Süxurlar

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Süxur tipləri[redaktə | əsas redaktə]

Maqmatik süxurlar Maqmanın yerqabığının dərinliklərində və ya yer kürəsində soyuyaraq qatılaşmasıyla əmələ gələn süxurlara deyilir.(Məsələn:Qranit,Siyenit,Trakit,Andezit,Latit,Diyorit,Qabro,Obsidiyen,Monzonit,Perlit,Riyolit,Qranodiyorit,Bazalt, Harzburjit,Diyabaz və s.)

  • Dərinlik Maqmatik qayalar
  • Damar Maqmatik qayalar
  • Səth Maqmatik qayaları

Sedimentar süxurlar Maqmatik süxurların xarici təsirlər nəticəsində(hava,su,külək və s.) kiçik parçalara bölünməsilə meydana gələn süxurlara deyilir. (Məsələn:Qumdaşı,Gildaşı,Konglomera və s.)

  • Mexaniki Sedimentar süxurlar
  • Kimyəvi Sedimentar süxurlar
  • Üzvi Sedimentar süxurlar

Metamorfik süxurlar Maqmatik və Sedimentar süxurların uzun zaman aralığında temperatur və təzyiq nəticəsində şəkil və rəng dəyişdirməsinə deyilir. (Məsələn:Mərmər, Amfibolit, Kuvarsit, Hornfels, Miqmatit,Mavi Şist,Mika Qnays,Sleyt və s.)

Çökmə süxurlar qum, çaydaşı, çınqıl, gil - çökmə süxurlardır. Onlardan tikintidə geniş istifadə olunur.

Torf, daş, kömür, əhəngdaşı, təbaşir kimi çökmə süxurlar bitki və heyvan qalıqlarından yaranmışdır.

Suxurların seysmiklik qabiliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Yer qabığı 3000-dən çox minerallardan ibarətdir. Bu mineralların hər biri fiziki, kimyəvi xüsusiyyətlərinə görə bir-birindən kifayət qədər fərqlənir, həmçinin seysmik dalğaları keçirmə qabiliyyətlərinə görə fərqlənirlər. Beləliklə, süxurlarda bərklik artdıqca seysmiklik də artır. Bərklik 2 süxur nümunəsinin bir-birinə sürtünməsi ilə müəyyən olunr. Üzərinə cızıq düşən süxur daha kövrək sayılır. Yerin daxili quruluşu haqqında nisbətən dəqiq məlumatlar suxurların seysmikliyi ilə müəyyən olunur. Seysmik dalğalar səthi, eninə və uzununa olaraq 3 yerə bölünür.

Maqmatik süxurlar intruziv(dərinlik), effuziv(səthə çıxmış) və profir(aralıq) olmaqla 3 tipə ayrılır.

  1. İntruziv süxurlar yerin dərin qatalarında, maqmanın tədricən soyuması nəticəsin yaranırlar. Bərk xassəyə malik olurlar və seysmiklik qabiliyəti yüksəkdir. Ən bərk süxurların seysmikliyi 40 km/san-yə bərabər olur. Qranitdə 5,5 -6,5 km/san, bazaltda isə 6,5 - 8 km/san-dır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]