Səhra müşğülü

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
<td_align="right"_width="40%">Cins:<td_align="left">Qızılquş&action=edit&preload=Şablon:RedTaxLink/preload&editintro=Şablon:RedTaxLink/intro&preloadparams%5B%5D=<td%20align="right"%20width="40%">Cins:<td%20align="left">Qızılquş}}, taksonun sistematikasını təsvir etməlidir [[]].
:
† 
(Qızılquş]])[1]
???:
Səhra müşğülü
Səhra müşğülü
Falco naumanni, Israel 11.jpg
Elmi təsnifat
XƏTA: taksonomik şablon yoxdur{{
Cins:Qızılquş
Cins:Qızılquş
Cins:Qızılquş
Cins:Qızılquş
Cins:Qızılquş
Beynəlxalq elmi adı

Bozqırmuymulu qızılquş və ya Səhra muymulu (lat. Falco naumanni) – qızılquş cinsinə aid quş növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.[5]

Qısa təsviri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kiçikboylu qızılquşlardan biridir. Erkəyin bel tərəfi qırmızımtıl-kərpic rənglidir (naxışsız), amma başı tünd-göydür. Quyruğunun ucunda köndələn qara zolaq var. Caynaqları ağımtıl-samanı rənglidir. Dişisi yaxın qohumu olan muymulu qızılquşa (“tinnunclus”) oxşayır, təbiətdə fərqləndirmək çətindir. Amma erkəyi aydın fərqlənir.

Yayılması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Avropa, Asiya və Şimal-Qərbi Afrikada yayılıb. Azərbaycanda düzənlik və dağətəyi rayonlarda məskunlaşıb: 17 ornitocoğrafi sahədən 13-də yayılıb. Azərbaycana nəsil vermək üçün gəlir, mart ayında gəlir, avqustda köçüb gedir. Yaşayış yeri və həyat tərzi: Yarğanlarda, qayalarda və əhalinin tikililərində örtülü və yarımörtülü şəraitdə nəsil verir. Quraq iqlimli açıq sahələri xoşlayır. Mayın axırlarında nəsil verməyə başlayır. Adətən koloniya əmələ gətirir, hər koloniyada 4-9, orta hesabla 5 yuva olur. Sonra dişi və erkək köməkləşib 28-29 gün kürt yatıb bala çıxarır, onları 33-34 gün yuvada bəsləyirlər. Hər yuvada orta hesabla 4 bala olur. İyul ayının axırlarında pərvaz balaları görünür. Yemini 65 % həşərat, 30 % siçanabənzər gəmiricilər təşkil edir. Əsas yırtıcısı ilanlardır.

Sayı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Yaşama yeri spesifik olduğu üçün geniş ərazinin konkret yerlərinə toplaşır, ona görə də çox görünür. 1950-ci illərə qədər yayıldığı sahələrdə çoxsaylı növ olub. Düzənlik sahələrdə suvarma şəbəkəsi genişləndikcə əsasən qışlaqlarda qalıb. Son 15-20 ildir ki, nadir quşa çevrilib. 1999-2000-ci illərdə aparılmış sayğıya görə 500 quş olub, 10 il sonra isə 270 quş qalıb. Azərbaycan kimi ölkədə əsas yemi həşərat olan kiçik quş üçün 135 cütün qalması azdır.

Azalma səbəbi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xam torpaqların suvarma təsərrüfatı sahəsinə çevrilməsi, aqrar təsərrüfat sahələrində ziyanvericilərə qarşı kimyəvi mübarizə aparılması, yem obyektlərinin azalması və zəhərlənməsi.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər: Ovlanması qadağandır. İndiyə qədər faydalı fauna adı ilə qorunub. Naxçıvan MR-in Qırmızı kitabına daxil edilib. CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxildir. Qlobal miqyasda qorunur.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər: Qorunmasına əhalinin daha geniş cəlb edilməsi, koloniyası yaxınlığın

Mənbə[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QIRMIZI KİTABI FAUNA, II NƏŞR. 141səh, Bozqırmuymulu qızılquş. (2013)
  1. Cins:Qızılquş
  2. Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
  3. IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3
  4. IOC World Bird List Version 6.4. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.4
  5. "Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar". 2013-07-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-22.

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]