli xan Xoysakinin baş nazirliyi dövründə dəftərxana rəisi işləyir.
  • Araz-Türk respublikasının parlament üzvü idi. Naxçıvana erməni təcavüzündəb zərər görən insanlara pul paylanılması üçün göndərilən nümayəndə heyəti tərkibində o da vardı.
  • Cümhuriyyətin süqutundan sonra Bakıdakı 18 nömrəli məktəbdə tarix müəllimi işləmişdir.
  • 1920-ci ildə Azərbaycanın bolşeviklər tərəfindən işğalından sonra inqilabi tribunalın nümayəndəsi də təyin edilib.
  • 1922-ci ildə yad element kimi partiya sıralarından uzaqlaşdırılır.
  • 1928-ci ildən 1930-cu ilə qədər Tiflisdə yaşayır. Burada Kənd Təsərrüfatı bankının inspektoru işləyir.
  • 1934-cü ildə "zərərli şəxs" kimi həbs edilir, lakin 6 aylıq məhkumluq həyatından sonra azad edilir.
  • 1935-1937-ci illərdə Xəzər Dəniz Gəmiçiliyində müxtəlif vəzifələrdə işləyir. 1937-ci ildə isə Bakı şəhərində Voroşilov rayonunda 1 saylı məktəbdə rus dili müəllimi işləyir. [1]

Repressiya illəri[redaktə | əsas redaktə]

  • 13 sentyabr 13 sentyar tarixində xarici kəşfiyyat agenti kimi "əksinqilabçı milliyyətçi təşkilat"da iştirakda təqsirləndirilərək həbs edilir. O Moskvaya göndərilərək bir müddət Butirski həbsxanasında saxlanılır.
  • R.İsmayılov 15 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmiş və minlərlə müsavatçı sırasında Solovetski düşərgəsinə göndərilmişdir.[1]

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Avropa rəsmi-adəti, Tiflis. 1903, 26 s.
  • Müxtəsər Qafqaz tarixi və Zaqafqaziyada zühur edən məşhur türk ədib və şairlərin müxtəsər tərcümeyi-halları. Tiflis, 1904, 51 s.
  • Qafqazın qısa tarixi və Azərbaycan tatarlarının ədəbiyyatı. Tiflis, 1916
  • Azərbaycan tarixi. Bakı, 1923 (ərəb əlifbası ilə).

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 3 Керимова Т.С. Из истории Национальной Академии наук Азербайджана. Баку: Тахсил, 2005, с. 400-403