Rinqelman effekti
Rinqelman effekti — qrupun ölçüsü artdıqca hər bir üzvün fərdi töhfəsinin azalması meylini ifadə edən sosial psixologiya anlayışıdır.[1] Effekt fransız mühəndisi Maksimilien Rinqelmanın işləri ilə əlaqələndirilir və qrup performansının fərdi səylərin sadə cəminə həmişə bərabər olmadığını göstərir.[2][3]
Tarixi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Rinqelmanın apardığı təcrübələrdə iştirakçılar kəndiri həm təkbaşına, həm də qrup halında dartmışdır. Nəticələr göstərmişdir ki, qrupun ümumi gücü artsa da, hər bir iştirakçının orta fərdi səyi qrup böyüdükcə azalır.[2] Bu nəticə sonradan qrup performansı və fərdi məsuliyyətlə bağlı sosial-psixoloji tədqiqatların əsas nümunələrindən biri kimi qəbul edilmişdir.[3]
İzahı
[redaktə | vikimətni redaktə et]Rinqelman effekti adətən iki əsas amillə izah olunur: koordinasiya itkisi və motivasiya itkisi. Koordinasiya itkisi qrup üzvlərinin eyni tapşırıq üzərində fəaliyyətlərini tam uyğunlaşdıra bilməməsi ilə bağlıdır. Motivasiya itkisi isə fərdin öz töhfəsinin qrup içində daha az görünəcəyini düşünməsi nəticəsində səylərini azaltmasıdır.[1]
Bu fenomen sosial psixologiyada sosial tənbəllik anlayışı ilə yaxından əlaqələndirilir. Latané, Williams və Harkins tərəfindən aparılmış tədqiqatlarda insanların qışqırma və əl çalma kimi fiziki səy tələb edən tapşırıqlarda qrup halında daha az fərdi səy göstərdikləri müəyyən edilmişdir.[4]
Tədqiqatlarda əhəmiyyəti
[redaktə | vikimətni redaktə et]Rinqelman effekti əmək kollektivləri, təhsil qrupları, komanda idmanı və təşkilati davranış kimi sahələrdə qrup səmərəliliyinin öyrənilməsi üçün istifadə olunur. Sosial tənbəllik üzrə meta-analizlər göstərir ki, fərdi töhfənin qiymətləndirilməsi, tapşırığın mənalılığı və qrup üzvlərinin bir-birindən gözləntiləri bu effektin gücünə təsir edən əsas amillərdəndir.[5]
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- 1 2 Ingham, Alan G.; Levinger, George; Graves, James; Peckham, Vaughn. "The Ringelmann effect: Studies of group size and group performance". Journal of Experimental Social Psychology (ingilis). 10 (4). 1974: 371–384. doi:10.1016/0022-1031(74)90033-X.
- 1 2 Ringelmann, Maximilien. "Recherches sur les moteurs animés: Travail de l'homme". Annales de l'Institut National Agronomique. 2 (fransız). 12. 1913: 1–40.
- 1 2 Kravitz, David A.; Martin, Barbara. "Ringelmann rediscovered: The original article". Journal of Personality and Social Psychology (ingilis). 50 (5). 1986: 936–941. doi:10.1037/0022-3514.50.5.936.
- ↑ Latané, Bibb; Williams, Kipling; Harkins, Stephen. "Many hands make light the work: The causes and consequences of social loafing". Journal of Personality and Social Psychology (ingilis). 37 (6). 1979: 822–832. doi:10.1037/0022-3514.37.6.822.
- ↑ Karau, Steven J.; Williams, Kipling D. "Social loafing: A meta-analytic review and theoretical integration". Journal of Personality and Social Psychology (ingilis). 65 (4). 1993: 681–706. doi:10.1037/0022-3514.65.4.681.