Reyhan İbrahimova

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox character.png
Reyhan İbrahimova
Reyhan Şöhlət qızı İbrahimova
Fotoqrafiya
Doğum tarixi 1954(1954-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic.svg Azərbaycan SSR, Bakı şəhəri
Vətəndaşlıq Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Elm sahəsi parazitologiya
İş yeri AMEA
Elmi dərəcəsi Biologiya üzrə fəlsəfə doktoru
Elmi vəzifəsi Böyük elmi işçi
Təhsiliali
MükafatlarıAMEA-nın fəxri fərmanı

Reyhan Şöhlət qızı İbrahimovaAMEA Zoologiya İnstitutu, biologiya elmləri doktoru, böyük elmi işçi.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Reyhan Şöhlət qızı İbrahimova 1954-cü ildə Bakı şəhərində sadə əməkçi ailəsində anadan olmuşdur. Reyhan İbrahimova 1971-ci ildə Bakı şəhəri 172 saylı orta məktəbi, 1978-ci ildə S.M.Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) Biologiya fakultəsini bitirmişdir. Axşam şöbəsində təhsil aldığından 1974-cü ildə AMEA Zoologiya İnstitutunun Helmintologiya laboratoriyasında laborant vəzifəsinə işə düzəlmişdir. 1994-cü ildə “Azərbaycanda ev pişiklərinin helmint faunası, onun ekoloji, epidemioloji, epizootoloji cəhətdən xarakterizə edilməsi” mövzusunda dissertasiya işini müdafiə edərək, biologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi adını almışdır. AMEA Zoologiya İnstitutu nəzdində fəaliyyət göstərən D.01.071 Dissertasiya elmi seminarının katibi, Azərbaycan Zooloqlar Cəmiyyətinin üzvüdür.

Elmi fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Elmi fəaliyyətinə AMEA Zoologiya İnstitutunun Helmintologiya laboratoriyasında əvvəlcə laborant, 1974-cü ildən kiçik elmi işçi, 1991-ci ildən elmi işçi, 1994-cü ildən hal-hazıra kimi isə böyük elmi işçi vəzifəsində çalışır. İşlədiyi bu müddət ərzində 5 laboratoriya mövzusunun, 2 təsərrüfat müqaviləli mövzuların icraçısı olmuşdur. Hazırlanmış tövsiyyələr müvafiq yerlərdə tətbiq olunmuşdur.

  • Trixosefalyoz və trixinellyoz törədicisinin insanda, vəhşi və ev heyvanlarında sahib-biotik spesifikliyinin öyrənilməsi” (1991-1995)
  • Abşeron və cənub-şərqi sərhəd rayonlarında ətyeyən heyvanların başlıca helmintozlarının törədicisinin ekoloji xüsusiyyətləri” (1996-2000)
  • Abşeron yarımadası və Xəzəryanı ərazilərdə vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların başlıca helmintlərinin növ müxtəlifliyi, onların ekosistemdə rolu və onlara qarşı profilaktik tədbirlərin hazırlanması” (2001-2005)
  • Şirvan coğrafi zonasında ev və vəhşi məməli heyvanların helmintləri, onların aralıq sahibləri, bəzi başlıca helmintoz törədicilərinin təbii ocaqlıqlarında sürünənlərin iştirakının öyrənilməsi” (2006-2008).
  • Şirvan zonasının cənub-şərq ərazilərində vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların helmintləri və onların yayılmasının öyrənilməsi” (2009-2010)
  • Lənkəran təbii vilayətində əhli ətyeyən heyvanların muasir helmintoloji vəziyyətinin qiymətləndirilməsi” (2011-2013).
  • Lənkəran təbii vilayətində vəhşi məməli heyvanların helmintlərinin növ tərkibi , insane və ev heyvanlarının başlıca helmintozlarla yoluxmasında onların rolu” (2014-2016).

Azərbaycan və xarici ölkələrdə keçirilmiş 12 elmi konfranslarda məqalələrlə çıxış etmişdir. R.Ş.İbrahimova vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların helmint faunası və faunanın formalaşmasına təsir edən amillərin öyrənilməsi üzrə elmi-tədqiqat işləri aparır. Bu istiqamətdə apardığı tədqiqat işi daim aktual olub, elmi yeniliyə və praktiki əhəmiyyətə malikdir. K.İ.Skryabinin tam helmintoloji yarma üsulu ilə vəhşi heyvanlarda 73 növ, əhli ətyeyən heyvanlarda isə növlər təkrar olunmaqla 62 növ helmint aşkar edilmişdir. İlk dəfə olaraq bu helmintlərdən tülküdə aşkar edilmiş Troglostrongylus brevior SSRİ faunası üçün qeyd edilmişdir. Vəhşi heyvanlarda aşkar edilmiş C. itatsinis, J.rossicum, T.laticollis. T.parenchimatosa, T.cervi, T.melesi; ev pişiklərində isə Ech. perfoliatus, Ph.fausti, D.latum, T.solium (larvae), D.skryabini, D.nolleri, A.tubaeforme, T.mystax, C.felis-cat i- Azərbaycan faunası üçün ilk dəfə qeyd edilmişdir. İlk dəfə olaraq, əhli ətyeyən heyvanlar-helmint faunasının tərkibinə daxil olmuş Pl.elegans, Ph.cordatum, T.parenchimatosa, T.laticollis, T.polyacantha, T.cervi, M.corti, M.patens, G.pulchrum, C.felis-cati, A.vasorum, A.strongylina növləri üçün yeni sahib hesab edilmişdir. Azərbaycanda ilk dəfə çaqqalın C.itatsinis üçün; tülkünün T.brevior üçün; sahibsiz itlərin T.mystax, A.strongylina üçün definitive sahib olması təsdiq edilmişdir. İlk dəfə olaraq Mingəçevir su anbarı ətrafında difillobatriozun ocaqlığı; Azərbaycanın digər müxtəlif iqlimə malik ərazilərində isə vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların başlıca helmintoz törədicilərinin-difilidioz, exinokokkoz, teniidioz, senuroz, alveokokkoz, trixinellyoz, toksokaroz, ankilostomatoz, dicofilyariozun təbii və sinantrop ocaqlığı müəyyən edilmişdir. İlk dəfə olaraq, təhlükəli helmintlərin təbiətdə dövr etməsində, insan və ev heyvanlarının yoluxdurulmasında vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların rolu müəyyən edilmişdir. İlk dəfə olaraq, helmint faunanın formalaşmasını, helmintlərin yayılmasını, ocaqlığın yaranması və saxlanmasını təmin edən 49 növ aralıq sahiblərinin (müxtəlif növ həşəratlar, gəmiricilər, sürünənlər, ilbizlər və s.) rolu müəyyən edilmişdir. Kənd təsərrüfatı heyvanlarına və insanlara keçən patogen helmintlərin “yoluxma mənbələri” və “yoluxdurma yolları” müəyyən edilərək aşkar edilmiş helmintlərdən 28 növün epizootoloji və epidemioloji əhəmiyyəti müəyyən edilmişdir. Başlıca helmintoz törədicilərinin yayılmasına, yaranmış ocaqlıqlara və epizootoloji, epidemioloji əhəmiyyət kəsb edən helmintlərə qarşı 6 bənddən ibarət profilaktik mübarizə tədbirləri hazırlanıb müvafiq yerlərə tətbiq ediləcəkdir. Hal-hazırda “Azərbaycanda başlıca helmintoz törədicilərinin yayılmasında əsas və aralıq sahiblərin rolu” mövzusunda doktorluq dissertasiya işi üzərində çalışır.

Mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

  • AMEA-nın fəxri fərmanı

Kitabları və monoqrafiyaları[redaktə | əsas redaktə]

Elmi əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

  1. R.Ş.İbrahimova. Azərbaycanda ev pişiklərinin helmint faunasının ekoloji və epidemioloji xarakteristikası. / İ.Ə.Sadıqov, M.Ş.Yolçuyev // Az.SSR EA-nın xəbərləri.B.e.ser, 1987,N-3,s.52-57
  2. R.Ş.İbrahimova. Dipilidioz. / M.Ş.Yolçuyev //, “Elm və həyat” jur., Bakı, 1988,N-9, s.28
  3. R.Ş.İbrahimova. Opistorxoz. / M.Ş.Yolçuyev //, “Elm və həyat” jur., Bakı,1990, N-5,s.42
  4. R.Ş.İbrahimova. Azərbaycan Respublikasında enli lentcə qurdun Diphyllobothrium latum (L;) Lühe ilk dəfə ev pişiyində tapılması. / M.Ş.Yolçuyev //, Az.SSR EA-nın xəbərləri. B.e.ser., 1993, N-1-3, səh. 41-44
  5. R.Ş.İbrahimova. Azərbaycanın Gəncə-Qazax zonasında T.Hydatigena Pallas yayılmasına və inkişafına temperaturun, nəmliyin, işiğın təsirinin öyrənilməsi. / İ.Ə.Sadıqov, M.Ş.Yolçuyev, Q.H.Fətəliyev //. Az.SSR EA-nın xəbərləri. b.e.ser.,N-1-3, 1993, s.87-94
  6. R.Ş.İbrahimova. Azərbaycanın Şirvan Dövlət qoruğunda ceyranın (Gazella subqutturoza Güld) helmintoloji vəziyyətinin öyrənilməsinə dair. / İ.Ə.Sadıqov, M.Ş.Yolçuyev, A.K.Ryabinin //, Az.SSR EA-nın xəbərləri, 1993, B.e.ser., N-4-6, s.101-107
  7. R.Ş.İbrahimova. Azərbaycanda ev pişiklərində toksokorların yayılması, onların epizootoloji və epidemioloji əhəmiyyəti. // Tezis, Az.Respublikası Dövlət Baytarlıq komitəsi, e/prakt. konf.tez. Bakı, 1995, s.82-83
  8. R.Ş.İbrahimova. Azərbaycanda ev pişiyində Taenia solium (larvae) sürfəsinin tapılmasına dair. / İ.Ə.Sadıqov, M.Ş.Yolçuyev//, Tezis “Heyvanlar aləminin öyrənilməsi və qorunması” akad. M.Ə.Musayevin an.olm.75 illiyinə həsr ol. e/k.mat, Bakı, Elm, 1997, s.102-103
  9. R.Ş.İbrahimova. Azərbaycanda ev pişiklərinin helmintlərinin epizootoloji və epidemioloji cəhətdən araşdırılması. / İ.Ə.Sadıqov, M.Ş.Yolçuyev //, “Azərbaycan baytarlığı” elmi nəzəri kutl.jurn, 1999, N-1, s.67-69
  10. R.Ş.İbrahimova. Ev pişiklərinin difillobotoriozu. / M.Ş.Yolçuyev //, “Elm” qəzeti, 1999, N 39-40, 29 dekabr, s.12
  11. R.Ş.İbrahimova. Vəhşi və əhli ətyeyən heyvanlarda trixinellyoz törədicisinin sahib-biotopik spesifikliyi. / İ.Ə.Sadıqov, M.Ş.Yolçuyev //, Az.SSR EA-nın Xəbərləri, b.e.ser., N 1-3, 2000, s.52-55
  12. R.Ş.İbrahimova. Askaridoz və onun yayılma qanunauyğunluqları. / M.Ş.Yolçuyev //, “Elm” qəzeti, 28 yanvar, 2000, N 3-4, s.15
  13. R.Ş.İbrahimova. Abşeron və cənub-şərqi həmsərhəd rayonlarında ətyeyən əhli heyvanların başlıca helmintoz törədicilərinin ekoloji xüsusiyyətləri. / İ.Ə.Sadıqov, M.Ş.Yolçuyev//, Akad. M.Ə.Musayevin 80 ilinə h/ol-ş “ XX əsrin sonunda heyvanlar aləminin öyr. və qor-sı” konf.mat., 2001, s.42-45
  14. R.Ş.İbrahimova. Azərbaycanda dipilidioz törədicisi D.caninum-un (L.,1758) ev pişiklərində yayılması və onun epidemioloji əhəmiyyəti. / M.Ş.Yolçuyev //, Kimya-biol-elm. və təhsilinin actual prob. ADPU-80 konf.mat.2001, s.42-45
  15. R.Ş.İbrahimova. Azərbaycanda ev pişiklərində geniş yayılmış helmintlərin ekoloji xüsusiyyətləri. Tezis. /M.Ş.Yolçuyev //, Akad.H.Əliyevin 95 illik yubileyinə h/ol-ş e/k-ın mat.2002, s.58-59
  16. R.Ş.İbrahimova. Sap qurdların insane orqanizminə təsiri. / M.Ş.Yolçuyev //, “Elm” qəz.N-37-38, 4
  17. R.Ş.İbrahimova. Azərbaycanda ev pişiklərinin helmint faunasına qidalanma və yaşayış sahələrinin təsiri. / M.Ş.Yolçuyev //, AMEA-nın xəbərləri, b.e.ser., N 1-2, 2003, s.62-65
  18. R.Ş.İbrahimova. Abşeronda sahibsiz itlərin helmint faunasına yaşayış sahələrinin təsirinin öyrənilməsi. / İ.Ə.Sadıqov, M.Ş.Yolçuyev //, Azər.Zooloqlar Cəmiyyətinin I qurultayının mat., Elm, 2003., s.126-129
  19. R.Ş.İbrahimova. Abşeron yarimadası və Xəzəryanı ərazilərdə vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların başlıca helmintoz törədicilərinin ekosistemdə rolu. / İ.Ə.Sadıqov, M.Ş.Yolçuyev, Q.H.Fətəliyev //, V.Axundov ad.ET Tibbi Profilaktika İnst-nun son 10 illik təcrübi fəaliyyətinin yekunlarına h/ol-ş e/k-ın məcmuəsi. Nasir nəşr. Bakı, 2004, s.218-220
  20. R.Ş.İbrahimova. Abşeron və Xəzəryanı ərazilərdə tülkünün (Vulpes vulpes L.., 1758) helmintlərinin növ müxtəlifliyinə təsir edən bəzi amillərin öyrənilməsi. / M.Ş.Yolçuyev, Q.H.Fətəliyev //, “Zoologiya İnstitutunun əsərləri” XXYIII cild, // Məqalələr toplusu, Bakı, Elm, 2006, s.272-278
  21. R.Ş.İbrahimova. Xəzəryanı ərazilərdə əhli ətyeyən heyvanların helmintlərinin və onların aralıq sahiblərinin ekosistemdə rolu. / M.Ş.Yolçuyev, T.İ.Budaqova // “Zoologiya İnstitutunun əsərləri” XXYIII cild, // Məqalələr toplusu, Bakı, Elm, 2006, s.905-911
  22. R.Ş.İbrahimova. Azərbaycanın Xəzəryanı ərazilərində çaqqalın helmintlərinin yayılmasının ekoloji xüsusiyyətləri . / M.Ş.Yolçuyev, Q.H.Fətəliyev //, Akad.H.Əliyevin anadan olmasının 100 illiyinə h/ol-ş “Akad.H.Əliyev və Azərbaycanda ekologiya elmi” e/prak. Konf.tezis.Bakı, “Çaşıoğlu”, 2007, s.277-278
  23. R.Ş.İbrahimova. Azərbaycanın Xəzəryanı ərazilərində qamış pişiyinin (Felis chaus G) helmintlərinin növ müxtəlifliyi. / M.Ş.Yolçuyev, Q.H.Fətəliyev//, Azər.Zooloqlar Cəmiyyətinin əsərləri, I cild, Bakı, Elm, 2008,s.77-80
  24. R.Ş.İbrahimova. Şirvan zonasında vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların helmintlərinin növ müxtəlifliyi, onların epizootoloji və epidemioloji rolu. / M.Ş.Yolçuyev, Q.H.Fətəliyev, A.A.Əzizova //. Azər.Zooloqlar Cəmiyyətinin əsərləri, I cild, Bakı, Elm, 2008, s189-193
  25. Оценка эпизоотологического и эпидемиологического положения гелъминтов домашних кошек в г. Баку. Биоразнообразие и экология паразитов наземных и водных ценозов.Мат.межд.н.кон посвяш.130 летию со дня рожд.акад. К.И.Скрябина. Москва, 2008, стр.139-141
  26. R.Ş.İbrahimova. Şirvan zonasında vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların helmintlərinin yayılmasında aralıq sahiblərin rolu. / M.Ş.Yolçuyev, Q.H.Fətəliyev // BDU-nun 90 illik yub-nə həsr olunmuş «Biologiyada elmi nailiyyətlər” mövzusunda elmi konf.mat.Bakı Universiteti nəşr. 2009, s.404-405
  27. R.Ş.İbrahimova. Şirvanın dağlıq ərazilərində vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların helmintlərinin növ müxtəlifliyinin öyrənilməsi. / M.Ş.Yolçuyev, Q.H.Fətəliyev//, Azər.Zooloqlar Cəmiyyətinin əsərləri, II cild,Bakı, Elm nəşr., 2010, s.230-233
  28. R.Ş.İbrahimova. Azərbaycanda azsaylı və nəsli kəsilməkdə olan vəhşi məməlilərin teniidiləri. / M.Ş.Yolçuyev, Q.H.Fətəliyev, A.A.Əzizova //, Azər.Zooloqlar Cəmiyyətinin əsərləri, II cild,Bakı, Elm nəşr., s.117-120
  29. R.Ş.İbrahimova. Şirvanın cənub-şərq ərazilərində vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların helmintlərinin növ tərkibinin öyrənilməsi. / M.Ş.Yolçuyev, Q.H.Fətəliyev // AMEA Zoologiya İnst-nun əsərləri XXIX cild, Bakı, Elm, 2011, s.295-300
  30. R.Ş.İbrahimova. Şirvanda vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların başlıca helmintoz törədicilərinin təbii və sinantrop ocaqlıqları. / Q.H.Fətəliyev, M.Ş.Yolçuyev //. AMEA-nın xəbərləri (biologiya elm) cild 66, N 3, Elm, 2011, s.132-136
  31. R.Ş.İbrahimova. Şirvan zonasında vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların helmintlərinin fəsil və yaş dinamikası. / M.Ş.Yolçuyev //. AMEA Zoologiya İnst-nun Əsərləri, cild 30, N2,2012, s.93-98
  32. Р.Ш.Ибрагимова. Влияние местообитания на гелъминтофауну диких и домашних плотоядных животных южного склона Болъшого Кавказа. / Г.Г.Фаталиев, М.Ш.Елчуев // Мат.за IX Межд.научн.практ.конф.» Настоящ.иссл. и разв.-2013, т.24, Биологии, София-Белград», ООД, 2013, стр.59-64
  33. R.Ş.İbrahimova. Lənkəran təbii vilayətində əhli ətyeyən heyvanların helmintfaunası və onun formalaşmasına təsir edən amillər. / M.Ş.Yolçuyev //. “AMEA Zoologiya İnstitutunun Əsərləri”, Bakı, Elm, Cild 31, 2013, N2, s.160-166
  34. R.Ş.İbrahimova. Lənkəran təbii vilayətində vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların helmint faunasına qidalanma sahələrinin təsiri. / M.Ş.Yolçuyev //. “AMEA Zoologiya İnstitutunun Əsərləri”, Bakı, Elm, Cild 32, 2014, N1, s.151-157
  35. Р.Ш.Ибрагимова. Влияние трофических факторов на гелъминтофауну и пути ееформирования у диких и домашних плотоядных животных в Азербайджане. / Г.Г.Фаталиев, М.Ш.Елчуев //. Научн.теоритеч.и практ.журн. Современный научный вестник Россия, сер.биологич.наук N31 (227), г.Белгород, 2014, стр.5-12
  36. Р.Ш.Ибрагимова. Влияние местообитания на гелъминтофауну диких и домашних плотоядных животных на терретории юго-восточного Ширвана. / М.Ш.Елчуев //. «Опалдын Фылым шаршысы» Уралъский наун. Вестник в Казахском Науч. Теор. И практ журн.г. Урал, 2014, стр.58-62
  37. R.Ş.İbrahimova. Azərbaycanda itkimilərin (Canidae) helmint faunasının müasir vəziyyəti. / Q.H.Fətəliyev //. “AMEA-nın Xəbərləri” biologiya və tibb elmləri jurnalı, 2015, N1, s.35-38
  38. R.Ş.İbrahimova. Lənkəran təbii vilayətində vəhşi heyvanlarda helmintlərin növ müxtəlifliyini yaradan amillər, onların epizootoloji və epidemioloji xüsusiyyətləri. // AMEA Zoologiya institutu əsərləri, Bakı 2015, cild 33, N-1, s.61-69
  39. R.Ş.İbrahimova. Azərbaycanda əhli ətyeyən heyvanların helmint faunası, onun epizootoloji və epidemioloji cəhətdən xarakterizə edilməsi. // AMEA Gəncə Xəbərləri, 2016, s.122-129.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]


Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]