Ram Mohan Roy

Ram Mohan Roy
Ram Mohan Roy
	benq. রামমোহন রায়
Doğum tarixi	22 may 1772
Doğum yeri	Benqal prezidentliyi[d], Ost-Hind şirkətinin administrasiyası altında olan Hindistan, Britaniya imperiyası;
Vəfat tarixi	27 sentyabr 1833 (61 yaşında)
Vəfat yeri	Bristol, İngiltərə, Böyük Britaniya və İrlandiya Birləşmiş Krallığı;
Vəfat səbəbi	qızdırma
Dəfn yeri	İngiltərə;
Fəaliyyəti	filosof, yazıçı, tərcüməçi
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Raca Ram Mohan Roy (22 may 1772^[1]^[2], Benqal prezidentliyi^[d], Britaniya imperiyası – 27 sentyabr 1833^[1]^[2], Bristol) — 1828-ci ildə Brahmo Sabhanın (daha sonra Brahmo Samac kimi tanınan sosial-dini islahat hərəkatının öncülü) təsisçilərindən biri olan hindistanlı islahatçı və yazıçı. O, tez-tez "Hind intibahının atası" titulu ilə yad edilir.^[4] "Raca" titulu isə ona Moğol imperatoru II Əkbər (hakimiyyət illəri: 1806–1837) tərəfindən verilmişdir.

Ram Mohan Royun ictimai islahatçı kimi yaratdığı təsir dairəsi siyasət, dövlət idarəçiliyi, təhsil və din kimi bir çox sahədə özünü göstərmişdir. O, Sati adəti və uşaq nikahları təcrübəsini ləğv etmək istiqamətindəki səyləri ilə tanınırdı.^[5]

Roy Benqal dili haqqında yazılmış ilk hərtərəfli qrammatika kitabı olan "Gaudiya Vyakaran"ın müəllifi idi. Bundan əlavə, Fars, Ərəb, Yunan, Latın və İngilis dilləri ilə yanaşı, Benqal və Sanskrit dillərini də mükəmməl bilən, öz hindu dini ilə bərabər xristianlıq və islam haqqında da dərin biliyə malik olan Roy, ingilislər və onların dini inancları, eləcə də bu dinin Hindistan kontekstindəki yeri haqqında ingiliscə yazılı şərh verən ilk hindli olmuşdur.^[6]

Həyatı

Ram Mohan Roy, Moğol hakimiyyətinə yaxın olan Mürşidabadın Benqal regionundakı bir kənddə, ortodoks Brahmanizm inancına sahib bir ailənin övladı olaraq dünyaya gəlmişdir.^[7] Patna şəhərində islami elmlərin tədris olunduğu bir mədrəsədəki təhsili vasitəsilə Fars və Ərəb dillərini mükəmməl səviyyədə öyrənmişdir. Məhz bu mədrəsə təhsili zamanı Aristotel və Evklidə aid bir çox əsərin ərəbcə tərcüməsini oxuyub tədqiq etmək imkanı əldə etmişdir.

Daha sonra Bənarəs şəhərində Sanskrit və İngilis dillərində təhsil almışdır. 1803-cü ildən 1814-cü ilə qədər Britaniya Ost-Hind Şirkətində Böyük Britaniyanın xidmətində vergi məmuru kimi fəaliyyət göstərmiş və buradakı rəhbəri vasitəsilə İngilis ədəbiyyatı ilə tanış olmuşdur.

1814-cü ildən sonra o zamana qədər yığıb qənaət etdiyi vəsaitlə peşəkar fəaliyyətini dayandıraraq dini və sosial elmləri dərindən tədqiq etməyə yönəlmişdir; bu yolla cəmiyyətdə gördüyü bəzi yanlış düşüncələri islah etməyə səy göstərmişdir. Daim ingiliscə qəzetlər oxuduğundan Avropada baş verən hadisələri də yaxından izləyirdi. Moğol imperatorunun elçisi kimi 1831-ci ildə İngiltərəyə getmiş və bundan qısa müddət əvvəl hökmdarlara məxsus "Raca" titulunu almışdır. Fəaliyyətində müvəffəqiyyətli olsa da, 1833-cü ildə İngiltərədə xəstələnərək vəfat etmişdir.

Əhəmiyyəti

Ram Mohan Roy cəmiyyətdə gördüyü xurafatlara əsaslanan bəzi mühüm sosial problemlərə qarşı nümunəvi yazılar qələmə almışdır. Hindistanın o dövrdə böyük bir hissəsində yayılmış dul qadınların ölmüş həyat yoldaşları ilə birlikdə yandırılması (Sati), uşaqların məcburi ərə verilməsi, kasta sistemi və bütlərə/təsvirlərə pərəstiş dərəcəsində sitayiş edilməsinə qarşı dinc və müvəffəqiyyətli yollarla ömrü boyu mübarizə aparmışdır. O, bu mübarizədə daha modern təhsil sistemini və şəxsi müşahidələrinin nəticəsi olaraq İngiltərədə tətbiq olunan liberal demokratiya ideyasını nümunəvi model kimi müdafiə etmişdir. Onun səmimi səyləri və elmi mübarizəsi sayəsində 1829-cu ildə dul qadınların vəfat etmiş həyat yoldaşları ilə birlikdə yandırılması adəti o dövrdə İngiltərə idarəçiliyində olan Britaniya Hindistanı tərəfindən qadağan edilmişdir. Ram Mohan Roy həmçinin tarixdə Hind dilində jurnallar/qəzetlər nəşr edən ilk şəxs unvanına sahibdir.^[8]

İstinadlar

1 2 3 4 Ram Mohun Roy (ing.). // Encyclopædia Britannica. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).
1 2 3 4 Ram Mohan Roy (alm.). // Brockhaus Enzyklopädie. F.A. Brockhaus. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).
↑ Ram Mohan Roy (ing.). // Encyclopædia Britannica.
↑ "Raja Ram Mohan Roy: Google doodle remembers the father of 'Indian Renaissance'". Indian Express. 22.05.2018. 15.08.2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.06.2018.
↑ Priya Soman. "Raja Ram Mohan and the Abolition of Sati System in India" (PDF). International Journal of Humanities, Art and Social Studies. 1 (2): 75–82. 12.07.2018 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 25.08.2018.
↑ Kim Knott. Hinduizm (türk). Ceylan Ertung tərəfindən tərcümə olunub. Dost Kitabevi. 2017. 103–104. ISBN 978-975-298-591-9.
↑ Karel Werner. "Dermot Killingley: Rammohun Roy in Hindu and Christian tradition: The Teape lectures 1990. xii, 181 pp, Newcastle upon Tyne: Grevatt & Grevatt, 1993. £32.50 (paper £17.50)". Bulletin of the School of Oriental and African Studies (ingilis). 57 (2). 01.06.1994: 407–407. doi:10.1017/s0041977x00025313. ISSN 0041-977X.
↑ Richard L. Park. "The Indian Heritage. By Humayun Kabir. Bombay: Asia Publishing House, third (rev. and enl.) ed., 1955. xi, 170. $1.10. - Hindu Society at Cross Roads. By K. M. Panikkar. Bombay: Asia Publishing House, 1955. 102. $.95". The Journal of Asian Studies (ingilis). 16 (3). 01.05.1957: 462–464. doi:10.2307/2941258. ISSN 0021-9118.

Xarici keçidlər

Vikianbarda Ram Mohan Roy ilə əlaqəli mediafayllar var.

Vikisitatda Ram Mohan Roy ilə əlaqədar sitatlar var.

Vikimənbədə Ram Mohan Roy ilə əlaqəli mətnlər var.

Əsərləri və ya müəllifi olduğu işlər: Ram Mohan Roy İnternet arxivində

[_21b6c793aef34a7c-1] 1 2 3 4 Ram Mohun Roy (ing.). // Encyclopædia Britannica. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).

[_04a761ab4cf748b6-2] 1 2 3 4 Ram Mohan Roy (alm.). // Brockhaus Enzyklopädie. F.A. Brockhaus. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).

[_3a7bf61f3e3bd383-3] Ram Mohan Roy (ing.). // Encyclopædia Britannica.

[4] "Raja Ram Mohan Roy: Google doodle remembers the father of 'Indian Renaissance'". Indian Express. 22.05.2018. 15.08.2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.06.2018.

[:2-5] Priya Soman. "Raja Ram Mohan and the Abolition of Sati System in India" (PDF). International Journal of Humanities, Art and Social Studies. 1 (2): 75–82. 12.07.2018 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 25.08.2018.

[6] Kim Knott. Hinduizm (türk). Ceylan Ertung tərəfindən tərcümə olunub. Dost Kitabevi. 2017. 103–104. ISBN 978-975-298-591-9.

[7] Karel Werner. "Dermot Killingley: Rammohun Roy in Hindu and Christian tradition: The Teape lectures 1990. xii, 181 pp, Newcastle upon Tyne: Grevatt & Grevatt, 1993. £32.50 (paper £17.50)". Bulletin of the School of Oriental and African Studies (ingilis). 57 (2). 01.06.1994: 407–407. doi:10.1017/s0041977x00025313. ISSN 0041-977X.

[8] Richard L. Park. "The Indian Heritage. By Humayun Kabir. Bombay: Asia Publishing House, third (rev. and enl.) ed., 1955. xi, 170. $1.10. - Hindu Society at Cross Roads. By K. M. Panikkar. Bombay: Asia Publishing House, 1955. 102. $.95". The Journal of Asian Studies (ingilis). 16 (3). 01.05.1957: 462–464. doi:10.2307/2941258. ISSN 0021-9118.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]