Səma dəfni ayini

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Viktor Vasiliyev yakut səma dəfni ayini ilə həyata keçirilmiş məzarın qarşısında, Yenisey vilayəti, 1905.

Səma dəfni ayini — mərhumun cəsədini havada asmaqla həyata keçirildiyi dəfn edilmənin ən qədim dini ayinlərindən biri. Ayinin dini motivasiyası müxtəlif xalqlar üçün fərqli olmuşdur.

Ümumi məlumat[redaktə | mənbəni redaktə et]

Səma dəfn mərasimi qədim dövrlərin bir çox xalqı arasında mövcud olmuşdur. Bu gün Cənubi Amerikanın bəzi tayfaları arasında da müşahidə edilir.

Bəzi xalqlar üçün ayin bütün ölülərlə əlaqəli, bəzilərində isə yalnız bu və ya digər səbəbdən "seçilmişlər" lə əlaqəli şəkildə yerinə yetirilmişdir.

Bu ayin haqqında ən qədim istinadlardan biri Nimfodorun mesajıdır (e.ə. III əsr). O, özünün "Barbar qanunları" əsərində yazırdı[1]:

" Kolxidalıların kişi cəsədləri nə yandırıla bilər, nə də basdırıla bilər; kişilərin cəsədləri təzə dərilərə bükülmüş və ağaclara asılmış, qadınların cəsədləri basdırılmışdır. "

Zərdüştlük[redaktə | mənbəni redaktə et]

Skelet qalıqları ilə qidalanan kərkəslər

Qədim zərdüştlər ölü cəsədini yırtıcı quşlar tərəfindən ziyafət üçün Dahma adlanan bir tikiliyə qoyulmalı olduğuna inanırdılar, çünki cəsədlərin basdırılması və ya yandırılması qədim dində qadağan edilmişdir. Səbəb isə suyun və torpağın çirklənməsinə səbəb olacağını düşünmələridir.

Gürcülər üçün səma dəfni ayini[redaktə | mənbəni redaktə et]

1814-cü ildə David Baqrationi "Gürcüstan tarixi" kitabında məlumat verdi[2]:

" Qədim dövrlərdə gürcülər ölənlərin cəsədlərini torpağa basdırmayıb, ağacların üstünə qoyurdular ki, bu da abxazlar arasında hələ də görülür. Bu farslardan götürülmüş kimi qəbul edilir, çünki ibo Gido, bu xalqın qədim adətlərini təsvir edərək, farsların ölülərin cəsədləri ilə eyni şeyi etdiklərindən bəhs edir. "

Şimali Amerikalılar arasında səma dəfni[redaktə | mənbəni redaktə et]

Hava dəfn mərasiminin Şimali Amerikadakı hinduların bəzi qəbilələri arasında mövcud olduğu da bilinir. Mərhumun cəsədi ya bir ağacın içində olan və ya üç metr yüksəklikdə dirəklərə qaldırılan xüsusi bir platformaya qoyulurdu. Ölünün yanına o biri dünyaya aparılması üçün silahlar və qidalar qoyulur[3].

Mokşanlarda səma dəfni[redaktə | mənbəni redaktə et]

"Mokşan koy" adlanan ənənəvi mokşan dininə uyğun olaraq, qədim dövrlərdə ölülər cəsədin bükülərək ağacdan asıldığı bir ker içində dəfn edilirdi. Belə bir dəfn urlya və ya urksprya adlanırdı. Daha sonra onları meşə qəbiristanlığında basdırmağa başladılar (Kalmakuja). Yaxınlıqda böyüyən dörd ağacdan bir blok evi düzəldilir və nəş əmələ gələn hündür kötüklərin üzərinə qoyulurdu. Çərçivədə bir dam düzəldilir, mərhumun cəsədi kerin içərisinə qoyulurdu. Vəftiz dövründə Kalmakujalar yandırıldı. Bundan sonra dəfn yeraltı hala gəlirdi.

Yaponlarda səma dəfni[redaktə | mənbəni redaktə et]

YaponiyadaOkinavada qədim dövrlərdən bəri iki mərhələli dəfn mərasimi tətbiq olunur və birinci mərhələ "hava dəfni" olur. Səma dəfni sonradan Buddizm ayinləri ilə əvəz edilmişdir[4].

Atla dəfn[redaktə | mənbəni redaktə et]

Saxa ərazisində ata pərəstiş mövcud olduğundan səma dəfni ayini zamanı insanın yanında atın başı və dırnağı ağacdan asılır[5].

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Нимфодор Варварские законы // Археология и этнография Кавказа
  2. Давид Багратиони.История Грузии. Arxivləşdirilib 2012-05-02 at the Wayback Machine Тб.: Мецниереба, 1971
  3. "Я.Нересов. Индейцы Северной Америки". 2011-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-03.
  4. Бакшеев, Евгений Сергеевич. Двустадийная погребальная обрядность Японии и Окинавы как культурная модель Arxivləşdirilib 2019-05-01 at the Wayback Machine: автореф. дис. … канд. культурологии : 24.00.01 / Рос. ин-т культурологии. — Москва, 2005. — 32 с.
  5. Васильев В. Е. "К генезису обычая погребения с конем у народа саха в свете культурного «Пограничья» тюркского мира". Известия Лаборатории древних технологий. История. Исторические науки (rus). 2014. 2018-09-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-21.