Səfəvilər dövründə inzibati-ərazi vahidləri

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Səfəvilər dövləti Orta çağda olmuş digər qurumlara görə çox kamil dövlət idi. Dövlət inzibati-ərazı baxımından əyalətlərə bölünürdü. Azərbaycan bu dövlətin tərkibində Cənubi Azərbaycan (paytaxtı Təbriz), Qarabağ (paytaxtı Gəncə), Şirvan (paytaxtı Şamaxı) və Çuxursəəd (paytaxtı İrəvan). Əyalətlərə mərkəzdən, şah tərəfindən təyin olunan bəylərbəyi başçılıq edirdi. Bəylərbəyilərin əsasən xan titulu olurdu. Əyalətlər vilayətlərə bölünürdü.Azərbaycan əyalətinin tərkibində Qaradağ, Ərdəbil, Urmiya və başqa vilayətlər vardı. Vilayətlərə hakimlər rəhbərlik edirdilər. Hakimlərin xan, bəzən də sultan titulu olurdu. Vilayətlər qəzalara bölünürdü.Qəzalara hakim və Qazı başçılıq edirdi.Qəzalar mahallara ayrılırdı. Mahallara naiblər, bəzi hallarda isə məliklər rəhbərlik edirdilər. Mahallar nahiyələrə ayrılırdı. Nayiyələrə bəylər başçılıq edirdilər. Nahiyələr kəndobalara bölünürdülər.Bu inzibati ərazilərə yerinə görə kədxuda, kovxa, yüzbaşı rəhbərlik edirdi. Əyalətlərdə olan ellərə yerinə görə elxanlar, elbəyilər, minbaşılar başçılıq edirdilər. Oymaqları Kələntər adlanan oymaqbəyiləri idarə edirdilər. Bəylərbəyilik çox zaman irsi idarəçilik hüququna malik idi. Azərbaycanı (Cənubi Azərbaycanı) Türkmanlar, Qarabağı Qacarlar, Şirvanı Ustaclılar, Çuxursəədi isə UstaclılarQacarlar idarə edirdilər. Bəylərbəyi əyalətin hakimi, silahlı qüvvələrin baş komandanı olduğuna görə xüsusi qızıl kəmər, zərli çalma, xalat, tuğ və təbil daşıyırdı.

"Təzkirət əl Muluk" əsərinə əsasən Səfəvilər dövlətinin 13 bəylərbəyliyi olmuşdur:

  1. Şirvan
  2. Qarabağ və Gəncə
  3. Azərbaycan (indiki Cənubi Azərbaycan)
  4. Çuxursəəd
  5. Qəzvin
  6. Qələmrov-i Əli Şəkər (Həmədan)
  7. Kuhgiluyə (Fars)
  8. Kirman
  9. Astrabad
  10. Məşhəd-i müqəddəs-i müəlla
  11. Herat
  12. Mərv-i Şahicahan
  13. Qəndəhar.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Oqtay Əfəndiyev "Azərbycan Səfəvilər dövləti" Bakı, "Şərq-Qərb", 2007, 344 səh. İSBN 978-9952-34-101-0
  • Ənvər Çingizoğlu, Mahal Qacar, "Qradağ xanlığı" (Monoqrafiya)-Bakı: "Mütərcim", 2011. - 212 səh.
  • Ənvər Çingizoğlu, Fazil Baxşəliyev, Qarabağın el və obaları, Bakı, "Şuşa", 2007, 224 səh.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Səfəvilər dövləti

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]