Sürüşmə

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Sürüşmə
Elm Geologiya

Sürüşmə - ağırlıq qüvvəsinin təsiri altında torpaq kütləsinin və təbəqəli süxurların qopub yamac boyu sürüşərək yerdəyişməsi. Sürüşmə ən çox suyadavamlı süxur qatları ilə sulu süxur qatları üst- üstə yerləşdiyi yamaclarda baş verir. Yağış sularının hopub keçirməyən qatın üzərində yığılması Sürüşmə əmələ gətirir. Sürüşmə abraziya, eroziya, aşınma, seysmik hadisələr və b. təbii proseslər, həmçinin yerin geoloji şəraitini nəzərə almadan insan tərəfindən görülən işlərin təsiri nəticəsində yaranır. Sürüşmə əkin sahələrinə, sənaye müəssislərinə, yaşayış məntəqələrinə, yollara və s. böyük zərər vurur. Onlarla mübarizə etmək üçün sahilbərkitmə və drenaj qurğularından istifadə olunur, yamaclar yerə dirək vurulması və ağac əkilməsi yolu ilə bərkidilir və digər işlər görülür. Azərbaycan Respublikasında Sürüşmələr Bakı şəhəri rayonunda, Böyük Qafqazın cənub və şimali-şərq makroyamaclarında, Lerik və Yardımlı rayonlarında yayılmışdır[1].

Ümumi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Yerini dəyişmiş kütlə – sü­rüşmə cismi (süxurları isə bəzən delyapsi), kütlənin yamacda qırılaraq üzü aşağı hərəkət etdiyi səth isə sürüşmə səthi adlanır. Sürüşmə səthinin meyil bucağından asılı olaraq, sürüşmələr: az meyilli (5°-dən az), meyilli (5-15°), dik (15-45°), çox dik (45°-dən çox) növlərə ayrılır. Sürüşmə səthinin yatma dərinliyinə görə sürüşmə səthi (1 m-dən dərində olmayan), dayaz (5 m-dək), dərin (5-20 m) və çox dərin (20 m-dən çox) növlərə bölünür. Yamacda süxur kütlələrinin dayanıqlığının pozulma səbəbləri: a) yamacın dabanında süxurların möhkəmliyinin pozulması; b) süxurun fiziki vəziyyətini dəyişən amillərin (aşınma, nəmlik və b.) intensivləşməsi; c). yeraltı suların hidrodinamik təzyiqinin təsiri və ya suffozion proseslərin inkişafı; ç) tikililərin yaratdığı süni ağırlıq yükü (antropogen amillər).

SÜRÜŞMƏ – ağırlıq qüvvəsinin təsiri ilə yumşaq süxur kütləsinin (yaxud torpağın bir hissəsinin) yamac boyu aşağı sürüşərək yerini dəyişməsi.

Xarici keçid[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press. 2006.
  • Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008