Radiometeoroloji müşahidələr

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Radar antenası

Radiometeoroloji müşahidələrAzərbaycan Respublikasında atmosferdə baş verən hidrometeoroloji proseslərin və onlarla əlaqədar olan təhlükəli hidrometeoroloji hadisələrin radiometeoroloji müşahidələri Ağstafa, Göygöl, ŞamaxıŞəki Radiometeoroloji Stansiyalarındakı avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemləri - “AİS-MRL”lər vasitəsilə 250 km radiusda aparılır.[1] [2][3][4] [5]


Radiometeoroloji müşahidələrin tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanda radiometeoroloji müşahidələr 1967-ci ildən Azərbaycan Respublikasının Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində doluya qarşı mübarizə işlərinin aparılması üzrə Xankəndi Doluya Qarşı Mübarizə Dəstəsinin yaradılması ilə başlanılmışdır. 1968-ci ildə Şamaxı, 1972-ci ildə Göygöl, 1973-cü ildə Naxçıvan, 1974-cü ildə Füzuli, 1975-ci ildə Qazax-Tovuz, 1980-ci ildə Ağdərə, 1981-ci ildə İsmayıllı, 1982-ci ildə Zəngilan, 1984-cü ildə Tovuz, ŞəkiCulfa-Ordubad, 1987-ci ildə Şaumyankənd Doluya Qarşı Mübarizə Dəstələri yaradılmış və radiometeoroloji müşahidələr bu dəstələrdəki radar qurğuları vasitələri ilə də aparılmışdır. İlk illərdə bu məqsədlə hərbi təyinatlı (“DON”, “SON”, “Qrom” və s.) radiolokatorlardan istifadə edilmişdir. 1970-ci ildən başlayaraq radiometeoroloji müşahidələrin aparılmasında sırf meteoroloji müşahidə təyinatlı bir dalğalı (3,2 sm) “MRL-1” və “MRL-2” tipli, 1977-ci ildən isə iki dalğalı (3,2 sm və 10 sm) “MRL-5” tipli meteoroloji radiolokatorlardan istifadə olunmağa başlanılmışdır. Azərbaycanda fəaliyyət göstərmiş 13 (on üç) Doluya Qarşı Mübarizə üzrə Hərbiləşdirilmiş Dəstələrin hamısı “MRL-5” tipli meteoroloji radiolokatorlarla təmin edilmiş və istehsalata tətbiq edilmişdi. Füzuli, Zəngilan, AğdərəXankəndi Hərbiləşdirilmiş Dəstələrindəki meteoroloji radiolokatorlar Azərbaycanın Ermənistan tərəfindən işğal olunmuş ərazilərində qalmışdır. Şaumyan Hərbiləşdirilmiş Dəstəsindəki “MRL-5” tipli meteoroloji radiolokator ermənilər tərəfindən bütünlüklə məhv edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 may 2001-ci il tarixli fərmanı ilə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi və onun tərkibində Milli Hidrometeorologiya Departamenti yaradıldıqdan sonra 2002-ci ildə AğstafaŞamaxı, 2011-ci ildə Göygöl, 2012-ci ildə Şəki Radiometeoroloji Stansiyalarındakı «MRL-5» tipli meteoroloji radiolokatorlar əsaslı təmir edilmiş, avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemləri (“AİS-MRL”) quraşdırılaraq istifadəyə verilmişdir.[1][2][3][4] [5] [5]

Radiometeorologiyanın predmeti və metodu[redaktə | əsas redaktə]

Radiometeorologiyanın predmeti troposferdə baş verən hidrometeoroloji proseslərin və onlarla əlaqədar olan təhlükəli hava hadisələrinin öyrənilməsi, metodu - meteoroloji radiolokatorun köməyi ilə müxtəlif radiometeoroloji kəmiyyətlərin (istənilən hündürlükdə buludun və buludluğun üfüqi və şaquli kəsiklərinin, alt və üst sərhədlərinin, maksimal əksetdirmə qabiliyyətinin, hərəkət istiqamətinin və sürətinin, yağıntının intensivliyinin və miqdarının, dolunun ölçülərinin) ölçülməsi, həmçinin şimşək çaxan, yağış və dolu yağan ərazilərin və təhlükəli hava hadisələrinin (dolu, leysan, qar, şimşək, fırtına) müəyyən edilməsi və baş vermiş hidrometeoroloji proseslərin film şəklində (animasiya) göstərilməsidir.Fərdi kompüterdə yerüstü hədəflərin fonunda, fəzanın seçilmiş istənilən nöqtəsində buludluğun parametrləri ölçülür. Buludluğun (buludların) radioəkslərinin istənilən hündürlükdə üfüqi, istənilən istiqamətdə isə şaqüli kəsiklərinin, maksimal əksetmənin, buludluğun (buludların) radioəkslərinin aşağı və yuxarı sərhədlərinin, yağıntının intensivliyinin və miqdarının sahələrinin; təhlükəli hava hadisələrinin (dolu, şimşək, qasırğa, leysan, qar) xəritələri təsvir edilir; buludluğun (buludların) yerdəyişməsinin istiqaməti və sürəti, buludluğun (buludların) parametrlərinin zamana görə dəyişməsinin qrafiki təsvir edilir; yuxarıda sadalanan bütün xəritələrin zamana görə dəyişmələri videofilm şəklində göstərilir; radiometeoroloji müşahidə məlumatları sənədləşdirilir və arxivləşdirilir; radiometeoroloji müşahidə məlumatları, o cümlədən də dolu proseslərinə fəal təsir işləri aparıldıqda fəal təsir materialları rəngli (və ya ağ-qara) printer vasitəsilə çap edilir; buludlara fəal təsir işləri aparılarkən qorunan və ona yaxın ərazilərdə sistem avtomatik olaraq «Növbətçilik» rejimindən fasiləsiz müşahidə rejiminə keçir.[1][2][3][4] [5]

Radiometeoroloji müşahidə məlumatlarının tətbiq sahələri[redaktə | əsas redaktə]

Radiometeoroloji müşahidə məlumatlarından qısamüddətli hava proqnozlarının hazırlanmasında, hərbi və mülki aviasiyanın, kənd təsərrüfatının müxtəlif sahələrinin, hidrometeorologiya üzrə Beynəlxalq Təşkilatların meteoroloji məlumatlarla təmin olunmasında, seldaşqınların proqnozlaşdırılmasında, hava şəraitinə müdaxilə və doluya qarşı mübarizə, süni yağış yağdırəlması və yağıntının miqdarının artırılması işlərində istifadə edilir.[1][2][3][4] [5]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Radiometeoroloji stansiyaların məlumatları

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Radiometeoroloji Müşahidələr
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Абшаев М.Т. Бурцев И.И. и др. «Руководство по применению радиолокаторов МРЛ-4, МРЛ-5, МРЛ-6 в системе градозащиты», Лениниград Гидрометеоиздат 1980, 230 стр.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Абшаев М.Т. «Автоматизированная система получения, обработки и передачи радиолокационной информации АСУ-МРЛ. Руководства по эксплуатации АСУ-МРЛ» г.Нальчик, 2000 г., 47 стр.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Qasımov R.Ə. «Radiometeoroloji təlimat», Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Milli Hidrometeorologiya Departamentinin Radiometeoroloji (MRL-5) və Aeroloji Rəsədxanası. Bakı şəhəri, 2007-ci il, 48 səh.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 RADİOMETEOROLOJİ MÜŞAHİDƏLƏR