Roma imperatorlarının siyahısı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Qədim Roma tarixi
lat. Senatus Populusque Romanus
Senat və Roma xalqı
Dövrlər
Roma çarlığı

( e. ə. 754 e. ə. 509)

Roma Respublikası

( e. ə. 509 e. ə. 27)

Roma İmperiyası

( e. ə. 271453-cü illər)

Prinsipat
Qərbi Roma

Dominat
Bizans

Respublika konstitusiyası
S.P.Q.R.
Senat
Komisia
Magistratura

Magistratlar

Konsul
Pretor
Senzor
Kurullu Edil
Kvestor

Xalq tribunu
Qubernator
Propretor

Fövqəladə magistratlar

Diktator
Suvarilər rəisi
(Magister equitum)
Hərbi tribun

Çar
İnterreks
Triumvirat
Desemvirlər

Titullar

Leqat
Duks
Offisium
Prefekt
Vikar
Vigintiseksviri
Liktor

Hərbi magistr
İmperator
Prinseps
Böyük pontifik
Avqust
Sezar
Tetrarx

Sülalələr
Yulilər-Klavdilər ( e. ə. 2768)
Flavilər (6996)
Nerva-Antonin (96192)
Konstantinlər (305363)
Valentinlər (364378)
Feodosiya (378395)
Yustinianlar (518602)
İraklilər (610695; 705711)

Əhali, inzibati və sosial tərkib
Latınlar
Sabinlər
Etrusklar
Patrisilər
Plebeylər
Pretorianlar
Barbarlar
Qladiator
Kuriya
Senturiya
Triba
Vestal bakirəsi
Matrona

Qədim Romada hüquq
Xatirənin lənətlənməsi
(Damnatio memoriae )
Roma vətəndaşlığı
Fərqlənmə kursu
(Cursus honorum)
Digesta
Konkubinat

Portal silver.svg

Roma imperatorlarının siyahısıRomanın ilk imperatoru (müasir fikrə görə) Oktavian Avqust olmuşdur: Mark Antoni üzərində qələbədən və Misirdən qayıtdıqdan sonra, 13 yanvar e.ə. 27-ci ildə o, triumf qazandı və Senat qarşısında fövqəladə səlahiyyətlərindən istefa verərək Respublikanın bərpasını elan etdi, lakin 75 legionu və imperator titulunun saxlanmasını (daimi praenomen kimi) əmr etmişdi.

Vatikan muzeyində imperator Oktavian Avqustun heykəli

İmperator Kommodun sui-qəsd nəticəsində öldürülməsindən sonra, Roma İmperiyasında çoxsaylı uruzpatorların meydana çıxması ilə səciyyələnən üçüncü əsr böhranı başlandı. Nəticədə 395-ci ildə Roma İmperiyası QərbiŞərqi Roma imperiyalarına bölündü. 476-cı ildə sonuncu Roma imperatoru Romul Avqust (rəsmi olaraq imperator özünü 480-cı ilə qədər Yuli Nepot hesab edirdi) hakimiyyətdən devrildi.

Qərbi Roma İmperiyası süqut etdi, lakin Şərq Roma imperiyası Bizans İmperiyası adı ilə təxminən min il, 1453-cü ildən paytaxt Konstantinopolun Osmanlı İmperiyası tərəfindən işğal olunmasına qədər mövcud oldu.

Roma imperatorlarının siyahısı xronoloji qaydada, uruzpatorlar isə kursivlə qeyd olunmuş şəkildə verilmişdir. İmperatorların rəsmi olaraq elan edilməməsi (ənənəvi olaraq daxil edilmişlər, məsələn, Böyük Makrian) istisna olmaqla, mərkəzi hakimiyyətə qarşı üsyanları artıran Roma rəhbərləri göstərilməmişdir. Hakimiyyət şəriki olaraq hakimiyyət varisləri göstərilib (I əsrin ortalarından bəri varis statusunun demək olar ki, həmişə Sezar titulu ilə üst-üstə düşmüşdür), bəzən — imperatorun hərəkətsiz olduğu zaman regentlər rəsmi hakimiyyət şəriki olub.

Prinsipat[redaktə | əsas redaktə]

Yulilər-Klavdilər[redaktə | əsas redaktə]

Adı Azərbaycan dilində adı Şəkli Hakimiyyət illəri Hakimiyyətə gəlməsi Hakimiyyət şəriki Yaşadığı illər
Oktavian Avqust
lat. Gaius Octavius Thurinus
lat. Gaius Iulius Caesar Octavianus
Qay Oktavi Furin
e.ə. 44-cü ildə övladlığa götürdükdən sonra (vəsiyyət ilə) — Qay Yuli Sezar Oktavian
Augustus Bevilacqua Glyptothek Munich 317.jpg 16 yanvar e.ə. 27 — 19 avqust 14 н. э., təbii ölüm Yuli Sezarın vəsiyyəti ilə qəbul edilmiş oğul idi, silahlı mübarizədən sonra hakimiyyətə gəlmişdir. Varisləri — Marsell (e.ə. 25 — 23), Aqrippa (e.ə. 23 — 12), sezar titulu ilə — Qay (e.ə. 17 — b.e. 4-cü ili), Lüsu (17 до н. э. — 2 н. э.), Aqrippa Postum (4 — 6 н. э.), Tiberi (6—14) 23 sentyabr e.ə. 63, Roma — 19 avqust 14, Nola
Tiberi
lat. Tiberius Claudius Nero
lat. Tiberius Iulius Caesar Augustus
Tiberi Klavdi Neron
4-cü ildə övladlığa götürülmədən sonra  — Tiberi Yuli Sezar Avqust
Tiberius NyCarlsberg01.jpg 19 avqust 14 — 16 mart 37, 4 yaşından sezar, Avqustun rəsmi varisi - altı yaşında təbii ölüm; ehtimal edilir ki, Kaliqulanın əmri ilə öldürülmüşdür. Oktavian Avqustun oğulluğu kimi Varisləri — Germanik (14—19, 4-cü ildən sezar), Druz (21—23, цезарь с 4), Neron (23—27), Druz (23—30), Kaliqula (31—37); təsadüfən hökumət başına keçən Seyan (23—30). 16 noyabr e.ə. 42, Roma — 16 mart 37, Mizen burnu
Klement (uruzpator)
lat. Clemens
(tam məlum deyil)
Klement
(tam adı saxlanılmayıb)
16,
əsir götürülmüş və edam edilmişdir
Aqribba Postumun qulu olmuş, sahibi ölən zaman üsyan qaldırmışdır. rəqibi — Tiberi ö. 16
Kaliqula
lat. Gaius Iulius Caesar Augustus Germanicus
Qay Yuli Sezar Avqust Germanikin, Kaliqula adı ilə tanınan oğlu (lat. Caligula) Caligula 01.JPG 18 mart 37 — 24 yanvar 41, 31-ci ildən Tiberinin varisi və sezar,
Kassius Xereyanın başçılıq etdiyi su-qəsdçilər tərəfindən öldürülmüşdür.
Tiberinin nəvəsi (varisi) kimi (Oktavian Avqustun ana xətti ilə nəticəsi, nəvəsinin oğlu). Varisləri — Tiberi (37), Lepid (37—38). 31 avqust 12, Ansio — 24 yanvar 41, Roma
Klavdi
lat. Tiberius Claudius Drusus
lat. Tiberius Claudius Nero Germanicus
lat. Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus
Tiberi Klavdi Druz
4-cü ildən 42-ci ilə qədər — Tiberi Klavdi Neron Germanik
əvvəl — Tiberi Klavdi Sezar Germanik
Claudius Ny Carlsberg02.jpg 24 yanvar 41 — 13 oktyabr 54,
öz arvadı Kiçik Aqrippinanı göndərmişdi.
Tiberinin varisi kimi Varisləri — Britannik (43-cü ildən), Neron (50-ci ildən). 1 avqust 10, Luqdun — 13 oktyabr 54, Roma
Skribonian
lat. Lucius Arruntius Camillus Scribonianus
Lüsi Arrunti Kamill Skribonian 41,
özünü öldürüb
Ordu tərəfindən elan edilmişdir rəqibi — Klavdi ö. 41
Neron
lat. Lucius Domitius Ahenobarbus
lat. Nero Claudius Caesar Drusus Germanicus
lat. Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus
Lüsi Domisi Agenobarbın
50-ci ildə oğulluğa götürməsindən sonra — Neron Klavdi Sezar Druz Germanik
54-cü ildən sonra — Neron Klavdi Sezar Avqust Germanik
0983 - Nerone - Museo Archeologico, Cagliari - Photo by Giovanni Dall'Orto, November 11 2016.jpg 13 oktyabr 54 — 9 iyun 68,
Qalbanın hakimiyyətə gəlməsindən sonra özünü öldürüb.
Klavdinin varis oğlu kimi 15 dekabr 37, Ansio — 9 iyun 68, Roma
Makr
lat. Lucius Clodius Macer
Lüsi Klodi Makr Denarius-Macer-RIC 0039 (obverse).jpg 68-ci ilin yaz-payızı,
öldürülmüşdür
Afrika əyalətinin propretoru olan Neronun üsyanın sonunda Qalba qoşunları tərəfindən öldürüldü. rəqibi — Neron, Qalba ö. 68

1-ci səltənət fasiləsi[redaktə | əsas redaktə]

Adı Azərbaycan dilində adı Şəkli Hakimiyyət illəri Hakimiyyətə gəlməsi Hakimiyyət şəriki Yaşadığı illər
Qalba
lat. Servius Sulpicius Galba
lat. Servius Galba Imperator Caesar Augustus
Servi Sulpisi Qalba
imperator kimi — Servi Qalba İmperator Sezar Avqust
Stockholm - Antikengalerie 4 - Büste Kaiser Galba.jpg 6 iyun 6815 yanvar 69,
Otonun tərəfdarları tərəfindən öldürülüb
Senar Neronun özünü öldürməsindən sonra onu imperator elan edib SezarPizon. 24 dekabr 3, Terraçina — 15 yanvar 69, Roma
Oton
lat. Marcus Salvius Otho
lat. Marcus Otho Caesar Augustus
Mark Salvi Oton
imperator kimi — Mark Oton Sezar Avqust
OthoDen.jpg 15 yanvar16 aprel 69,
Vitellinin qoşunlarının məğlubiyyətindən sonra öldürülüb
Senat elan edib (Qalbanın öldürülməsindən sonra) rəqibi — Vitelli 25 aprel 32, Viterbo — 16 aprel 69, Roma
Vitelli
lat. Aulus Vitellius
lat. Aulus Vitellius Germanicus Augustus
Avl Vitelli
imperator kimi — Avl Viteli Germanik Avqust
Aulus Vitellius (MRABASF Matritum) 01.jpg 17 aprel20 dekabr 69,
Vespasianın qoşunlarının məğlubiyyətindən sonra öldürülüb
Otonun hərbi məğlubiyyətindən sonra legionlar elan edib, senat adlandırıb rəqibi — Oton 25 sentyabr 1520 dekabr 69, Roma

Flavilər[redaktə | əsas redaktə]

Adı Azərbaycan dilində adı Şəkli Hakimiyyət illəri Hakimiyyətə gəlməsi Hakimiyyət şəriki Yaşadığı illər
Vespasian
lat. Titus Flavius Vespasianus
lat. Titus Flavius Caesar Vespasianus Augustus
Tit Flavi Vespasian
imperator kimi — Tit Flavi Sezar Vespasian Avqust
Vespasianus02 pushkin.jpg 1 iyul 6924 iyun 79 Vitellinin hərbi məğlubiyyətindən sonra senat tərəfindən legion elan edilib. Rəqibi — Vitelli. Sezarlar TitDomisan (69-cu ildən). 17 noyabr 9, Vikus-Faakrina — 24 iyun 79, Roma
Yuli Sabin
lat. Gaius (?) Iulius Sabinus
Qay (?) Yuli Sabin 6970,
əsir tutulub və edam edilib.
Qal tayfalarının üsyanının rəhbəri rəqibi — Vespasian ö. 79
Tit
lat. Titus Flavius Vespasianus
lat. Titus Flavius Caesar Vespasianus Augustus
Tit Flavi Vespasian
imperator kimi — Tit Flavi Sezar Vespasian Avqust
Head Titus Glyptothek Munich 338.jpg 24 iyun 7913 sentyabr 81,
69-cu ildən sezar
Vespasianın böyük oğlu Vespasian;
sezar Domisian
30 dekabr 39, Roma13 sentyabr 81, Roma
Terenti Maksim
lat. Terentius Maximus
Terenti Maksim
(Lje-Neron)
7980 Özünü imperator Neronu xilas edən kimi qələmə verməsi rəqibi — Tit məlum deyil
Domisian
lat. Titus Flavius Domitianus
lat. Titus Flavius Caesar Domitianus Augustus
Tit Flavi Domisian
imperator kimi — Tit Flavi Sezar Domisian Avqust
Bust Domitian Musei Capitolini MC1156.jpg 14 sentyabr 8118 sentyabr 96,
69-cu ildən sezar;
Vespasianın kiçik oğlu Vespasian;
Tit
24 oktyabr 51, Roma18 sentyabr 96, Roma

Antoninlər[redaktə | əsas redaktə]

Adı Azərbaycan dilində adı Şəkli Hakimiyyət illəri Hakimiyyətə gəlməsi Hakimiyyət şəriki Yaşadığı illər
Nerva
lat. Marcus Cocceius Nerva
lat. Marcus Cocceius Nerva Caesar Augustus
Mark Koksey Nerva
imperator kimi — Mark Koksey Nerva Sezar Avqust
Nerva Tivoli Massimo.jpg 18 sentyabr 9627 yanvar 98 Senat tərəfindən təntənəli şəkildə elan edilib. 8 noyabr 30, Narni — 27 yanvar 98, Roma
Trayan
lat. Marcus Ulpius Traianus
lat. Caesar Marcus Ulpius Nerva Traianus
lat. Caesar Nerva Traianus Augustus
Mark Ulpi Trayan
97-ci ildə övladlığa götürüldükdən sonra — Sezar Mark Ulpi Nerva Trayan
imperator kimi — Sezar Nerva Trayan Avqust
Traianus Glyptothek Munich 336.jpg 27 yanvar 988 /9 avqust 117 Görkəmli sərkərdə, övladı olmayan imperator Nervanın oğulluğu 15 sentyabr 53, Betika — 9 avqust 117, Kilikiya
Adrian
lat. Publius Aelius Hadrianus
lat. Caesar Publius Aelius Traianus Hadrianus Augustus
Publi Eliy Adrian
imperator kimi — Sezar Publi Eliy Trayan Adrian Avqust
Bust Hadrian Musei Capitolini MC817.jpg 11 avqust 11710 iyul 138 Trayanın oğulluğu (və qardaş oğlu), onun nəvəsi Vibiya Sabinin əri 24 yanvar 76, Roma10 iyul 138, Neapol yaxınlığında Bayi