Salatın Əsgərova

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Salatın Əsgərova
Salatın Əziz qızı Əsgərova
Salatın-Əsgərova.jpg
Doğum tarixi: 16 dekabr 1961(1961-12-16)
Doğum yeri: Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ
Vəfatı: 9 yanvar 1991 (29 yaşında)
Vəfat yeri: Laçın, Azərbaycan
Vəfat səbəbi: Şəhid olmuşdur
Atası: Əziz Əsgərov
Uşağı: Ceyhun Əsgərov
Fəaliyyəti: jurnalist
Mükafatları: Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı

Salatın Əsgərova (d. 16 dekabr 1961, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ – ö. 9 yanvar 1991, Laçın, Azərbaycan) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi. 1991-ci il yanvarın 9-da Laçından Şuşaya yollanarkən Qaladərəsi kəndi yaxınlığında Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən amansızcasına qətlə yetirilən Salatın Əsgərova, Azərbaycanın ilk şəhid qadın jurnalistidir.[1]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Erkən illəri[redaktə | əsas redaktə]

Salatın Əsgərova 16 dekabr 1961-ci ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur.[2] 1979-cu ildə Bakı şəhərində Mikayıl Müşfiq adına 18 saylı orta məktəbi əla qiymətlərə başa vurmuşdur.[2] O, həmin il Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutuna daxil olmuşdur.[2] Onun müəlliməsi Firəngiz Haşımovanın sözlərinə görə, Salatın Əsgərova uşaqlıqdan öz möhkəm iradəsi ilə seçilirdi.[3]

Jurnalist fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Salatın Əsgərova və oğlu

1984-cü ildə geofizika ixtisası üzrə mühəndis diplomu alan Salatın Əsgərova jurnalistika sahəsinə böyük maraq göstərirdi. Nəticədə 1984-cü ildə müqavilə ilə "Bakı" qəzetində, 4 il sonra isə "Molodyoj Azerbaydjana" qəzetində işləməyə başlayıb.[2][4] Onun toxunduğu məsələlər Azərbaycan torpaqlarının bütövlüyü ilə bağlı idi.[2] O, tez-tez cəbhə xəttinə gedər, qaynar nöqtələrdən operativ materiallar hazırlayardı.[2] Ailəsi, iş yoldaşlan ondan bərk nigaran idilər. Dəfələrlə onun döyüş bölgəsinə getməyinin qarşısını almağa çalışsalar da, heç nəyə nail ola bilmirdilər.[2]

Onun sonuncu yazısı Xocalıdakı xüsusi təyinatlı polis dəstəsinin fəaliyyətindən, çətin döyüş əməliyyatlarından bəhs edən “Omonçular” idi.[5] O, "Molodyoj Azerbaydjana" qəzetinin 1991-ci il 3 yanvar tarixli sayında, təkcə azərbaycanlı döyüşçülərin igidliyindən yazmır, həm də imperiya nökərlərini kəskin tənqid edirdi.[5] Yazı belə bir məntiqi yekunla bitir:

" SSRİ prezidentinin DQMV-də qanunsuz silahlı birləşmələrin tərksilah edilməsi barədə fərmanına əməl olunmursa, respublikamızda prezident idarəçiliyinə nə ehtiyac var? Azərbaycan nəyə görə Mərkəzi rəhbərliyin yeni idarəetmə üsullarının sınaq meydanına çevirilməlidir? Bu suallara mütləq cavab alınmalıdır. Başqa cür ola bilməz.[5] "

Qarabağ müharibəsi və döyüşlərdə iştirakı[redaktə | əsas redaktə]

Salatın Əsgərova 1991-ci il yanvarın 8-də Laçının Ağanus kəndində olmuşdur. Kənd sakini Əbülfət Məhərrəmovun verdiyi müsahibədən:

" Söhbətdən sonra maraqla çiynimdəki “Kalaşnikov” avtomatına baxdı. Bir neçə atəş açmağa icazə verməyimi xahiş etdi. Razılaşdım. Salatın avtomatı götürdü. Kənd uşaqları təxminən 100 metr aralıda bir hədəf qurdu. Xanım jurnalist avtomatdan bir neçə sərrast atəş açdı... Sonda reportajın tezliklə qəzetdə dərc olunacağına və radioda veriləcəyinə söz verərək, sağollaşıb bizdən ayrıldı.[6] "

Onun boğazında zob xəstəliyi vardı.[4] Bu xəstəlikdən Salatın Əsgərova yaman əziyyət çəkirdi.[4] Yaxın adamları və iş yoldaşları tez-tez ona cərrahiyyə əməliyyatını məsləhət görsədə, Əsgərova əməliyyat zamanı ölüm riskindn qorxurdu.[4] Lakin, atası Əziz Əsgərovun mməsləhətindən sonra, cərrahiyyə əməliyyatının aparılmasına razılıq verdi.[4] 1992-ci il 16 yanvarda əməliyyatın vaxtını təyin etsələr də, ezamiyyətdən sonra xəstəxanaya tələsmədi.[4]

Ölümü[redaktə | əsas redaktə]

Salatın Əsgərovanın məzarı

O, 1991-ci ilin yanvarın 8-dən 9-na keçən gecə Bakıdan Şuşaya Oleq Larionovun yanına getməyə qərara aldı.[5] O, evdən hərbi forma geyinib çıxmışdır.[6] Batalyon komandiri podpolkovnik Oleq Larionov Tayşet nəslindən idi, sibirli idi.[7] O, 5 il batalyona rəhbərlik etmişdi, həmin batalyon 1990-cı ilin yazında Qazaxın Bağanis Ayrım kəndini ermənilərin hücumlarından qorumuşdu.[7] Buna görə də ermənilər Larionovun başına 10 min rublluq mükafat vəd etmişdilər.[7] O, həm də Qazaxda Salatın Əsgərovanı ölümdən xilas etmişdi.[5] Salatın Əsgərova Oleq Larionovla söhbət etdi.[5]

1991-ci il yanvarın 9-da pusquda durmuş erməni terrorçuları tərəfindən Yevlax-Laçın yolunun 141 km-də Qaladərəsi kəndi yaxınlığında, Gəncə şəhərinin 44682 saylı hərbi hissəsinə məxsus "UZ 469" markalı 30-14 NB dövlət nömrə nişanlı avtomaşın atəşə tutuldu.[4] Ermənilər hərbi maşını iki istiqamətdən – həm avtomatdan, həm də snayper tüfəngindən qabaqdan, arxadan və soldan güllələdilər.[7] Sonradan hadisə yerinə gələnlər maşında 113 güllə deşiyi saymışdılar.[7] Hərbi maşının sürücüsü — serjant İ.Qoyek ölməzdən əvvəl əyləçi basa bilir, mayor İqor İvanov dərhal ölür.[7] Podpolkovnik Oleq Larionov isə ermənilərə avtomatdan atəş açmağa imkan tapır.[7] O, beş güllə yarası almasına baxmayaraq maşından yerə düşə bilir, yolu keçib ermənilərdən xeyli uzaqlaşıb, silahındakı patronlar qurtarana qədər onlarla döyüşür.[7] Sonda o yerə yıxılır və ermənilər ona yaxınlaşıb yenidən güllələyirlər.[7] Daha sonra erməni silahlıları maşının qapısını açıb, yaralı Salatın Əsgərovanı dayanmadan güllələyirlər.[7] Güllələrdən biri onun gicgahına dəymişdi.[5][4]

Salatın Əsgərovanın qatillərinin ələ keçməsində İsrafil Şahverdiyevin rolu böyük idi.[8] Onların ölümünə bais olan Arno Mkrtçyan, Qraçik Petrosyan, Arvid Manqasaryan, Qaqik Arustamyan müəyyənləşdirilərək, 1991-ci ilin mayında həbs olunmuşdu.[9] 1993-cü ildə cinayətkarlar ölümə məhkum edilirlər.[9] Lakin göstərilən şəxslərin hamısı 1996-cı il mayın 8-də birtərəfli qaydada Ermənistana təhvil verilmişdir.[9]

Salatın Əsgərova Bakı şəhərində Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir.

Şəxsi həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Ailəli idi, Ceyhun adlı oğlu yadigar qalıb.[2] Poeziyanı, musiqini və kitab oxumağı çox sevərdi.[4]

İrsi[redaktə | əsas redaktə]

Salatın Əsgərovanın xatirə lövhəsi

Ölümündən sonra Beynəlxalq Jurnalistlər İttifaqı Konfederasiyasının laureatı adına laiq görülüb.[5] Salatın Əsgərovanın yaxınlığında həlak olduğu kənd Salatınkənd adlanır.[2] Onun Bakıda yaşadığı binada xatirə lövhəsi vurulub.[2] Bakıda küçələrdən biri, Bakı buxtasında gəzinti gəmisi və Qadınlar İçtimai Birliyinin təsis etdiyi mükafatı onun adını daşıyır.[10][2] Təfəkkür Universitetində büstü qoyulmuşdur.[2] 1993-cü ildə bəstəkar Elza İbrahimova "Salatın" onun xatirəsinə həsr etmişdir.[11] Mahnı Flora Kərimova tərəfindən ifa olunmuşdur.[11]

Ədəbiyyatda[redaktə | əsas redaktə]

Nəbi Xəzri Salatın Əsgərova haqqında elegiya-poeması yazmışdır.[12]

Filmoqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

2016-cı ildə Salatın Əsgərovaya həsr olunmuş qısametrajlı "Vətən üçün gedirəm" filminin təqdimatı keçmişdir.[13]

Təltif və mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

Salatın Əsgərova 6 noyabr 1992-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Əbülfəz Elçibəyin 294 saylı fərmanı ilə ölümündən sonra Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.[2]

Qalereya[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Milli Qəhrəman Salatın Əsgərovanın xatirəsi yad edilib". www.anl.az. Arxivləşdirilib: [1] saytından 28 iyun 2016 tarixində. http://www.anl.az/down/meqale/medeniyyet/2016/yanvar/472109.htm. İstifadə tarixi: 28 iyun 2016.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 "Ceyhun Əsgərov: ”Anamın qanını yerdə qoymayacam"". ANS. Arxivləşdirilib: [2] saytından 28 iyun 2016 tarixində. http://www.anspress.com/heyat-terzi/16-12-2010/ceyhun-esgerov-anamin-qanini-yerde-qoymayacam. İstifadə tarixi: 28 iyun 2016.
  3. "Buğda dənəsi də sənət əsərinə çevrilir". www.anl.az. Arxivləşdirilib: [3] saytından 28 iyun 2016 tarixində. http://www.anl.az/down/meqale/medeniyyet/2011/mart/163982.htm. İstifadə tarixi: 28 iyun 2016.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 "Odlu nöqtələrdən yazan qəhrəman xanım Salatın Əsgərova həmişə ucuz ölümdən qorxurdu". www.anl.az. Arxivləşdirilib: [4] saytından 28 iyun 2016 tarixində. http://www.anl.az/down/meqale/sherq/2011/iyul/192415.htm. İstifadə tarixi: 28 iyun 2016.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 Hüseynzadə, Fuad. "O, qələmiylə mübarizə aparanlardan idi". anl.az. Arxivləşdirilib: [5] saytından 28 iyun 2016 tarixində. http://anl.az/down/meqale/paritet/2010/iyul/128994.htm. İstifadə tarixi: 28 iyun 2016.
  6. 6,0 6,1 "Salatın Əsgərova mənim avtomatımdan atəş açdı...". anl.az. Arxivləşdirilib: [6] saytından 28 iyun 2016 tarixində. http://anl.az/down/meqale/hafta_ichi/2016/yanvar/471989.htm. İstifadə tarixi: 28 iyun 2016.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 7,8 7,9 "Xocalı soyqırımı: Salatın və Müşkünaz". ann.az. Arxivləşdirilib: [7] saytından 28 iyun 2016 tarixində. http://ann.az/az/xocal-soyqrm-salatn-ve-msknaz/politika#.V3J6wvkrKUk. İstifadə tarixi: 28 iyun 2016.
  8. "Vətən yolunda canlarından keçənlər...". anl.az. Arxivləşdirilib: [8] saytından 28 iyun 2016 tarixində. http://anl.az/down/meqale/olaylar/2015/oktyabr/456830.htm. İstifadə tarixi: 28 iyun 2016.
  9. 9,0 9,1 9,2 "Erməni vəhşiliyi: cəzasız qalan cinayətlər - faktlar və sənədlər - III YAZI". modern.az. Arxivləşdirilib: [9] saytından 28 iyun 2016 tarixində. http://modern.az/az/news/23749#gsc.tab=0. İstifadə tarixi: 28 iyun 2016.
  10. "Flora Xəlilzadə kimdir?". www.timeturk.com. Arxivləşdirilib: [10] saytından 28 iyun 2016 tarixində. http://www.timeturk.com/az/2011/02/25/flora-xelilzade-kimdir.html. İstifadə tarixi: 28 iyun 2016.
  11. 11,0 11,1 "“Nizami” Kino Mərkəzində Salatın Əsgərovaya həsr edilmiş “23” sənədli filminin təqdimatı olub". www.anl.az. Arxivləşdirilib: [11] saytından 28 iyun 2016 tarixində. http://www.anl.az/down/meqale/adalet/2015/noyabr/464930.htm. İstifadə tarixi: 28 iyun 2016.
  12. "Dəniz, göy və məhəbbət şairi". www.anl.az. Arxivləşdirilib: [12] saytından 28 iyun 2016 tarixində. http://www.anl.az/down/meqale/525/2014/dekabr/409922.htm. İstifadə tarixi: 28 iyun 2016.
  13. "Əməkdar artist ağladı". www.qafqazinfo.az. http://www.qafqazinfo.az/medeniyyet-10/emekdar-artist-agladi-foto-136729. İstifadə tarixi: 28 iyun 2016.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]