Redaktə sintezi

Redaktə sintezi, redaktə və ya redaksiyalama — yazılı məzmunun dərc olunmazdan əvvəl oxunaqlılığının artırılması, dil qaydaları və faktiki xətaların aradan qaldırılması prosesi.^[1] Bu işlə məşğul olan mütəxəssisə redaktor deyilir.

Müasir dövrdə bəzi redaktə əməliyyatları kompüter proqramları tərəfindən həyata keçirilir.^[2] Lakin proqram təminatı vasitəsilə edilən redaktə kifayət qədər məhduddur. Proqramlar orfoqrafik xətaların böyük hissəsini tapsa da, durğu işarələri və üslub xətalarının tam tənzimlənməsi yalnız peşəkar redaktor tərəfindən mümkündür. Bundan əlavə, mətndəki məna və ifadə pozuntularının düzəldilməsi üçün mətnin mütəxəssis redaktor tərəfindən oxunması zəruridir.

Nəşr olunmamış mətnin qrammatik qaydalara müvafiqliyinin təmin edilməsi və lazımi düzəlişlər edilərək çapa hazır vəziyyətə gətirilməsinə redaktə adı verilir. Redaktə prosesi üçün ilk növbədə mətnin ilkin variantı hazırlanmalıdır; çünki redaktə mətn yaratma deyil, mövcud mətnin təkmilləşdirilməsi işidir.^[3] Redaktənin məqsədi mətni ən yaxşı hala gətirməkdir. Bu prosesdə mətnin mahiyyəti (özü) dəyişmədən yalnız ondakı qüsurlar aradan qaldırılır.

Redaktənin növləri

Redaktə prosesi mətnin növündən və hədəf kütləsindən asılı olaraq bir neçə istiqamətdə aparılır:

Ədəbi redaktə: Bədii əsərlərin üslub və estetik baxımdan təkmilləşdirilməsi;
Elmi redaktə: Elmi mətnlərin terminologiya və faktiki dəqiqlik baxımından yoxlanılması;
Texniki redaktə: Mətnin standartlara və çap qaydalarına müvafiq formaya salınması.

Redaktə və üslub redaktəsi

Tez-tez bir-biri ilə qarışdırılsa da, redaktə və üslub redaktəsi fərqli anlayışlardır. Redaktə mətnin məzmunu, cümlə quruluşu və üslubu ilə məşğul olduğu halda, üslub redaktəsi (və ya korrektura) daha çox texniki xətaların (hərf səhvləri, durğu işarələri) sonuncu dəfə yoxlanılmasıdır.^[4]

İstinadlar

↑ "Redaksiyon Nedir, Tdk Sözlük Anlamı Ne Demek?". Milliyet (türk). 31 yanvar 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 aprel 2026.
↑ Sağlam, Musa Yaşar. "Bir Çevirmenin Gözünden Kaçanlar ve Editörün Önerileri". Bilig (türk) (69). 1 dekabr 2014: 221–238.
↑ "Redaksiyon nedir? Redaktör kimdir?" (türk). Akademik Redaksiyon. 13 iyul 2019. 17 oktyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 aprel 2026.
↑ Butcher, Judith. Butcher's Copy-editing (ingilis). Cambridge University Press. 2006.

[1] "Redaksiyon Nedir, Tdk Sözlük Anlamı Ne Demek?". Milliyet (türk). 31 yanvar 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 aprel 2026.

[saglam-2] Sağlam, Musa Yaşar. "Bir Çevirmenin Gözünden Kaçanlar ve Editörün Önerileri". Bilig (türk) (69). 1 dekabr 2014: 221–238.

[3] "Redaksiyon nedir? Redaktör kimdir?" (türk). Akademik Redaksiyon. 13 iyul 2019. 17 oktyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 aprel 2026.

[4] Butcher, Judith. Butcher's Copy-editing (ingilis). Cambridge University Press. 2006.

[1]

[2]

[3]

[4]