Salarilər

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Salarilər
916–1062
Salarilər bayrağı
SallaridMapHistoryofIran.png
PaytaxtıƏrdəbil
Ən böyük şəhəriTəbriz
Dvin
Dini
İslam
İdarəetmə formasıMonarxiya
SülaləSalarilər
Tarixi 
• Yaranması
916
• Süqutu
1062
Ərazisi
ValyutasıDirhəm, Dinar
Sələfi
Xələfi
Sacilər
Xaşxaşilər
Rəvvadilər
İndi tərkibində Azərbaycan
 Gürcüstan
 Türkiyə
 Ermənistan
 İran
 Rusiya

Salarilər — 916–1062-ci illərdə hökm sürmüş müsəlman xanədanlıq.

Yaranması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Gnome-searchtool.svg Əsas məqalə: Məhəmməd ibn Müsafir

X əsr İran, İraq və Azərbaycanın siyasi tarixində mövcud xanədanlıqların möhkəmlənməsi və yenilərinin yaranması dövrü olmuşdur. Burada hakimlik edən sülalələr müsəlmanların mənəvi-siyasi rəhbəri xəlifəyə zahiri itaətlərini saxlayır, lakin bir sıra hallarda siyasi hakimiyyəti ələ keçirirdilər. Əslən Tarım hakimi Məhəmməd ibn Müsafir Cüstanilərlə ittifaq yaradıb 919-cu ildə Deyləmdə öz dövlətini qurmuşdu.

Salarilərin Azərbaycanı ələ keçirməsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Gnome-searchtool.svg Əsas məqalə: Mərzban ibn Məhəmməd
Azərbaycanın Salarilərin hakimiyyətinə keçməsi dövrü Mərzban ibn Məhəmmədin hakimiyyətinə təsadüf edir. O, çətin mübarizə şəraitində Sacilər dövlətinin hakimiyyəti altında olan Azərbaycan torpaqlarına sahib olaraq öz səltənətini möhkəmləndirməyə çalışırdı. Azərbaycandakı Salarilər dövlətinin paytaxtı Ərdəbil şəhəri idi. Mərzbanın qardaşı Vəhsudan isə öz dövlətini Deyləmdə qurmuşdu. Salarilər, çox keçmədən, Azərbaycanın şimal-qərb torpaqlarını və Şirvanşahlar dövlətini də özlərindən asılı hala saldılar, Dərbəndi ələ keçirdilər. Salarilərin qoşunu maaşla saxlanlan süvari və piyada dəstələrindən ibarət idi.

Ərazisi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Beləliklə, Salarilər dövləti şimalda Dərbənd keçidindən başlayaraq, cənubda DəcləFərat çaylarının yuxarılarına qədər, şərqdə Gilan da daxil olmaqla Xəzər sahillərindən, qərbdə Ermənistan və Şərqi Gürcüstan da daxil olmaqla geniş əraziləri əhatə edən bir dövlətə çevrildi. Bu da təbii olaraq, bütün ölkə miqyasında iqtisadi əlaqələrin inkişafına, sənətkarlıq və ticarətin tərəqqisinə, xarici ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə müsbət təsir göstərdi. Salarilərin hakimiyyəti illərində Xəzər dənizində Azərbaycanın ticarət gəmiləri üzməyə başladı. Bütün Yaxın və Orta Şərqdə iqtisadi və hərbi-siyasi rolu daha da artdı, müxtəlif etnik qrupların Azərbaycan xalqı ilə qaynayıb-qarışması prosesi sürətləndi.

Mərzbandan sonra[redaktə | mənbəni redaktə et]

Mərzban ibn Məhəmmədin ölümündən sonra onun oğulları ilə qardaşı Vəhsudan arasında Azərbaycan üstandə gedən çəkişmələr sülalənin zəifləməsinə səbəb oldu. Azərbaycan Salariləri iki yerə bölündü, Deyləm Salariləri isə bir qədər uzun hökmranlıq sürüb 1062-ci ildə Xaşxaşilərə məğlub oldular.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]


Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]