SSRİ liderlərinin siyahısı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

SSRİ liderlərinin siyahısıSSRİ-nin və Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının rəhbərlərinin siyahısı.

RK(b)P və Sov.İKP Mərkəzi Komitəsinin baş katibi vəzifəsi 1922-ci ilin aprelində təsis olunmuşdur və Vladimir Leninin ölümündən sonra faktiki olaraq ən mühüm dövlət vəzifəsinə çevrilmişdir. Faktiki olaraq o dövrə qədər İosif Stalin ölkədə qeyri-məhdud hakimiyyətə malik idi. Formal olaraq, 1953-cü ilə qədər o, yalnız ölkənin icra hakimiyyətinin başçısı (Nazirlər Sovetinin sədri) olmuşdur. Buna görə bu vəzifədə onun yerinə keçmiş və Stalinin gizli varisi olan Georgi Malenkov yeni lider və dövlət başçısı oldu. Malenkov 1955-ci ilə qədər Nazirlər Sovetinə rəhbərlik etdi, lakin 1953-cü ilin sentyabrında Sov.İKP MK-nın birinci katibi seçilməsindən başlayaraq Nikita Xruşşov tədricən siyasi çəki qazandı, Stalinin və Lavrenti Beriyanın ölümündən sonra hakimiyyət uğrunda əsas rəqiblərdən birini aradan qaldırmaqda aparıcı rol oynadığı güman edilir. 1955-ci ildə Xruşşov Malenkovu SSRİ Nazirlər Sovetinin sədri vəzifəsindən kənarlaşdırdı və hakimiyyət nəhayət onun əlinə keçdi. O, 1958-ci ildən təqaüdə çıxana qədər Nazirlər Sovetinin sədri və partiyanın başçısı vəzifələrini birləşdirir.

Sonradan, SSRİ Nazirlər Sovetinin sədri vəzifəsi əsas dövlət vəzifəsi kimi qəbul edilmədi. Hüquqi olaraq (SSRİ Konstitusiyasına görə) dövlət rəhbərləri SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin Sədri (sonralar - SSRİ Ali Sovetinin Sədri) vəzifəsinə təyin edilmiş şəxslər idi. 1988-ci ildən bu vəzifəni Mixail Qorbaçov tutdu, bu ona faktiki dövlət başçısı kimi həm partiyanın, həm də dövlət hakimiyyətinin lideri olmağa imkan verdi. Bundan sonra icra hakimiyyətinə Nazirlər Sovetinin sədri vəzifəsinə Nikolay Rıjkov rəhbərlik edirdi. 1990-cı ilin martından etibarən Mixail Qorbaçov Sov.İKP MK-nın Baş katibi və SSRİ prezidenti vəzifələrini birləşdirdi. Prezident vəzifəsi, Ali Şuranın Sədri vəzifəsini dövlət başçısı vəzifəsi ilə əvəz etdi, ikincisini yalnız ölkə başçısının özü deyil, ölkənin qanunverici qolu rəhbərinin vəzifələrini tərk etdi. O dövrdə SSRİ Konstitusiyasının 6-cı maddəsi ləğv edildi və Sov.İKP nəticəsində hakimiyyətdəki inhisarını itirdi, eyni zamanda 19-21 avqust 1991-ci ildə Moskvada baş verən hadisələrə qədər hakim partiya olaraq qaldı. 25 dekabr 1991-ci ildə SSRİ-nin nəhayət mövcudluğu dayandırıldı. Ümumilikdə, SSRİ-nin mövcudluğunun 70 ili ərzində yalnız 9 partiya və dövlət rəhbəri (yalnız hökuməti idarə edən Malenkov və  Avqust qiyamı zamanı SSRİ prezidenti vəzifəsini icra edən Yanayevi də saymaqla)  SSRİ-nin lideri olmuşdur.

Siyahı[redaktə | əsas redaktə]

Lider Vəzifəsinin adı Dövr
Bundesarchiv Bild 183-71043-0003, Wladimir Iljitsch Lenin.jpg Vladimir İliç Lenin[1] RSFSR və SSRİ Xalq Kommisarları Sovetinin sədri 8 noyabr 191721 yanvar 1924
Stalin.jpg İosif Vissarionoviç Stalin Rusiya Kommunist (bolşeviklər) Partiyası Mərkəzi Komitəsinin baş katibi (1925-ci ildən - Ümumittifaq Kommunist (bolşeviklər) Partiyası, 1952-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının (3 aprel 1922-ci ildən 5 mart 1953-cü ilədək), SSRİ Nazirlər Sovetinin sədri (6 may 1946 - 5 mart 1953) 21 yanvar 19245 mart 1953
Георгий Максимилианович Маленков.jpg Georgi Maksimilianoviç Malenkov SSRİ Nazirlər Sovetinin sədri 5 mart 19538 fevral 1955
Nikita Khruchchev Colour.jpg Nikita Sergeyeviç Xruşşov Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi 7 sentyabr 195314 oktyabr 1964
SSRİ Nazirlər Sovetinin sədri 27 mart 195815 oktyabr 1964
Brezhnev-color.jpg Leonid İliç Brejnev Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi 14 oktyabr 19648 aprel 1966
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin baş katibi 8 aprel 196610 noyabr 1982
RIAN archive 101740 Yury Andropov, Chairman of KGB.jpg Yuri Vladimiroviç Andropov Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin baş katibi 12 noyabr 19829 fevral 1984
Konstantin Chernenko (retouched).jpg Konstantin Ustinoviç Çernenko Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin baş katibi 13 fevral 198410 mart 1985
Mikhail Gorbachev 1987.jpg Mixail Sergeyeviç Qorbaçov Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin baş katibi 11 mart 198524 avqust 1991
SSRİ prezidenti 15 mart 199025 dekabr 1991
Gennadi Yanayev.jpg Gennadi İvanoviç Yanayev SSRİ prezidenti səlahiyyətlərini icra edən 19 avqust 199021 avqust 1990

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

  1. Валентинов Н. В. О Ленине. — М.: Телекс, 1991. — 460 с. — ISBN 0-938181-24-6.