Salyut 1

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Salyut program insignia.svg

Salyut 1 kosmosa göndərilən ilk kosmik stansiya idi. O, 1971-ci ilin aprelində Sovet İttifaqı tərəfindən orbitə buraxılıb və 1971-ci ilin oktyabr ayına qədər kosmosda qaldı. Kosmosda olduğu müddətdə onu ekipajlarla birlikdə iki kosmik gəmi ziyarət etdi. Salyut 1-in məqsədi kosmik stansiyanın necə işlədiyini öyrənmək və sınaqdan keçirmək idi. İkinci məqsəd kosmosda uzun müddət qalmağın insan orqanizminə necə təsir etdiyini öyrənmək idi. Onun bir sıra problemləri var idi, lakin ondan gələcək stansiyalara kömək edən çox şey öyrənildi.

Stansiya əvvəlcə kosmosda gizli hərbi stansiya yaratmaq üçün Almaz proqramının bir hissəsi idi. 16 fevral 1970-ci ildə onun əvəzinə mülki hala salınması qərara alındı. Sovet kosmik proqramı proqrama DOS adını verdi. Bu, rus dilində "Dolqovremennaya orbitalnaya stanziya" sözünün abbreviaturasıdır və ingiliscə "uzunmüddətli orbital stansiya" deməkdir. İlk stansiya kosmik proqram üzərində işləyən insanlar tərəfindən DOS-1 adlandırıldı. İctimaiyyət üçün o, Zarya kimi tanınmalı idi, lakin buraxılmazdan əvvəl Salyut olaraq dəyişdirildi. Salyut salam üçün rus sözüdür və Yuri Qaqarinin şərəfinə verilmişdir.

Stansiya silindr şəklində idi və dörd sahədən ibarət idi. Biri kosmik gəminin qoşulmasına imkan verən dok modulu idi. İkincisi insanların yaşaya biləcəyi əsas modul idi. Üçüncüsü, stansiyanı idarə etmək üçün avadanlıqları olan köməkçi modul idi. Dördüncüsündə stansiyanı hərəkət etdirmək üçün mühərriklər var idi. Bunlardan başqa stansiyada dörd günəş paneli var idi.

Buraxılış 19 aprel 1971-ci ildə Proton K raketi ilə həyata keçirildi. İki gün sonra ilk ekipaj da Soyuz raketində buraxıldı. Onlar stansiyada 30 gün qalmalı idilər. Onların kosmik gəmilərinin stansiyaya qoşulmasında (qoşulmasında) problem olduğu üçün bu baş vermədi. 5,5 saat cəhd etdikdən sonra onlar Yerə qayıtmalı olublar. İkinci ekipaj (Soyuz 11) 6 iyun 1971-ci ildə göndərildi və daxil ola bildi. Əvvəlcə missiya yaxşı keçdi. Lakin stansiyadakı problemlərə görə onlar planlaşdırılan 30 gündən cəmi 23 gün qala bildilər. Onların qalma müddəti o vaxt insanların kosmosda keçirdiyi ən uzun müddət idi. Stansiyada olarkən elm adamlarına kosmosdakı həyatı anlamağa kömək etmək üçün təcrübələr apardılar. “Soyuz 11” gəmisinin ekipajı havanın çıxması zamanı atmosferə yenidən daxil olarkən həlak olub.[9] Stansiyaya başqa heç bir kosmik gəmi gəlməyib. Salyut 1 11 oktyabr 1971-ci ildə orbitdən çıxarıldı (kosmosdan çıxarıldı). Mühərriklər orbiti aşağı salmaq üçün istifadə edildi ki, atmosferdə yansın.

Soyuz 1-in dizaynı özünü yaxşı tərəfdən göstərdi. Daha sonra Salyut 7 və Salyut 8 kimi uzunmüddətli stansiyalar onun əsasında quruldu. Mir və Beynəlxalq Kosmik Stansiyanın Zvezda modulunun hissələri də bu dizayna əsaslanırdı.

Soyuz 1-in ardınca sıradan çıxmış Salyut 2 stansiyası gəldi.

istinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]