Sürəyya Ağayeva

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Sürəyya Ağayeva
Sürəyya Bəşir qızı Ağayeva
Doğum tarixi 10 may 1951 (1951-05-10) (68 yaş)
Doğum yeri Bakı
Vətəndaşlığı Azərbaycan Azərbaycan
Milliyyəti azərbaycanlı
Elm sahəsi Kimya
Elmi dərəcəsi Texnika üzrə elmlər doktoru
Elmi adı Baş elmi işçi
İş yeri AMEA Neft-Kimya Prosesləri İnstitutu
Təhsili M.Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft-Kimya İnstitutu

Sürəyya Bəşir qızı AğayevaAzərbaycan alimi, AMEA akad. Yusif Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun “Heterogen kataliz” laboratoriyasının texnika üzrə elmlər doktoru, baş elmi işçisi dosent. [1]

Ümumi məlumatlar[redaktə | əsas redaktə]

Ağayeva Sürəyya Bəşir qızı 1951-ci il mayın 10-da Bakı şəhərində həkim ailəsində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Bakının Nərimanov rayonunun 200 saylı məktəbində almış və 1973-cü ildə M.Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft-Kimya İnstitutunun kimya texnologiyasının fakültəsinin “Əsas üzvü və neft kimya sintezinin texnalogiyası” üzrə bitirmişdir. İlk əmək fəaliyyətinə institutu bitirdikdən sonra, 1974-cü ildən Azərbaycanın MEA Neft Kimya Prosesləri İnstitutunun Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, kimya elmləri doktoru, professor Bilal Ataşoğlu Dadaşovun rəhbərlik edən “Heterogen kataliz” laboratoriyasında kiçik elmi işçi vəzifəsi ilə başlamışdır və seolit katalizi sahəsində tədqiqatlar aparmışdır. Aspiranturanı bitirdikdən sonra, 1988-ci ildə “n-Pentanın izomerləşməsi üçün metallseolit katalizatorların işlənib hazırlanması” mövzusunda professor B.A.Dadaşovun rəhbərliyi altında namizədlik dissertasiya müdafiə edərək, kimya elmləri namizədi adını alan S.Ağayeva, 1992-ci ildə “Heterogen kataliz” laboratoriyasında böyük elmi işçi, 2002-ci ildən isə aparıcı elmi işçi, hal-hazırda isə baş elmi işçi vəzifəsində çalışır. Elmi axtarışlarını müntəzəm olarq davam etdirən S.Ağayeva, 2010-cu ildə “Toluolun disproporsionallaşması və kiçik molekullu (C2-C5) alkanların çevrilməsi proseslərinin fəallaşdırılması üçün seliolit sistemlərinin məqsədyönlü modifikasiyası” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş “Neft kimyası” və “Kimyəvi kinetika və kataliz” ixtisasları üzrə kimya elmləri doktoru adını almışdır. S.Ağayeva 130-dan çox elmi işlərin müəllifidir. O, bir sıra beynalxalq konqreslərin və konfrasların (Fransa, Yaponiya, Çin, Rusiya və digər) iştirakçısı olmuşdur.

Elmi fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Elmi fəaliyyətini əsasən müxtəlif karbohidrogenlərin izomerləşmə, aromatikləşmə və disproporsionallaşma, birbaşa qovulma və qaz benzinlərinin bilavasitə izomerləşmə prosesləri üçün işlənib hazırlanmasına həsr olunmuşdur. O, neft hasilatı və neft emalı qazlarının istifadəsini təşkil edən C2+ aşağımolekullu alkanların, eləcədə tullantı və səmt neft qazlarının və toluolun effektiv emalının həlli üçün yüksək aktivliyə və selektivliyə malik olan katalizatorlar yaratmış, toluolun disproporsionallaşma, C2+- nın dehidrotsiklooliqomerləşməsi və n-parafinlərin izomerləşməsi reaksiyalarında C-C əlaqələrinin əmələ gəlmə və yenidən paylanma qanunauyğunluqları ümumiləşdirilmişdir. Müxtəlif quruluşlu seolitlərin modifikasiyalaşmasının onların turşu və mikroməsaməli xüsusiyyətlərinə təsirinin sistematik tədqiqi nəticəsində onların C2+ karbohidrogenlər və toluolun çevrilməsi zamanı C-C əlaqələrinin əmələgəlməsi və yenidən paylanmasına təsiri müəyyən olunmuş və bu faktorların toluolun disproporsionlaşması, n-parafinlərin izomerləşməsi və C2+ aşağımolekullu alkanların dehidrotsiklooliqomerləşməsi proseslərində katalitik xüsusiyyətlərinin dəyişməsinə təsirinin differensiasiyası aparılmışdır. Müəyyən olunmuşdur ki, karbohidrogenlərin çevrilməsinin seçiciliyini təyin edən aparıcı faktor seolitin mikroməsaməli quruluşudur. Aparılmış tədqiqatlara əsasən, işlənib hazırlanmış kompozision katalizatorlar üzərində birbaşaqovulma benzinlərinin yüksək temperaturlu dehidrotsiklləşdirici emalının (riforminqin) aşağıtemperaturlu izomerləşdirici emalla (izoforminqlə) əvəzedilməsi və izoforminq prosesinə qaz alkanların cəlb edilməsi, Avrostandartların tələb etdiyi yüksək oktanlı ekoloji təmiz benzinlər almağa imkan verir.


Elmi axtarışlarını müntəzəm olarq davam etdirən S.Ağayeva, 2010-cu ildə “Toluolun disproporsionallaşması və kiçik molekullu (C2-C5) alkanların çevrilməsi proseslərinin fəallaşdırılması üçün seliolit sistemlərinin məqsədyönlü modifikasiyası” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş “Neft kimyası” və “Kimyəvi kinetika və kataliz” ixtisasları üzrə kimya elmləri doktoru adını almışdır.

Elmi – təşkilati fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

  • 2011-ci ildən etibarən NKPİ-nin 02.00.13-Neft kimyası ixtisası üzrə Dissertasiya Şurası nəznində Elmi Seminarın üzvü
  • Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya komissiyanın ekspert şurasının üzvü

Əsas elmi əsərlərin adları[redaktə | əsas redaktə]

  1. Catalytic utilization of molecular alkanes. Catalysis in application. Cambridge. UK. 2003, р.302
  2. Регулирование распределения продуктов каталитической ароматизации С2+ углеводородов. Нефтехимия. 2007. т.47. №3. с.181.
  3. Особенности образовaния и перераспределения С-С связей при превращениях углеводородов на модифицированных цеолитах. Нефтехимия. 2008. №3. с.163
  4. Ароматизация бутана на цирконий и цинкцирконийцеолитных катализаторах. Прикладная химия. 2011г. т.84,. вып.7,. с.141
  5. Сопряженная конверсия метанола и н бутана на цинк-циркониевых катализаторах. Прикладная химия. 2013г., т. 86, вып. 5, с.786

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://www.science.gov.az/forms/doktora-nauk-instituta-neftehimicheskih-protsessov/2262