Məzmuna keç

Satış nöqtəsi

Vikipediya, azad ensiklopediya

Satış nöqtəsi (ing. point of sale, POS; həmçinin alış nöqtəsi, ing. point of purchase, POP) — pərakəndə əməliyyatın başa çatdığı yer və an: mağazada kassa və ya ödəniş terminalı, restoranda hesabın ödənildiyi yer, onlayn mağazada ödəniş səhifəsi. Termin iki mənada işlənir: texnoloji mənada — satışın qeydə alınması, ödənişin qəbulu və ehtiyatların idarə edilməsi üçün aparat və proqram sistemi (POS sistemi); marketinq mənasında — alıcının son qərarı verdiyi məkanda yerləşdirilən reklam və təşviq materialları (POS/POP materialları).[1]

Marketinqdə satış nöqtəsi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Alıcıların alış qərarlarının əhəmiyyətli hissəsi mağazada verilir: İnman, Vayner və Ferraronun tədqiqatına görə, supermarket alışlarının təxminən yarısı (baza ehtimalı 46%) əvvəlcədən planlaşdırılmamış, yəni mağazada qərarlaşdırılmış alışlardır və kateqoriya, alıcı və alış-veriş şəraiti amillərindən asılı olaraq bu pay xeyli arta bilər.[2] Buna görə satış nöqtəsi materialları — rəf lövhələri və "dalğalanan" işarələr, kassa yanı displeylər, rəf sonu displeyləri, döşəmə stikerləri, piştaxta displeyləri, rəqəmsal ekranlar, qiymət və endirim işarələri — satışın həvəsləndirilməsinin və ticarət marketinqinin əsas vasitələrindəndir; istehsalçılar bu materialları pərakəndəçilərə təqdim edir və yerləşdirilməsi üçün çox vaxt ödəniş edir.[1] "Alıcı marketinqi" (shopper marketing) anlayışı 2000-ci illərdən mağazadaxili bütün təsirlərin — merçendayzinq, POS materialları, qablaşdırma, nümunələr — alıcının mağazadakı davranışı əsasında inteqrasiya olunmuş planlaşdırılmasını ifadə edir.[3] Kassa yanı zona impuls alışları (şirniyyat, saqqız, jurnallar, batareyalar) üçün ən dəyərli yer sayılır; bir sıra ölkələrdə uşaqların sağlamlığı məqsədilə kassa yanında şirniyyat yerləşdirilməsi məhdudlaşdırılır — İngiltərədə 2022-ci il oktyabrın 1-dən yüksək yağ, şəkər və duz tərkibli məhsulların kassa və mağaza girişində yerləşdirilməsi qadağan edilmişdir.[4]

POS sistemləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Texnoloji mənada satış nöqtəsi sistemi kassa aparatının rəqəmsal davamçısıdır. İlk mexaniki kassa aparatı 1879-cu ildə Ceyms Ritti tərəfindən patentləşdirilmiş və "National Cash Register" (NCR) şirkəti ilə yayılmışdır.[5] 1973-cü ildə IBM ilk kompüterləşdirilmiş POS sistemini təqdim etmiş, 1974-cü ildə Ohayo ştatında supermarketdə ilk ştrix-kod (UPC) skan edilmişdir.[mənbə göstərilməlidir] Müasir POS sistemləri satışı qeydə alır, ödənişi (nağd, kart, mobil) qəbul edir, ehtiyatları real vaxtda yeniləyir, sadiqlik proqramları və CRM ilə inteqrasiya olunur və satış məlumatları yaradır; bu məlumatlar ("skaner məlumatları") 1980-ci illərdən marketinq araşdırmalarının və təşviq effektivliyinin ölçülməsinin əsas mənbəyinə çevrilmişdir.[1] Mobil POS (planşet əsaslı), özünəxidmət kassaları və kassasız mağazalar ("Amazon Go") satış nöqtəsinin müasir formalarıdır.

  1. 1 2 3 Levy, Michael; Weitz, Barton A.; Grewal, Dhruv. Retailing Management (ingilis) (10). New York: McGraw-Hill. 2019. ISBN 978-1-259-57308-8.
  2. ↑ Inman, J. Jeffrey; Winer, Russell S.; Ferraro, Rosellina. "The Interplay Among Category Characteristics, Customer Characteristics, and Customer Activities on In-Store Decision Making". Journal of Marketing (ingilis). 73 (5). 2009: 19–29. doi:10.1509/jmkg.73.5.19.
  3. ↑ Shankar, Venkatesh; Inman, J. Jeffrey; Mantrala, Murali; Kelley, Eileen; Rizley, Ross. "Innovations in Shopper Marketing: Current Insights and Future Research Issues". Journal of Retailing (ingilis). 87 (S1). 2011: S29–S42. doi:10.1016/j.jretai.2011.04.007.
  4. ↑ "Restricting promotions of products high in fat, sugar or salt by location and by volume price" (ingilis). Department of Health and Social Care. 6 aprel 2022. 11 oktyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 oktyabr 2026.
  5. ↑ Friedman, Walter A. Birth of a Salesman: The Transformation of Selling in America (ingilis). Cambridge: Harvard University Press. 2004. ISBN 0-674-01298-4.