Ritual

Vikipediya, azad ensiklopediya
Naviqasiyaya keçin Axtarışa keçin
Hindistanın Kerala ştatında keçirilən Şrauta yacna (alov ritualı). Hindu alov ritualları 3 min il ərzində çox az dəyişmişdir.

Ritual — müxtəlif jestlərin, hərəkətlərin, sözlərin və sitayiş edilən obyektlərin istifadəsi ilə keçirilən dini mərasim.[1][2] Rituallar bir icmanın, o cümlədən dini icmanın adət-ənənələrinin hesabına formalaşa bilər. Rituallar formalizm, ənənəçilik, dəyişməzlik, qayda-idarəetmə, sakral simvolizm və müəyyən tamaşalar ilə xarakterizə olunur, lakin bunlar tərəfindən təyin olunmur.[3]

Rituallar bütün məlum cəmiyyətlərinin xüsusiyyəti hesab olunur. [4] Onlara təkcə mütəşəkkil dinlərin və kultların ibadət ayinləri və sakramentləri deyil, həm də keçid ayinləri, kəffarə və təmizləmə ayinləri daxildir. , sədaqət andı, ithaf mərasimləri, tacqoyma və prezident inauqurasiyaları, nikahlar, dəfn mərasimləri və s. Hətta əl sıxma və "salam" demək kimi ümumi hərəkətləri rituallar adlandırmaq olar. Lakin ritual tədqiqatlar sahəsi bu terminin bir sıra ziddiyyətli təriflərini də göstərir. Kyriakidis tərəfindən verilən ziddiyyətlərdən biri budur ki, ritual kənar adama irrasional və ya məntiqsiz görünən müəyyən fəaliyyət (və ya hərəkətlər toplusu) üçün kənar və ya "etik" kateqoriyasıdır. Termin həm də insayder və ya "emik" ifaçı tərəfindən bu fəaliyyətin başlanğıcı olmayan izləyici tərəfindən belə görünə biləcəyinin etirafı kimi istifadə edilə bilər.

Psixologiyada ritual termini bəzən texniki mənada narahatlığı neytrallaşdırmaq və ya qarşısını almaq üçün bir şəxs tərəfindən sistematik şəkildə istifadə edilən təkrarlanan davranış üçün istifadə olunur.

Etimologiya[redaktə | mənbəni redaktə et]

ritual sözü latın ritualis, "ritusa (ritus) aid olan" sözündən yaranmışdır. Roma hüquqi və dini istifadəsində ritus bir şeyin sübut edilmiş yolu və ya "düzgün icra, adət" demək idi. Ritusun orijinal konsepsiyası Vedik dinindəki Sanskrit ritası ("kosmik, dünyəvi, insan və ritual hadisələrin normal, buna görə də düzgün, təbii və həqiqi quruluşunun qanuni və müntəzəm nizamı") ilə əlaqəli ola bilər. "Ritual" sözü ilk dəfə ingilis dilində 1570-ci ildə qeydə alınmış və 1600-cü illərdə "dini xidmətlərin yerinə yetirilməsinin müəyyən edilmiş qaydası" və ya daha çox bu reseptlərin kitabı mənasında istifadə edilmişdir.

Xüsusiyyətləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bir rituala daxil edilə bilən hərəkətlər üçün demək olar ki, heç bir məhdudiyyət yoxdur. Keçmiş və indiki cəmiyyətlərin ayinləri adətən xüsusi jestlər və sözlər, sabit mətnlərin oxunması, xüsusi musiqinin ifası, mahnı və ya rəqslər, yürüşlər, müəyyən əşyaların manipulyasiyası, xüsusi paltarların istifadəsi, xüsusi yemək, içki və ya narkotik maddələrin istifadəsini əhatə edirdi.

Catherine Bell iddia edir ki, rituallar formalizm, ənənəvilik, dəyişməzlik, qayda-idarəetmə, sakral simvolizm ilə xarakterizə edilə bilər.

Formalizm[redaktə | mənbəni redaktə et]

Ritual, antropoloqların “məhdudlaşdırılmış kod” adlandırdıqları məhdud və sərt şəkildə təşkil edilmiş ifadələr toplusundan istifadə edir. Maurice Bloch iddia edir ki, ritual iştirakçıları intonasiya, sintaksis, lüğət, səs ucalığı və nizamın sabitliyi baxımından məhdud olan bu formal natiqlik üslubundan istifadə sövq edir. Bu üslubu qəbul edərkən ritual rəhbərlərinin nitqi məzmundan daha çox üsluba çevrilir. Bu rəsmi nitq deyilənləri məhdudlaşdırdığından, "hər hansı açıq çağırışla bağlı qəbul, uyğunluq və ya ən azı dözümlülük" yaradır. Bloch iddia edir ki, ritual ünsiyyətin bu forması üsyanı qeyri-mümkün edir və inqilabı yeganə mümkün alternativ edir. Ritual sosial iyerarxiyanın və hakimiyyətin ənənəvi formalarını dəstəkləməyə meyllidir və hakimiyyətin çağırışdan əsaslandığı fərziyyələri qoruyur.

Ənənəçilik[redaktə | mənbəni redaktə et]

The First Thanksgiving 1621, oil on canvas by Jean Leon Gerome Ferris (1863–1930). The painting shows common misconceptions about the event that persist to modern times: Pilgrims did not wear such outfits, and the Wampanoag are dressed in the style of Plains Indians.[5]

Rituallar ənənəyə xitab edir və ümumiyyətlə tarixi presedenti, dini ayinləri, əxlaqları və ya mərasimləri dəqiq təkrarlamağa davam edir.Ritual formal olmaya bilər, lakin hələ də tarixi tendensiyaya müraciət etməlidir. Nümunə, rəsmi olmayan, lakin Amerikanın erkən Puritan qəsəbəsindəki bir hadisəyə əsaslanan Amerika Şükran Günü yeməyidir. Tarixçilər Eric Hobsbawm və Terrence Ranger, bunların bir çoxunun icad edilmiş ənənələr olduğunu, məsələn, Britaniya monarxiyasının "min illik ənənə"yə istinad edən, lakin faktiki forması XIX əsrin sonlarında yaranan və müəyyən dərəcədə əvvəllər canlanan ənənələr olduğunu müdafiə etdilər. formaları, bu halda orta əsrlər, bu arada dayandırılmışdı. Beləliklə, tarixin dəqiq ötürülməsindən daha çox tarixə müraciət vacibdir.

Dəyişməzlik[redaktə | mənbəni redaktə et]

Catherine Bell qeyd edir ki, ritual da invariantdır və diqqətli xoreoqrafiyanı nəzərdə tutur. Bu, ebedi təkrarlara can atmaqdan daha çox, ənənəviliyə müraciətdir. Dəyişməzliyin açarı bədən nizam-intizamıdır, çünki monastır duasında və meditasiyada xasiyyətləri və əhval-ruhiyyəni formalaşdırmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu bədən nizam-intizamı tez-tez birlikdə, qruplar tərəfindən həyata keçirilir.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Definition of RITUAL". merriam-webster.com (ingilis). 2021-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-11-16.
  2. Törner, Viktor Uitter. "Afrika ritualında simvollar (16 mart 1973)". Science. 179 (4078). 1973: 1100–1105. Bibcode:1973Sci...179.1100T. doi:10.1126/science.179.4078.1100. PMID 17788268. Ritual jestlər, sözlər və obyektləri əhatə edən, təcrid olunmuş yerdə yerinə yetirilən, insanların məqsəd və maraqları naminə qeyri-təbii varlıqlara və ya qüvvələrə təsir etmək üçün nəzərdə tutulmuş stereotipli fəaliyyətlər ardıcıllığıdır.
  3. Bell, (1997). səh. 138–169
  4. Brown, Donald. Human Universals. United States: McGraw Hill. 1991. 139.
  5. "LET'S TALK TURKEY: 5 myths about the Thanksgiving holiday". The Patriot Ledger. November 26, 2009. November 14, 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-08-01.