Ramanuca

Ramanuca
Ramanuca
Doğum tarixi	XI əsr[…]
Vəfat tarixi	XII əsr[…]
Fəaliyyəti	ilahiyyatçı, filosof, şair
Fəaliyyət illəri	1018–1137
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Ramanuca (hind. रामानुज; XI əsr^[1]^[2]^[…] – XII əsr^[1]^[2]^[…]) — Hindistan din islahatçısı, filosofu, hinduizm qusu və vayşnava məktəbinin "Şri-sampradaya" qolunun banisi olan açarya. Ramanuca hind fəlsəfəsində "vişişta-advayta vedanta" (məhdudlaşdırılmış qeyri-dualizm vedantası) adlanan məktəbin əsasını qoymuşdur. Ramanucanın fəlsəfəsi Upanişadlar, "Bhaqavat Gita" və "Brahma-sutralar"ın təlimlərini sistemləşdirməyə yönəlmiş yaradıcı və konstruktiv bir cəhddir. Onun əsas xidməti Monizm və Teizm fəlsəfələrinin kəskin tərəflərini yumşaldaraq onları uzlaşdırmasından ibarətdir.^[3]^[4]

Həyatı

Erkən illəri və təhsili

Ramanuca təqribən 1017-ci ildə Cənubi Hindistanın müasir Tamilnad ştatı ərazisində yerləşən Şriperumbudur kəndində, ortodoks tamil brahmanı ailəsində dünyaya gəlmişdir. O, uşaq yaşlarından etibarən qeyri-adi yaddaşı və iti zəkası ilə həmyaşıdlarından fərqlənirdi. Atasının vəfatından sonra ailəsi ilə bərabər dövrün ən böyük elmi və dini mərkəzlərindən biri hesab olunan Kançipuram şəhərinə köçmüşdür.^[5]

Kançipuramda gənc Ramanuca o dövrün məşhur qeyri-dualist (Sankara fəlsəfəsinin ardıcılı) filosofu Yadavaprakaşanın yanında təhsil almağa başlamışdır. Lakin çox keçmədən müəllim ilə gənc şagird arasında Upanişadlar mətnlərinin təfsiri mövzusunda ciddi fikir ayrılıqları yaranmışdır. Yadavaprakaşa mütləq varlığı (Brahmanı) keyfiyyətsiz və şəxssiz (Nirquna) hesab etdiyi halda, Ramanuca Upanişadlarda təsvir olunan Allahın şəxsi keyfiyyətlərə malik (Saquna) və mərhəmət dolu bir Varlıq olduğunu müdafiə edirdi. Aralarındakı fəlsəfi münaqişə elə bir həddə çatır ki, rəvayətlərə görə, Yadavaprakaşa öz nüfuzuna xələl gəlməməsi üçün Ramanucanı öldürmək qərarına gəlir, lakin gənc mütəfəkkir bu sui-qəsddən möcüzəvi şəkildə xilas ola bilir.^[6]

Şri-Sranqama köçməsi və mənəvi xələfliyi

Yadavaprakaşadan ayrıldıqdan sonra Ramanuca mənəvi axtarışlarını davam etdirmişdir. O dövrdə Şri-Sranqam məbədinin rəhbəri və vayşnavizmin böyük ustadı olan Yamunaçarya gənc Ramanucanın sorağını eşidib onu özünə xələf təyin etmək istəyir. Lakin Ramanuca Şri-Sranqama çatdıqda Yamunaçarya artıq vəfat etmişdi. Əfsanəyə görə, Yamunaçaryanın cənazəsi qarşısında dayanarkən Ramanuca ustadın bükülmüş üç barmağını görür. O, bunun mənəvi bir mesaj olduğunu başa düşür və ustadın ruhu qarşısında üç mühüm vədi yerinə yetirəcəyinə and içir:

İnsanları vayşnavizm mənəviyyatına yönəltmək və onları xilas etmək;
Brahma-sutralar fəlsəfəsinə Şri-Bhaşya adlı fundamental bir təfsir yazmaq;
Böyük hind müqəddəslərinin və dastanlarının adlarını əbədiləşdirmək.

Bu anddan sonra Yamunaçaryanın barmaqları möcüzəvi şəkildə açılır və Ramanuca rəsmən məktəbin mənəvi lideri kimi qəbul olunur.^[7]

Sannyasa və sosial islahatçılığı

Ramanuca gənc yaşlarında evlənmiş olsa da, ailə həyatı onun tamamilə mənəviyyata yönəlməsinə imkan vermirdi. Həyat yoldaşının kastalararası fərqlərə həddindən artıq əhəmiyyət verməsi və aşağı kastadan olan insanlara qarşı soyuq münasibəti Ramanucanın dünyagörüşünə tamamilə zidd idi. Nəticədə, o, ailə həyatını sonlandıraraq sannyasa (dünyadan əl çəkmək andı) qəbul edir və rahib həyatı sürməyə başlayır.^[8]

Ramanuca vayşnavizm tarixində həm də böyük sosial islahatçı kimi tanınır. O dövrdə məbədlərə daxil olması qadağan edilən və cəmiyyət tərəfindən "toxunulmaz" sayılan aşağı kasta nümayəndələrinin hüquqlarını müdafiə edir, onlara mənəvi qapıları açırdı. O, "Allah qarşısında hamı bərabərdir" ideyasını yayaraq minlərlə insanı öz ətrafında birləşdirmişdir.

Sürgün illəri və vəfatı

Ömrünün sonrakı illərində Şiva dininə (Şayvizm) mənsub olan və digər cərəyanlara qarşı dözümsüzlük nümayiş etdirən Çola sülaləsinin hökmdarı I Kulotunqa tərəfindən təqiblərə məruz qalan Ramanuca Şri-Sranqamı tərk etmək məcburiyyətində qalmışdır. O, qonşu Hoysala krallığına sığınır. Burada yerli hökmdar Bittidevanı öz təliminə cəlb edərək regionda fəal dini-fəlsəfi yaradıcılıq işləri aparır, Melukote məbədini inşa etdirir.

Təqiblər səngidikdən sonra yenidən Şri-Sranqama qayıdan böyük mütəfəkkir ömrünün qalan hissəsini burada fəlsəfi əsərlər yazmağa və şagirdlər yetişdirməyə həsr etmişdir. O, təqribən 1137-ci ildə Şri-Sranqamda vəfat etmişdir. Onun cismi bu gün də Şri Ranqanathasvami məbədində xüsusi mumiyalanmış şəkildə hifz edilib saxlanılır və ziyarət edilir.^[9]

Fəlsəfi təlimi

Vişişta-advayta fəlsəfəsi

Ramanucanın fəlsəfi sistemi hind düşüncə tarixində "vişişta-advayta" (sanskr. विशिष्टाद्वैत; hərfi mənası: atributiv qeyri-dualizm və ya məhdudlaşdırılmış dualizm) adlanır. Ramanuca bu təlimlə Sankara tərəfindən irəli sürülən və dünyanı tamamilə əsassız bir xəyal (maya) hesab edən klassik "advayta-vedanta" monizmini tənqid edirdi. Sankaranın fəlsəfəsində mütləq varlıq olan Brahmanın heç bir keyfiyyəti yoxdur (Nirquna) və fərdi ruh ilə Allah tamamilə eynidir. Ramanuca isə mütləq varlığın keyfiyyətlərə sahib olduğunu (Saquna) və real xüsusiyyətlər daşıdığını müdafiə edirdi.^[10]

Ramanuca reallığı üç fundamental başlanğıcın vəhdəti kimi qəbul edirdi (Tattva-traya):

İşvara (Allah / Brahman) — mütləq mənəvi hökmdar, kainatın həm maddi, həm də səmərəli (yaradıcı) səbəbi;
Çit (Fərdi ruhlar / Atman) — dərk edən, şüurlu və əbədi olan fərdi varlıqlar;
Açit (Maddə / Prakriti) — şüursuz, dəyişkən və maddi olan fiziki kainat.

Bu təlimə görə, fərdi ruhlar (çit) və maddi dünya (açit) müstəqil mövcudluğa malik deyillər. Onlar Allahın (İşvaranın) "bədəni" (şarira) və ya onun ayrılmaz atributları (vişeşana) rolunu oynayırlar. Necə ki, bir insanın bədəni onun ruhuna tabedir və onun bir hissəsidir, eyni şəkildə kainat və ruhlar da Allaha tabedir və onunla vəhdət təşkil edir. Buna görə fəlsəfə "qeyri-dualist" (vahid olan) adlanır, lakin bu vəhdət daxili fərqliliklərlə "məhdudlaşdırılmışdır" (vişişta).^[11]

Allah anlayışı

Sankaranın şəxssiz mütləq varlıq ideyasından fərqli olaraq, Ramanuca üçün Allah ali fərdi mənəvi Şəxsiyyətdir və o, Vişnu (və ya Narayana) ilə eyniləşdirilir. Allah sonsuz gözəlliyin, sevginin, mərhəmətin, ədalətin və qüdrətin mənbəyidir. O, yalnız dünyanı yaradan uzaq bir varlıq deyil, həm də hər bir canlının qəlbində yaşayan mənəvi dostdur. Ramanuca qeyd edirdi ki, Allah insanlara olan sevgisindən dolayı məbədlərdəki heykəllərdə (arça) və öz ilahi təcəssümlərində (Avatar) asanlıqla əlçatan olur.^[12]

Azadlıq və xilas (Mokşa) yolu

Ramanuca fəlsəfəsində azadlığa (Mokşa) çatmağın yeganə yolu intellektual idrak (Cnyana) deyil, Allaha duyulan sonsuz sevgi, sədaqət və mənəvi sığınmadır (bhakti və prapatti).

Bhakti — Allahı davamlı, sevgi dolu bir şəkildə meditasiya vasitəyilə xatırlamaqdır. Bu, sadəcə quru bir bilik deyil, daxili bir səmimiyyətdir.
Prapatti (və ya Şaranaqati) — özünü tamamilə və qeyd-şərtsiz Allahın mərhəmətinə təslim etməkdir. Bu yol kastasından, cinsindən və savadından asılı olmayaraq hər bir kəs üçün açıqdır.

Sankaradan fərqli olaraq, Ramanuca iddia edirdi ki, ruh mokşaya çatdıqdan sonra öz fərdi mövcudluğunu itirib Allahın içində tamamilə əriyib yox olmur. Azadlığa qovuşan ruh öz fərdi şüurunu hifz edib saxlayır və əbədi olaraq Allahın hüzurunda (Vaykuntha aləmində) onunla sevgi dolu mənəvi münasibətdə yaşayır. Ruh Allah ilə keyfiyyət baxımından eyniləşsə də, kainatı yaratmaq və idarə etmək kimi ilahi səlahiyyətlərə sahib olmur, sadəcə onun ilahi fərəhini paylaşır.^[13]

İstinadlar

1 2 3 4 Hart M. S. Ramanuja // Qutenberq layihəsi (ing.). Project Gutenberg Literary Archive Foundation, 1971.
1 2 3 4 Swartz A. Rāmānuja // Open Library (ing.). 2007.
↑ Carman, John Braisted. The Theology of Rāmānuja: An Essay in Interreligious Understanding (ingilis). New Haven: Yale University Press. 1974. 24-37. ISBN 978-0-300-01662-8.
↑ Bartley, C. J. The Theology of Rāmānuja: Realism and Religion (ingilis). London: RoutledgeCurzon. 2002. 1–15. ISBN 978-0-7007-1459-9.
↑ Tapasyananda, Swami. Sri Ramanuja: His Life and Teachings (ingilis). Madras: Sri Ramakrishna Math. 1990. 12–25. ISBN 978-81-7120-112-9.
↑ Sampatkumaran, M. R. The Life of Ramanuja (ingilis). Bombay: Ananthacharya Indological Research Institute. 1980. 44–58. ISBN 978-0-8364-1110-2.
↑ Govindacharya, Alkondavilli. The Life of Râmânujâchâryya: The Patrons of the Visistâdvaita (ingilis). Madras: S. Murthy & Co. 1906. 85–102. ISBN 978-1-164-53905-6.
↑ Lester, Robert C. Ramanuja on the Yoga (ingilis). Madras: Adyar Library and Research Centre. 1976. 33-47. ISBN 978-0-8356-7521-5.
↑ Ramanujachari, C. The Spiritual Heritage of Tyagaraja (ingilis). Madras: Ramakrishna Mission Students' Home. 1957. 109-115. ISBN 978-81-7120-127-3.
↑ Radhakrishnan, Sarvepalli. Indian Philosophy: Volume II (ingilis). London: George Allen & Unwin. 1929. 659–670. ISBN 978-0-19-569842-8.
↑ Srinivasachari, P. N. The Philosophy of Visisitadvaita (ingilis). Madras: Adyar Library and Research Centre. 1943. 112–130. ISBN 978-81-85141-15-2.
↑ Lipner, Julius J. The Face of Truth: A Study of Meaning and Metaphysics in the Vedāntic Theology of Rāmānuja (ingilis). Albany: State University of New York Press. 1986. 78-95. ISBN 978-0-88706-039-7.
↑ Carman, John Braisted. The Theology of Rāmānuja: An Essay in Interreligious Understanding (ingilis). New Haven: Yale University Press. 1974. 189-204. ISBN 978-0-300-01662-8.

Biblioqrafiya

Bartley, C. J. An introduction to Indian philosophy. London: Continuum. 2011. ISBN 978-1-84706-448-6.
C. J. Bartley. The Theology of Rāmānuja: Realism and Religion. Routledge. 2013. 1–4, 52–53, 79. ISBN 978-1-136-85306-7.
Bryant, Edwin. Krishna : A Sourcebook (Chapter 15 by Deepak Sarma). Oxford University Press. 2007. ISBN 978-0195148923.
Carman, John. The Theology of Rāmānuja: An essay in interreligious understanding. Yale University Press. 1974. ISBN 978-0300015218.
Carman, John B. Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God. Wm. B. Eerdmans Publishing. 1994. ISBN 978-0802806932.
Dasgupta, Surendranath. A history of Indian philosophy. Motilal Banarsidass Publisher. 1991. ISBN 9788120804081.
Dalal, Roshen. Hinduism: An Alphabetical Guide. Penguin Books India. 2011. ISBN 978-0-14-341421-6.
Jones, Constance; Ryan, James D., Encyclopedia of Hinduism, Infobase Publishing, 2006
Govindacharya, A. The Life of Rāmānuja: The Exponent of the Viśistâdvaita Philosophy. S. Murthy. 1906.
Grimes, John A., The Seven Great Untenables: Sapta-vidhā Anupapatti, Motilall Banarsidass, 1990
Mayeda, Sengaku. A thousand teachings : the Upadeśasāhasrī of Śaṅkara. Motilal Banarsidass. 2006. ISBN 978-81-208-2771-4.
Narasimhacharya, Madabhushini. Sri Ramanuja. New Delhi: Sahitya Akademi. 2004. ISBN 81-260-1833-X. OCLC 56904209.
Nicholson, Andrew J., Unifying Hinduism: Philosophy and Identity in Indian Intellectual History, Columbia University Press, 2010
Raman, Srilata. Reflections on the King of Ascetics (Yatirāja): Rāmānuja in the Devotional Poetry of Vedānta Deśika // Goodall, Dominic; Hatley, Shaman; Isaacson, Harunaga; Raman, Srilata (redaktorlar ). Śaivism and the Tantric Traditions: Essays in Honour of Alexis G.J.S. Sanderson. Gonda Indological Studies. 22. Leiden: Brill Publishers. 2020. 194–213. doi:10.1163/9789004432802_010. ISBN 978-90-04-43266-6.
Sharma, Chandradhar. A Critical Survey of Indian Philosophy. Motilal Banarsidass. 1994. ISBN 978-81-208-0365-7.
Stoker, Valerie. "Madhva (1238-1317)". Internet Encyclopedia of Philosophy. 2011. 12 oktyabr 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 fevral 2016.
Keith E. Yandell. Faith and Narrative. Oxford University Press. 2001. ISBN 978-0-19-535128-6.

Əlavə ədəbiyyat siyahısı

Ayyangar, S. Krishnaswami; Chariar, Rajagopala; Rangacharya, M. Sri Ramanujacharya: a Sketch of his Life and Times and his Philosophical System. G. A. Natesan & Co. 1911.
Devamani, B. S. The Religion of Rāmānuja: A Christian Appraisal. Christian Literature Society. 1990.
Duraisingh, Christopher. Toward an Indian-Christian Theology, Rāmānuja's Significance a Study of the Significance of Rāmānuja's Theological Hermeneutics for an Indian-Christian Understanding of the Relation Between God and All-else. Harvard University Press. 1979.
Lott, Eric J. God and the universe in the Vedāntic theology of Rāmānuja: a study in his use of the self-body analogy. Rāmānuja Research Society. 1976.
Raghavachar, S. S. Vedartha Sangraha. Advaita Ashrama. 2010. ISBN 978-81-7505-118-8.
Rao, T. A. Gopinatha. Sir Subrahmanya Ayyar Lectures on the History of Śrī Vaiṣṇavas^IAST. University of Madras, Government Press. 1923.
Sampatkumaran, M. R. The Gītābhāṣya^IAST of Rāmānuja. Bombay: Ananthacharya Indological Research Institute. 1985.
Sastri, K. A. Nilakanta. A History of South India: From Prehistoric Times to the Fall of Vijayanagar. Oxford University Press. 1955.
Sharma, Arvind. Viśiṣṭādvaita Vedānta^IAST: A study. Heritage Publishers. 1978.
Aiyengar, C. R. Srinivasa. The life and teachings of Sri Ramanujacharya. R. Venkateshwar. n.d.
Subramanian, T. N. "South Indian Temple Inscriptions". Madras Government Oriental Series, No. 157. 3 (2). 1957: 145–60.
Barua, Ankur. "God's Body at Work: Rāmānuja and Panentheism". International Journal of Hindu Studies. 14 (1). 2010: 1–30. doi:10.1007/s11407-010-9086-z.

Xarici keçidlər

Vikianbarda Ramanuca ilə əlaqəli mediafayllar var.

Vikisitatda Ramanuca ilə əlaqədar sitatlar var.

Bioqrafiyalar

Biography and works, The Internet encyclopaedia of Philosophy
Biography of Ramanuja, Sanskrit.org

Əsərlər

Rāmānuja Biography, Surendranath Dasgupta, 1940
Rāmānuja Literature, Surendranath Dasgupta, 1940
Bibliography of Ramanuja's works, Item 637 Arxivləşdirilib 13 noyabr 2021 at the Wayback Machine, Karl Potter, University of Washington
Sri Bhashya: Rāmānujacharya IAST's commentary on Vedanta Sutras, translated By George Thibaut (1904)
tərəfindən əsərlər Qutenberq layihəsində
Əsərləri və ya müəllifi olduğu işlər: Ramanuca İnternet arxivində

Digərləri

Ramanuja.org

[_a2dc4a476b66b11b-1] 1 2 3 4 Hart M. S. Ramanuja // Qutenberq layihəsi (ing.). Project Gutenberg Literary Archive Foundation, 1971.

[_36cc314bd2e11b66-2] 1 2 3 4 Swartz A. Rāmānuja // Open Library (ing.). 2007.

[3] Carman, John Braisted. The Theology of Rāmānuja: An Essay in Interreligious Understanding (ingilis). New Haven: Yale University Press. 1974. 24-37. ISBN 978-0-300-01662-8.

[4] Bartley, C. J. The Theology of Rāmānuja: Realism and Religion (ingilis). London: RoutledgeCurzon. 2002. 1–15. ISBN 978-0-7007-1459-9.

[5] Tapasyananda, Swami. Sri Ramanuja: His Life and Teachings (ingilis). Madras: Sri Ramakrishna Math. 1990. 12–25. ISBN 978-81-7120-112-9.

[6] Sampatkumaran, M. R. The Life of Ramanuja (ingilis). Bombay: Ananthacharya Indological Research Institute. 1980. 44–58. ISBN 978-0-8364-1110-2.

[7] Govindacharya, Alkondavilli. The Life of Râmânujâchâryya: The Patrons of the Visistâdvaita (ingilis). Madras: S. Murthy & Co. 1906. 85–102. ISBN 978-1-164-53905-6.

[8] Lester, Robert C. Ramanuja on the Yoga (ingilis). Madras: Adyar Library and Research Centre. 1976. 33-47. ISBN 978-0-8356-7521-5.

[9] Ramanujachari, C. The Spiritual Heritage of Tyagaraja (ingilis). Madras: Ramakrishna Mission Students' Home. 1957. 109-115. ISBN 978-81-7120-127-3.

[10] Radhakrishnan, Sarvepalli. Indian Philosophy: Volume II (ingilis). London: George Allen & Unwin. 1929. 659–670. ISBN 978-0-19-569842-8.

[11] Srinivasachari, P. N. The Philosophy of Visisitadvaita (ingilis). Madras: Adyar Library and Research Centre. 1943. 112–130. ISBN 978-81-85141-15-2.

[12] Lipner, Julius J. The Face of Truth: A Study of Meaning and Metaphysics in the Vedāntic Theology of Rāmānuja (ingilis). Albany: State University of New York Press. 1986. 78-95. ISBN 978-0-88706-039-7.

[13] Carman, John Braisted. The Theology of Rāmānuja: An Essay in Interreligious Understanding (ingilis). New Haven: Yale University Press. 1974. 189-204. ISBN 978-0-300-01662-8.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]